του Ιωάννη Τσιτσόπουλου*
Έντεκα χρόνια μετά την εξαγγελία του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή στα εγκαίνια της 69ης ΔΕΘ για τη δημιουργία πόλου καινοτομίας με την ονομασία «Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας (ΑΖΚ)» και καθώς η καινοτομία αποτελεί λέξη “must’’ στο λεξιλόγιο κάθε πολιτικού, οικονομικού, αυτοδιοικητικού και ακαδημαϊκού παράγοντα της πόλης, θα περίμενε κάποιος η εξαγγελία αυτή να έχει μετουσιωθεί σε ορατό και μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Δυστυχώς, το φιλόδοξο αυτό έργο-όραμα κατάντησε να είναι «αόρατο» όπως η παλιά γνωστή διαφήμιση απορρυπαντικού, με το σλόγκαν, «τα κάνει αόρατα». Γιατί σήμερα, οι πολίτες και επιχειρηματίες της πόλης, επί χρόνια ακούνε Ζώνη Καινοτομίας και Ζώνη δε βλέπουνε. Όπως με το Μετρό. Και πώς να τη δούνε; Αφού δεν υφίσταται ούτε μία ταμπέλα με τη χωροθέτησή της! Η μόνη Ζώνη που είναι διακριτή και εμφανής είναι η ζώνη του παντελονιού μας.
Διαχρονικά η πορεία του έργου, χαρακτηρίζεται από έλλειψη ουσιαστικής πολιτικής βούλησης, ύπαρξης γραφειοκρατικών εμποδίων και απουσία σοβαρής επιχειρησιακής υλοποίησης των στρατηγικών στόχων για την ακριβή ταυτότητα της ΑΖΚ και το ρόλο της στο οικοσύστημα της καινοτομίας, σε τοπικό αλλά και υπερτοπικό επίπεδο. Η δε χρηματοδότησή της, θυμίζει έντονα τις πρώτες εποχές του Κτηματολογίου όπου για το 80% των πόρων είχε γίνει το 5% του έργου. Πληρώσαμε αδρά καθηγητές, ερευνητές, δημάρχους(!) και στελέχη χωρίς αντίκρισμα. Αλλά και οι επόμενες επιλογές όσο θετικές και αν ήταν δεν υπήρξε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.
Οι δε φορείς που κόπτονται για τη στήριξη του εγχειρήματος, έχουν και αυτοί τις ευθύνες τους. Για αρκετό καιρό στην αρχή του έργου τα χτυπήματα μεταξύ των φορέων της πόλης και της ΑΖΚ ήταν συνεχή. Σήμερα έχουν περιοριστεί. Η καχυποψία όμως μένει. Για αρκετούς από αυτούς που συμμετέχουν στο όργανα διοίκησης της Ζώνης δεν έχει βρεθεί η χρυσή τομή της συνεργασίας και της ταυτόχρονης διατήρησης της ανεξαρτησίας τους ως προς την προβολή του έργου τους και τη λειτουργία τους ως θυλάκων της ΑΖΚ. Ίσως αυτή να είναι η αιτία, που οι φορείς του οικοσύστηματος καινοτομίας της Θεσσαλονίκης, πλην μίας-δύο εξαιρέσεων δεν αναφέρουν καν στην ιστοσελίδα τους είτε την εγκατάστασή τους εντός της Ζώνης, είτε τη συνεργασία τους με την ΑΖΚ. Και τα περιβόητα μνημόνια συνεργασίας που υπογράφηκαν τι απέδωσαν; Έγινε κάποια εκδήλωση για τα αποτελέσματά τους; Πότε όλοι οι φορείς της πόλης υπέβαλλαν κοινό υπόμνημα και να επέμβουν δυναμικά για την ανάπτυξη της ΑΖΚ; Ούτε καν ένα κοινό πρόγραμμα χρηματοδότησης με κονδύλια της ΕΕ δεν κατάφεραν να υποβάλλουν.
Η ΑΖΚ Α.Ε. θυμίζει έντονα τις μεγάλες ομάδες με τους πολλούς αστέρες που πρωτάθλημα θα πάρουν όταν ο προπονητής προσδιορίσει το ρόλο του καθενός και πετύχει τη συνεργασία τους. Ειδάλλως η ομάδα θα παίζει μπάλα αλλά τίτλο δεν θα παίρνει ποτέ.
Δράσεις δικτύωσης, διοργάνωση ενιαίου διαγωνισμού των φορέων για νέες καινοτομικές ιδέες υπό την εποπτεία της ΑΖΚ, εκπόνηση ετήσιας μελέτης καινοτομίας για την ΠΚΜ, προβολή των επιχειρήσεων εντός της ζώνης, εκδηλώσεις με συμμετοχή ξένων funds, κ.λ.π. φορέων χρηματοδότησης, συνεργασία με φορείς για τη μελέτη αξιοποίησης χώρων και την ανάδειξή τους σε θερμοκοιτίδες, ανάδειξη –προβολή καλών πρακτικών ποτέ δεν αποτέλεσαν τη βάση ενός σχεδίου που μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από κονδύλια της ΕΕ και του ΕΣΠΑ αντίστοιχα με αυτό που υλοποιεί ο Δήμος Αθηναίων. Η θετική προσπάθεια για τη λειτουργία και την υποστήριξη νέων επιχειρηματιών σε θέματα δημιουργίας νεοφυών επιχειρήσεων που είχε ξεκινήσει πριν από 1 χρόνο εμφανίζει αδυναμίες στην μετέπειτα εξέλιξη των επιχειρήσεων αφού δεν υπάρχουν τα αναγκαία οργανωτικά μέσα, η χρηματοδότηση και το ανθρώπινο δυναμικό να τις υποστηρίξει.
Όμως και η Πολιτεία φέρει βαρύτατες ευθύνες, για το ελλιπές και ανοργάνωτο θεσμικό πλαίσιο, τις συνεχείς αλλαγές διοίκησης, την αδυναμία ευελιξίας στον εμπλουτισμό της ΑΖΚ με εξειδικευμένο προσωπικό. Όσο για τη δωρεάν παραχώρηση της έκτασης για τη χρήση της υποδομής του ΕΘΙΑΓΕ ύστερα από οκτώ χρόνια γραφειοκρατικών αγκυλώσεων πως συνεχίστηκε; Υπάρχει χωροταξικός και περιβαλλοντικός σχεδιασμός των όρων δόμησης; Τι θα γίνει με τους άλλους θύλακες που προβλέπει το στρατηγικό σχέδιο ΑΖΚ; Τώρα θα κάνουμε τη μελέτη για τις δραστηριότητες που θα εγκατασταθούν και την ανάπλαση του χώρου;
Από το 2004 μέχρι σήμερα οι φορείς και τα πρόσωπα έχουν παραγνωριστεί. Και είναι τουλάχιστον πρωτοτυπία στις εκδηλώσεις της ΑΖΚ ορισμένοι φορείς προεξάχοντων των «εθνικών» καθηγητών να προσπαθούν να διαφοροποιηθούν προβάλλοντας αποκλειστικά την ήδη αναγνωρισμένη ικανότητα και αποτελεσματικότητα του φορέα τους, όταν συμμετέχουν στα όργανα διοίκησης της ΑΖΚ και φέρουν και αυτοί μερίδιο ευθύνης μικρό ή μεγάλο για την σημερινή κατάσταση.
Το ζητούμενο είναι την ΑΖΚ να τη γνωρίσουν οι επιχειρήσεις και η πόλη. Επιτέλους να μπει μπροστά ένα σοβαρό, συγκροτημένο σχέδιο. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει ταυτότητα προϊόντος και σοβαρή οργανωτική λειτουργία πως θέλουμε να «πουλήσει» η ΑΖΚ; Πως θέλουμε να την αγκαλιάσουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις αφού κανένας δε φρόντισε για αυτό; Πόσο μάλλον να προσελκύσεις ιδιωτικά κεφάλαια που είναι και το ζητούμενο; Πως να ανταγωνιστείς αντίστοιχες σοβαρές τεχνολογικές υποδομές που γίνονται στις γύρω χώρες;
Αυτό είναι το στοίχημα για το νέο πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της ΑΖΚ.
Μήπως τελικά ορισμένοι θέλουν τη ΑΖΚ σαν μία δομή που το μόνο που θα κάνει είναι η υποστήριξη νέων επιχειρηματιών να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση;
Έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος. Χρειάζεται συλλογικότητα, αποφασιστικότητα και κυρίως ένα άμεσο επιχειρησιακό σχέδιο με συγκεκριμένους στόχους και αποτελέσματα. Με τη στήριξη όλων. Υπάρχουν άνθρωποι και φορείς που θέλουν την ανάπτυξη της Ζώνης Καινοτομίας και την ανάδειξή της ως βασικού πυλώνα της καινοτομικής και τεχνολογικής υπεροχής της Θεσσαλονίκης. Αν θέλουμε πραγματικά την καινοτομία πρέπει να σταματήσει η ακατάσχετη κενολογία. Γιατί μέχρι τώρα εισπράττουμε την κ(ε)νοτομία της καινοτομίας από τους αρμοδίους.
* Ο Ιωάννης Τσιτσόπουλος είναι Διπλ. Αγρονόμος-Τοπογράφος Μηχανικός-Eρευνητής (ΜΒΑ, Μsc, CMI)
Διαχείριση Προγραμμάτων Επιχειρηματικότητας & Καινοτομίας