Η υποστελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών, η έλλειψη εμπειρίας κάποιων μηχανικών, η συχνά αχρείαστες και υπερκοστολογημένες δημοπρατήσεις έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, οι λανθασμένες και πρόχειρες μελέτες, η έλλειψη εργατοτεχνικού και επιστημονικού προσωπικού, δημιουργούν, μεταξύ άλλων, ένα εκρηκτικό μείγμα προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο κατασκευαστικός κλάδος στη χώρα μας.
Για τα προβλήματα, τις νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να προχωρήσουν ή να διευκρινιστούν ώστε να μην υπάρχει ένα θολό τοπίο στην ανάληψη έργων που συχνά οδηγεί σε ενστάσεις επί ενστάσεων, αλλά και την επόμενη ημέρα του κλάδου, μίλησε στη Voria.gr o πρόεδρος του Συνδέσμου Πιστοποιημένων Εργοληπτών Δημοσίων Έργων Θεσσαλονίκης και Κεντρικής Μακεδονίας (ΣΠΕΔΕΘ και Κ.Μ), Κωνσταντίνος Βαλοδήμος.
Ο κατασκευαστικός κλάδος έχει μπει τα τελευταία χρόνια σε μία νέα εποχή, αποκτώντας σταδιακά έναν σταθερό βηματισμό δραστηριότητας. Ποια είναι κατά την άποψή σας τα προβλήματα που καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει και αποτελούν τροχοπέδη στην αναπτυξιακή του πορεία;
Ο κλάδος μας αποκτά σταθερό και γρήγορο βηματισμό τα τελευταία χρόνια. Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει, ειδικά στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, για την οποία έχω στοιχεία, είναι:
Η υποστελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών και η μεγάλη έλλειψη εμπειρίας πολλών μηχανικών τους, ειδικά στους μικρότερους περιφερειακούς δήμους, που επιβλέπουν τα έργα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην εφαρμόζεται σωστά όλο το εύρος του νομοθετικού πλαισίου ώστε να επιλύονται γρήγορα τα προβλήματα που ανακύπτουν. Εν ολίγοις οδηγούνται πολλοί υπάλληλοι σε άδικες ενέργειες που έχουν μεγάλο κόστος για τους αναδόχους, οι οποίοι υποβάλλουν ενστάσεις για την επίλυση των διαφωνιών. Αυτή η διαδικασία καθυστερεί τα έργα και δεν είναι λίγες οι φορές που διαλύονται και οι συμβάσεις τους χωρίς σημαντικό λόγο.
Υπάρχει και η «τυπολατρία» των δικαστηρίων και των οργάνων που αποφαίνονται επί των προδικαστικών προσφυγών με αποτέλεσμα τα έργα να αργούν να συμβασιοποιηθούν.
Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε να αντιμετωπίσουμε την κακή νοοτροπία κάποιων διοικούντων και υπαλλήλων που λειτουργούν σαν να έχουν αναλάβει μία ιδιωτική επιχείρηση στην οποία μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν και δεν εφαρμόζουν την ισχύουσα νομοθεσία. Φτάνουν συχνά στο σημείο ακόμα και να διοικούν έναν φορέα και ένα δημόσιο έργο μέσω facebook και Μ.Μ.Ε, να προκαλούν έτσι πολλά προβλήματα και να κινδυνεύουν ακόμα και με ποινικές διώξεις.
Επίσης, γίνεται δημοπράτηση έργων, προμηθειών και υπηρεσιών (τις περισσότερες φορές αυτά είναι υπερκοστολογημένα και αχρείαστα) πολλών εκατομμυρίων με φωτογραφικές διατάξεις και με μεθοδεύσεις ώστε αυτά να καταλήγουν σε συγκεκριμένους αναδόχους με χαμηλές μονοψήφιες εκπτώσεις, για ευνόητους λόγους (έργα σε δήμους, υδραυλικά έργα, έργα και υπηρεσίες πληροφορικής σε δήμους, προμήθεια υπηρεσιών που παρέχονται, ήδη, δωρεάν μέσω ΣΥΖΕΥΞΙΣ, έργα πολιτικής προστασίας, κ.λπ.). Αυτό το γεγονός προκαλεί μεγάλη στρέβλωση στον υγιή ανταγωνισμό.
Εκτός των άλλων, έχουμε να αντιμετωπίσουμε λανθασμένες και πρόχειρες μελέτες, που δεν μπορούν να εφαρμοστούν, η διόρθωση των οποίων στη φάση κατασκευής ενός έργου προκαλεί πρόσθετες καθυστερήσεις. Κάποιες, όταν εφαρμόζονται, κατασκευάζονται επικίνδυνα έργα με αποτέλεσμα όσοι εμπλέκονται να κινδυνεύουν με μεγάλα πρόστιμα και με ποινικές διώξεις, ειδικά όταν η υπόθεση αφορά τήρηση κανόνων σχετικών με τη στατική επάρκεια κτιρίων ή την ασφάλεια των χρηστών. Επίσης, πολλές φορές οι μελέτες φωτογραφίζουν υλικά που τα προμηθεύει ένας μόνο προμηθευτής που καθορίζει επί της ουσίας και την έκπτωση του διαγωνισμού.
Τέλος, υπάρχει και το γνωστό πρόβλημα της έλλειψης εργατοτεχνικού και επιστημονικού προσωπικού που εξαιτίας της μεγάλης κρίσης του 2015 – 2019, έφυγε στο εξωτερικό.
Ποιες είναι οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να προχωρήσουν ή θα πρέπει να διευκρινιστούν προκειμένου να μην υπάρχει ενίοτε ένα θολό τοπίο στην ανάληψη έργων που συχνά οδηγεί σε ενστάσεις επί ενστάσεων;
Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο (άρθρο 102 του Ν.4412/2016, όπως τροποποιήθηκε με τον Ν.4782/2021) είναι υπεραρκετό και επιτρέπει να συμπληρώνονται οι επουσιώδεις ελλείψεις στον φάκελο προσφοράς ενός δημοσίου έργου, από τον υποψήφιο ανάδοχο, διευκολύνοντας και επιταχύνοντας τις διαδικασίες. Έχω διαπιστώσει όμως ότι πολλές φορές τα όργανα που αποφαίνονται επί των προδικαστικών προσφυγών (ΕΑΔΗΣΥ και τα διοικητικά εφετεία) δεν εφαρμόζουν το παραπάνω άρθρο και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, καθυστερώντας έτσι τη συμβασιοποίηση των έργων.
Αυτό που θα βελτίωνε την κατάσταση είναι στις διακηρύξεις των προς δημοπράτηση έργων να υπάρχει μία πολύ συγκεκριμένη λίστα των απαιτούμενων δικαιολογητικών, διότι η μη απόλυτα ξεκάθαρη αναγραφή τους οδηγεί σε «παρερμηνείες» και υποβολή προσφυγών με αποτέλεσμα την καθυστέρηση ή ακόμα και τη ματαίωση των έργων. Δεν είναι τυχαίο που πολλές φορές για πολύ απλά ζητήματα υπάρχουν διαφορετικές αποφάσεις δικαστηρίων.
Ποια θα πρέπει να είναι η διάρθρωση του κλάδου και ποιος ο ρόλος της δημόσιας διοίκησης ώστε το αναπτυξιακό αποτύπωμα που θα αφήσει ο κατασκευαστικός χώρος, σε επίπεδο υποδομών, να είναι ισχυρό;
Η διάρθρωση του κλάδου, όπως είναι σήμερα, βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, σε ικανοποιητικό επίπεδο όπως ελέγχεται από το υπουργείο Υποδομών. Σχετικά με την οργάνωση των υπηρεσιών θα πρέπει να υπάρχουν λιγότερες και μεγαλύτερες που θα στελεχώνονται από μηχανικούς με αποδεδειγμένη εμπειρία στην κατασκευή των έργων, όπως στον ιδιωτικό τομέα, που ενδιαφέρονται πραγματικά για την ορθή ολοκλήρωση των έργων (έχω γνωρίσει πολλούς τέτοιους συναδέλφους) στους οποίους δεν θα μπορούν να γίνονται εύκολα παρεμβάσεις.
Για την έλλειψη του εργατοτεχνικού προσωπικού θα πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμα του εξωτερικού. Εκεί, με σοβαρές διαδικασίες ελέγχου, προσλαμβάνεται προσωπικό από τρίτες χώρες που επιθυμεί πραγματικά να εργαστεί.
Σχετικά με τις φωτογραφικές διατάξεις των έργων και υπηρεσιών, που οργανώνονται συνήθως από τη δημόσια διοίκηση, η λύση είναι να υπάρχουν τυποποιημένες διακηρύξεις. Δεν είναι δυνατόν την τελευταία στιγμή να ζητούνται στις διακηρύξεις πολύ εξειδικευμένες προδιαγραφές που να φωτογραφίζουν συγκεκριμένους αναδόχους ( π.χ. σπάνιο ISO που μπορεί να το έχει μία μόνο εταιρεία στην Ελλάδα, βαθμολόγηση και αξιολόγηση της οικονομικής προσφοράς με τελείως αυθαίρετο τρόπο, αχρείαστη πρόσθετη εμπειρία και εξοπλισμός, εξειδικευμένο προσωπικό άσχετο με το έργο, κλπ). Θα πρέπει δηλαδή οι κανόνες του παιχνιδιού να είναι γνωστοί από πριν σε όλους όπως ορίζονται από το Υπουργείο με βάση τα πτυχία μας.
Ποια κατά την άποψή σας είναι τα τρία πιο σημαντικά έργα που θα πρέπει να τρέξουν στη Θεσσαλονίκη το αμέσως επόμενο διάστημα και η ολοκλήρωσή τους θα αφήσει ουσιαστικό αποτύπωμα στην πόλη;
Τα τρία πιο σημαντικά έργα που κατασκευάζονται αυτή τη στιγμή και η ολοκλήρωσή τους θα αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στην πόλη είναι η ολοκλήρωση του Μετρό προς την Καλαμαριά, το Flyover και το νέο παιδιατρικό νοσοκομείο στο Φίλυρο.
Κάθε άλλο παρά είδηση αποτελεί πως τα δημόσια έργα στην Ελλάδα καταγράφουν συνήθως σημαντικές καθυστερήσεις. Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι ευθύνες του δημοσίου, αλλά και των εργοληπτικών επιχειρήσεων που αναλαμβάνουν τα εν λόγω έργα;
Εκτός από το δημόσιο και τις εργοληπτικές επιχειρήσεις υπάρχουν και άλλοι φορείς που ευθύνονται για τις καθυστερήσεις των έργων όπως π.χ. διάφορες συλλογικότητες που με προσφυγές τους διακόπτουν την εκτέλεσή τους.
Υπάρχουν δύο βασικά είδη καθυστερήσεων. Η καθυστέρηση που παρουσιάζει ένα έργο μέχρι να συμβασιοποιηθεί και η καθυστέρηση αφού υπογραφεί η σύμβασή του.
Ανέφερα τις ευθύνες του δημοσίου. Σχετικά με την ευθύνη που έχουν οι εργοληπτικές επιχειρήσεις θα πρέπει να επισημάνω την άσκηση προδικαστικών προσφυγών για επουσιώδεις λόγους και μετά την προσπάθεια άσκησης επιρροής στη δικαιοσύνη στη φάση του διαγωνισμού, την ελλιπή οργανωτική δομή τους, κυρίως στο επιστημονικό προσωπικό, καθώς και την προσπάθεια μεθόδευσης ανάθεσης έργων, προμηθειών και υπηρεσιών σε συνεργασία με φορείς του δημοσίου. Το τελευταίο οδηγεί σε προσφυγές από τον ανταγωνισμό που προκαλεί πρόσθετες καθυστερήσεις.
Ολοκληρώνοντας την απάντησή μου θα πρέπει να τονίσω ότι τα έργα πρέπει να γίνονται πρώτα σωστά και με ασφάλεια και μετά γρήγορα. Όχι όμως βιαστικά. Η βιασύνη στην κατασκευή των έργων μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες που μπορούμε εύκολα όλοι μας να φανταστούμε.
Θεωρείτε πως ο κλάδος σας βαδίζει στη νέα εποχή χωρίς παθογένειες; Κάνοντας αυτοκριτική, τι πιστεύετε πως πρέπει να διορθωθεί στον χώρο σας;
Παθογένειες δυστυχώς υπάρχουν και εκτιμώ ότι πάντα θα υπάρχουν. Μάλιστα, τώρα που το αντικείμενο μας έχει αυξηθεί, πιθανότατα θα αυξηθούν και οι παθογένειές του. Εμείς, ως Σύνδεσμος, έχουμε σκοπό να κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας να τις ελαχιστοποιήσουμε έτσι ώστε να υπάρχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και να υπάρχει υγιής ανταγωνισμός που είναι προς όφελος όλων.