Εκατό χρόνια έκλεισαν χθες Σάββατο από τις 18 Οκτωβρίου του 1925 όταν η Ελεύθερη Ζώνη του Λιμένα Θεσσαλονίκης εγκαινιάστηκε, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας εποχής για το εμπόριο, τη ναυτιλία και την οικονομική ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής.
Με στρατηγικό όραμα, ισχυρές συνεργασίες και καινοτόμες υποδομές, η Θεσσαλονίκη μετατράπηκε σε εμπορική πύλη των Βαλκανίων. «Σήμερα, έναν αιώνα μετά, η ΕΖΘ με συνολική επιφάνεια 1.052.262 τ.μ. εξακολουθεί να αποτελεί πυλώνα εξωστρέφειας και ανάπτυξης, συνδέοντας την Ελλάδα με τις αγορές τις νοτιοανατολικής και κεντρικής Ευρώπης και τον διεθνή επιχειρηματικό χάρτη», αναφέρει ο ΟΛΘ σε σχετική του χθεσινή ανάρτηση στα social media.
Η ιστορία
Με σκοπό την επαναφορά του λιμανιού στον κομβικό του ρόλο για την περιοχή των Βαλκανίων, η Ελληνική Κυβέρνηση το 1914 ψήφισε τον ιδρυτικό νόμο της Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης (ΕΖΘ). Ωστόσο, η κήρυξη του παγκοσμίου πολέμου δεν επέτρεψε τη λειτουργία της. Τον Μάρτιο 1923, με νέο νομοθετικό διάταγμα συστάθηκε η Επιτροπεία της ΕΖΘ και τον Οκτώβριο του 1925 ξεκίνησαν οι εργασίες του νέου οργανισμού. Ο χώρος της καταλάμβανε τη μεγαλύτερη έκταση του λιμανιού και χωριζόταν με περιμετρικό τοίχο από το υπόλοιπο «Ελεύθερο Λιμάνι» που καταλάμβανε τον 1ο προβλήτα. Στο χώρο της Ελεύθερης Ζώνης όλα τα εμπορεύματα κινούνταν χωρίς τελωνειακή επίβλεψη και απαλλάσσονταν από εισαγωγικούς δασμούς και άλλους φόρους πέρα από τα φορτοεκφορτωτικά και αποθηκευτικά δικαιώματα.
Η Ελευθέρα Ζώνη Θεσσαλονίκης (ΕΖΘ) ιδρύθηκε ως απόκριση στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες που προέκυψαν μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Η Θεσσαλονίκη, έχοντας στερηθεί μεγάλο μέρος της ενδοχώρας που την τροφοδοτούσε, αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά και εμπορικά προβλήματα. Σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο, κρατικοί παράγοντες, με επικεφαλής τον τότε Διευθυντή των Οικονομικών Υπηρεσιών Μακεδονίας, Γεώργιο Κοφινά, ανέπτυξαν ιδέες για τη δημιουργία ενός οργανισμού στο λιμάνι της πόλης με στόχο τη διατήρηση και την επαύξηση της εμπορικής δραστηριότητας, παρέχοντας μέσα διαμετακόμισης απαλλαγμένα από τελωνειακές διατυπώσεις. Η ιδέα αυτή παρουσιάστηκε από τον Κοφινά στην εφημερίδα L'Indépendant τον Δεκέμβριο του 1912.
Δύο χρόνια αργότερα, ο νόμος 390 της 17 Νοεμβρίου 1914 και το αντίστοιχο διάταγμα της 28 Σεπτεμβρίου 1915 όρισαν την ίδρυση της ΕΖΘ. Συγκεκριμένα, θεσπίστηκε το ειδικό καθεστώς της Ελεύθερης Ζώνης Θεσσαλονίκης, ενός ιδιαίτερα διαμορφωμένου τμήματος του λιμένα που θεωρείτο εκτός του τελωνειακού εδάφους της χώρας. Σκοπός του ήταν η διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου και της διαμετακομιστικής κίνησης, με τη δυνατότητα εισαγωγής, αποθήκευσης, συσκευασίας και επεξεργασίας εμπορευμάτων χωρίς την καταβολή δασμών και λοιπών τελών, εφόσον αυτά προορίζονταν για επανεξαγωγή. Το καθεστώς αυτό προέβλεπε την εγκατάσταση βιομηχανικών και βιοτεχνικών εγκαταστάσεων εντός της Ζώνης, την ελεύθερη διαμετακόμιση και αποθήκευση αγαθών, καθώς και την αξιοποίηση των σιδηροδρομικών και θαλάσσιων υποδομών για τη διακίνησή τους. Η λειτουργία της Ελεύθερης Ζώνης διέπονταν από ειδικούς κανονισμούς και βασιλικά διατάγματα που καθόριζαν τους όρους εκμετάλλευσης και διαχείρισής της, ενώ η εποπτεία της ασκούνταν από αρμόδια επιτροπή υπό την ευθύνη του Υπουργείου Οικονομικών, με την τελωνειακή αρχή να διατηρεί τον έλεγχο για την τήρηση του θεσμικού πλαισίου και την αποτροπή παραβάσεων. Το τελωνειακό έδαφος παρέμενε υπό τη διοίκηση της Γαλλικής Εταιρείας Εκμετάλλευσης του Λιμένα. Η Επιτροπεία της ΕΖΘ απαρτιζόταν από εκπροσώπους του Δήμου Θεσσαλονίκης, του Εμπορικού Επιμελητηρίου, του Εμπορικού Συλλόγου, του Βιομηχανικού Συνδέσμου, της Γενικής Διοίκησης, των Σιδηροδρόμων και άλλων κρατικών υπηρεσιών. Εξέλεγε πρόεδρο και δύο αντιπροέδρους και συγκροτούσε Εκτελεστική Επιτροπή υπό τη γενική εποπτεία του Γενικού Διοικητή Θεσσαλονίκης.
Ωστόσο, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καθυστέρησε την εφαρμογή των νόμων και την ίδρυση της ΕΖΘ. Με τη λήξη του πολέμου, το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο λόγω και της συμφωνίας Ελλάδας-Σερβίας για τη χρήση της Θεσσαλονίκης ως κόμβου διαμετακόμισης. Τον Απρίλιο του 1923, η Στρατιωτική Κυβέρνηση Πλαστήρα προχώρησε στη σύσταση της Επιτροπείας Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης, ενός νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με αποστολή την εκτέλεση του νόμου του 1914 και τη διοίκηση του νέου οργανισμού στα όρια του λιμανιού.