Αμέλεια, αδιαφορία, άγνοια και οικονομικό κόστος είναι οι βασικοί λόγοι που ένας στους δύο πολίτες της Κεντρικής Μακεδονίας δεν υποβάλλεται σε προληπτικές εξετάσεις, οι οποίες μπορούν να αποβούν σωτήριες για την υγεία. Πιο αμελείς αναδεικνύονται οι άνδρες, ενώ πιο αδιάφορη φαίνεται να είναι η ηλικιακή ομάδα των 35 – 44 ετών.
Τα στοιχεία προκύπτουν από τη μεγάλη εξειδικευμένη έρευνα κοινής γνώμης που διενήργησε η Palmos Analysis για λογαριασμό της Health Marketing και του περιοδικού Health More στο πλαίσιο του προγράμματος «2023 ΕΤΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ, ΠΡΟΛΑΒΕ & ΚΕΡΔΙΣΕ ΖΩΗ». Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο 1 έως 9 Φεβρουαρίου σε δείγμα 1.005 ατόμων στην Κεντρική Μακεδονία, παρουσιάστηκε σήμερα στο πλαίσιο συνέντευξης Τύπου στο δημαρχείο Θεσσαλονίκης.
Τα αποτελέσματα ήταν μάλλον απογοητευτικά, καθώς προέκυψε πως το 51% των ερωτηθέντων δεν κάνουν συστηματικά προληπτικές εξετάσεις. Μάλιστα, το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 63% μεταξύ των ανδρών, ενώ υποχωρεί στην περίπτωση των γυναικών στο 41%. Το ποσοστό ανεβαίνει στο 66% στις ηλικίες μεταξύ 35-44 ετών, παρότι, όπως σχολίασε ο διευθυντής της Palmos Analysis, Πασχάλης – Αλέξανδρος Τεμεκενίδης, πρόκειται για κρίσιμη ηλικιακή ομάδα που πρέπει να μπει στη διαδικασία των προληπτικών εξετάσεων. Εντυπωσιακό είναι πως τα ποσοστά αποχής από την πρόληψη είναι υψηλά ακόμα και σε άτομα που έχουν κάποια αναπηρία (38%) ή κάποιο χρόνιο νόσημα (36%).
Η έρευνα εστίασε και στις βασικές προληπτικές εξετάσεις για τον ανδρικό και τον γυναικείο πληθυσμό, στο PSA και στο τεστ ΠΑΠ αντίστοιχα, καθώς επίσης και στο καρδιογράφημα. Μόλις 14% των ερωτηθέντων ανδρών έκαναν τεστ PSA το 2022, με το μεγαλύτερο ποσοστό (47%) να εντοπίζεται στις ηλικίες 65-75 ετών. Την ίδια στιγμή πάνω από τις μισές γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα (52%) έκαναν τεστ ΠΑΠ το 2022, με το υψηλότερο ποσοστό (65%) να εντοπίζεται στις ηλικίες μεταξύ 25 και 54. Μόλις 34% των ερωτηθέντων ανδρών έκαναν καρδιογράφημα το 2022, με το μεγαλύτερο ποσοστό (51%) να εντοπίζεται στην ηλικιακή ομάδα των 65-75 ετών, ενώ στις γυναίκες το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 36%, με πιο ευαισθητοποιημένες τις ηλικίες μεταξύ 65-75 ετών (48%).
Ακόμα πιο φτωχές είναι οι επιδόσεις όσον αφορά στο τεστ κοπώσεως. Είναι ενδεικτικό πως μόλις το 14% των ανδρών έκανε την εν λόγω εξέταση το 2022, με τους ερωτηθέντες των ηλικιών 55-75 να είναι πιο υποψιασμένοι (31%). Την ίδια ώρα 43% των γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα έκαναν μαστογραφία το 2022, με το υψηλότερο ποσοστό (63%) να απαντάται στις ηλικίες 45-54.
Τα κίνητρα για τις προληπτικές εξετάσεις
Η έρευνα διερεύνησε και τα κίνητρα όσων υποβάλλονται σε προληπτικές εξετάσεις. Όπως διαπιστώθηκε, έξι στους δέκα (57%) ωθούνται από την προσωπική τους πρωτοβουλία, ενώ τέσσερις στους δέκα (40%) από την οδηγία ενός γιατρού ή ενός φαρμακοποιού. Μόλις 3% θα επηρεαστεί όσον αφορά στις προληπτικές εξετάσεις από τη συμβουλή ενός φίλου ή συγγενή. Στις ηλικίες 17-54 ετών η προσωπική πρωτοβουλία έχει σημαντικό προβάδισμα (63%), ενώ στις ηλικίες 55-75 ετών η οδηγία του γιατρού ή του φαρμακοποιού είναι αυτή που μετρά περισσότερο (53%).
Το 70% των ερωτηθέντων του δείγματος καλύπτει το κόστος των προληπτικών εξετάσεων μέσω του ασφαλιστικού του ταμείου, ενώ μόλις στο 19% η κάλυψη προέρχεται από ιδιωτική δαπάνη και στο 7% από ιδιωτική ασφάλεια.
Γιατί δεν κάνουν προληπτικές εξετάσεις
Η έλλειψη χρόνου εξαιτίας εργασιακών και οικογενειακών υποχρεώσεων προβάλλεται ως ο νούμερο «ένα» λόγος αμέλειας για τις προληπτικές εξετάσεις. Ακολουθείται δε από την έλλειψη ασφάλισης, την οικονομική δυσχέρεια και την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με την αναγκαιότητα των προληπτικών εξετάσεων, Η βασικότερη πηγή ενημέρωσης για θέματα υγείας/πρόληψης είναι οι επαγγελματίες υγείας (65%), με το διαδίκτυο να βρίσκεται επίσης ψηλά στο 42% (ενημερωτικές ιστοσελίδες 21%, ιστοσελίδες υγείας 15%, social media 15%). Στο 24% βρίσκονται τα μέσα ενημέρωσης (τηλεόραση 19%, εφημερίδες-περιοδικά 3%, ραδιόφωνο 29%), ενώ στο 16% οι φίλοι και συγγενείς
Η στάση απέναντι στον εμβολιασμό
Πιο ενθαρρυντικά είναι τα στοιχεία όσον αφορά τον εμβολιασμό. Το 86% των ερωτηθέντων της έρευνας έχει κάνει έστω κι ένα εμβόλιο από αυτά για Covid-19, γρίπη, λοιμώδη νοσήματα και HPV (78% Covid-19, 42% γρίπη, 23% λοιμώδη νοσήματα, 9% HPV). Το 12% όμως δεν έχει κάνει κανένα από αυτά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επιμέρους στοιχεία και συγκεκριμένα:
• 20% στις ηλικίες 35-44 δεν έχουν κάνει κανένα από αυτά τα εμβόλια.
• Στις ηλικίες 35-44 εμφανίζονται τα χαμηλότερα ποσοστά εμβολιασμού για Covid-19 (67%), γρίπη (29%) και λοιμώδη νοσήματα (1296).
• Το 21% στις αγροτικές περιοχές (με ως 2.000 κατοίκους) δεν έχει κάνει κανένα από αυτά τα εμβόλια.
• Στις ηλικίες άνω των 65 ετών τα ποσοστά εμβολιασμού είναι για την Covid-19 90%, για τη γρίπη 75% και για λοιμώδη νοσήματα 31%.
Το ποσοστό εμβολιασμού για Covid-19 είναι 82% στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης και 73% στην υπόλοιπη Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Όσο για τον εμβολιασμό των παιδιών με βασικά εμβόλια, το 95% όσων έχουν παιδιά είναι συνεπείς με τον εμβολιασμό τους.
Οι συνήθειες υγείας: Κάπνισμα, άθληση, διατροφή
Παράλληλα, εξετάστηκαν και οι καθημερινές συνήθειες των πολιτών. Σύμφωνα με την έρευνα, ένα 45% δεν κάπνιζε ποτέ συστηματικά, ενώ ένα 32% καπνίζει συστηματικά. Ένα 18% κάπνιζε συστηματικά στο παρελθόν, αλλά το έκοψε για λόγους πρόληψης και μόλις ένα 4% κάπνιζε συστηματικά στο παρελθόν, αλλά το έκοψε λόγω προβλημάτων υγείας. Το 36% των συμμετεχόντων στην έρευνα δεν αθλείται σχεδόν καθόλου. Μεταξύ αυτών που δεν αθλούνται το μεγαλύτερο ποσοστό (48%) εντοπίζεται στης ηλικίες 65-75 ετών. Την ίδια στιγμή ένα 36% αθλείται περιστασιακά κάποιες φορές, ενώ ένα 28% αθλείται συστηματικά σε σταθερή βάση.
Το 66% των ερωτηθέντων προσέχει τη διατροφή του σε μέτριο βαθμό όχι αυστηρά, ένα 18% σε μεγάλο βαθμό αυστηρά και ένα 16% καθόλου. Στις ηλικίες των 35-44 ετών το ποσοστό όσων δεν προσέχουν τη διατροφή τους φτάνει στο 21%, ενώ στις ηλικίες των 65-75 ετών το ποσοστό όσων προσέχουν σε μεγάλο βαθμό αυστηρά ανέρ χεται στο 27%.
Όσον αφορά στις διατροφικές συνήθειες το 65% καταναλώνει συστηματικά φρούτα και λαχανικά, το 47% αγορά ζει τρόφιμα με χαμηλά λιπαρά, το 20% αγοράζει βιολογικά προϊόντα, το 15% καταναλώνει συχνά (πάνω από μία φορά την εβδομάδα) έτοιμο φαγητό, το 14% αγοράζει τρόφιμα με αντικαρκινικές ιδιότητες, το 12% αγοράζει τρόφιμα χωρίς γλουτένη ή τρόφιμα για διαβητικούς και 12% τίποτα από τα παραπάνω. Το 48% του δείγματος χαρακτηρίζει κανονικό το σωματικό του βάρος, ένα 44% μεγαλύτερο έως πολύ μεγαλύτερο από το κανονικό και το 8% μικρότερο έως πολύ μικρότερο από το κανονικό.
Κατά την παρουσίαση, ο κ. Τεμεκενίδης επισήμανε ότι τα αποτελέσματα απηχούν λίγο – πολύ αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα, καθώς η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας θεωρείται αντιπροσωπευτική της Ελλάδας ως προς πληθυσμό. Τόνισε επίσης πως υπάρχει έλλειμμα τέτοιου είδους ερευνών στην Ελλάδα και αυτές που γίνονται δεν έχουν συστηματικότητα, ώστε να διαπιστώνεται αν οι πολιτικές που εφαρμόζονται αποδίδουν.
Το πρόγραμμα
Το πρόγραμμα «2023 ΕΤΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΠΡΟΛΑΒΕ & ΚΕΡΔΙΣΕ ΖΩΗ» υλοποιείται υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και του Δήμου Θεσσαλονίκης, με τη συνεργασία του Δικτύου Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Αρωγής, την επιστημονική συνεργασία του Εργαστηρίου Υγιεινής Κοινωνικής Προληπτικής Ιατρικής και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, της Β' Καρδιολογικής Κλινικής ΑΠΘ-ΓΝΘ Ιπποκρατείου και του Αιματολογικού Τμήματος του Γ.Ν.Θ. Γ. Παπανικολάου, με φορείς υλοποίησης την εταιρεία Health Marketing και το περιοδικό Health More, μέλη του Innovation G Marketing & Communication Group AE.
Όπως ανέφερε ο ιδρυτής και γενικός διευθυντής της Health Marketing, Κλέαρχος Πρωτοπαπάς – Καραντάνης, η Ελλάδα είναι μεταξύ των ουραγών της Ευρώπης στον τομέα της πρόληψης. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι μόλις 17 ευρώ αναλογούν σε κάθε Έλληνα για δαπάνες προληπτικής φροντίδας υγείας ετησίως, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο μέσος όρος είναι 82 ευρώ και σε κάποιες χώρες ξεπερνά τα 150 ευρώ. Ο κ. Πρωτοπαπάς – Καραντάνης τόνισε ότι η πρόληψη αυξάνει τον προσδόκιμο χρόνο ζωής και αναβαθμίζει την ποιότητά της σε κάθε ηλικιακή ομάδα, μειώνει το κόστος και τον χρόνο νοσηλείας, αποσυμφορεί το σύστημα υγείας και ενισχύει την αποτελεσματικότητά του, ενώ βελτιώνει την αποδοτικότητα της εργασίας ποιοτικά και ποσοτικά.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, όπως είπε, προγραμματίζεται έκδοση και διανομή ενημερωτικού υλικού, δημιουργία ιστοσελίδας, διαλέξεις - webinars, εκδηλώσεις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν ενημερωτικές δράσεις, σε 11 άξονες που θα περιλαμβάνουν στοχευμένη καμπάνια για συγκεκριμένες ασθένειες.
Χρήσιμο και ολοκληρωμένο χαρακτήρισε το πρόγραμμα η αντιπεριφερειάρχης Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Μελίνα Δερμεντζοπούλου, η οποία τόνισε πως δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα, αν δεν καταγράψεις τα δεδομένα. Τόνισε ότι η πρόληψη είναι μέσα στις αρμοδιότητες της περιφέρειας, η οποία θα προσπαθήσει να την ενισχύσει, ώστε να είναι καλύτερα τα αποτελέσματα στο μέλλον.
Στη συνέργεια των φορέων εστίασε ο αντιδήμαρχος Ανάπτυξης Δημοτικών Κοινοτήτων και Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών του δήμου Θεσσαλονίκης, γιατρός Χάρης Αηδονόπουλος, ο οποίος δεσμεύτηκε πως «θα είμαστε εδώ με ουσία και όχι με ευχολόγια».
Από την πλευρά του ο κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Υγείας, Θόδωρος Δαρδαβέσης, τόνισε πως αν δεν υπάρχει καταγραφή δεδομένων, οδηγούμαστε σε αποτυχία ή σε σπατάλη πόρων και πρόσθεσε πως με βάση τα τρέχοντα δεδομένα μπορεί να σχεδιαστεί μία εκστρατεία ενημέρωσης.
Στην έλλειψη ενός καλά δομημένου συστήματος πρόληψης απέδωσε τα αποτελέσματα της έρευνας ο διευθυντής της Β' Καρδιολογικής Κλινικής του ΑΠΘ, καθηγητής Νίκος Φραγκάκης. Ειδικά για τις καρδιαγγγειακές παθήσεις ανέφερε πως εξακολουθούν να αποτελούν μάστιγα σε ό,τι αφορά τη θνητότητα και υπογράμμισε πως, παρότι σε υγειονομικά προηγημένες χώρες εμφανίζουν μείωση, στη χώρα μας παραμένουν ένας πολύ υψηλός κίνδυνος, γι' αυτό και είναι εξαιρετικά σημαντική η συγκεκριμένη δράση.