«Ήταν σοκαριστικό στα τέλη Ιουλίου να μην έχει νερό». Με αυτή τη φράση, ο Γιώργος Τσινίδης, έμπειρος και καταρτισμένος γεωπόνος του Οινοποιείου Κεχρής, θέλησε να αποτυπώσει την εξαιρετικά δύσκολη αμπελουργική χρονιά που έζησε φέτος ο κλάδος της οινοποίησης σε όλη τη χώρα.
Ο πρώιμος τρύγος που ανέφεραν όλοι τον περασμένο Αύγουστο λόγω των ακραίων καιρικών συνθηκών, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν από τον παρατεταμένο καύσωνα ήταν η κορυφή του παγόβουνου.
Σε μια χρονιά που οι βροχές ήταν ελάχιστες ήδη από τον Απρίλιο, οι προκλήσεις που είχαν να αντιμετωπίσουν οι καλλιεργητές ήταν πολλές.
Διαβάστε ακόμα: Πώς τα κρασιά του βορειοελλαδικού αμπελώνα έφθασαν να θυμίζουν... Βουργουνδία και Μπορντό
Και ενώ όλος ο πρωτογενής τομέας ανά καλλιεργητικό προϊόν σκέφτεται πιθανές λύσεις ώστε να επιβιώσει την ώρα που η κλιματική κρίση βαίνει προς το ζενίθ της, στην αμπελουργία τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης και της γεωργίας ακριβείας φαντάζουν μονόδρομος, ώστε αμπελώνες που σοκάρονται από τις ακραίες θερμοκρασίες να καταστούν βιώσιμοι τα επόμενα χρόνια.
Ασθένειες, έλλειψη νερού και… ζέστη
Το 2023 και το 2024 μπορούν να χαρακτηριστούν οι δύο πιο περίεργες χρονιές στη σύγχρονη αμπελοοινική ιστορία.
Πέρυσι, χρονιά όψιμη αφού ο τρύγος έγινε αρκετά αργά, η περίοδος χαρακτηρίστηκε από πολλές βροχοπτώσεις και ήπιες θερμοκρασίες, έξαρση μυκητολογικών ασθενειών με κυρίαρχο τον περονόσπορο και μια μικρή μείωση της παραγωγής.
Τα πράγματα άλλαξαν φέτος, αφού βροχές δεν υπήρξαν, οι ταμιευτήρες νερού όπου υπήρχαν άδειασαν νωρίς, οι υψηλότατες θερμοκρασίες στρέσαραν αλλά και προκάλεσαν ζημιές στα σταφύλια, οι εντομολογικοί εχθροί αυξήθηκαν, ενώ η παραγωγή περιορίστηκε σημαντικά.
Όπως τόνισε ο γεωπόνος Γιώργος Τσινίδης σε εισήγησή του στην ημερίδα για τις προσεγγίσεις στην καλλιέργεια αμπελιού εν μέσω κλιματικής κρίσης που έγινε στο πλαίσιο της διοργάνωσης οινογνωσίας Βοροινά των Οινοποιών Βορείου Ελλάδος, «ο καύσωνας είχε άμεσες επιδράσεις στα αμπέλια, καθώς η αυξημένη εξατμισοδιαπνοή έφερε μεγαλύτερες απαιτήσεις σε νερό, τα σταφύλια υπέστησαν εγκαύματα και η φωτοσυνθετική δραστηριότητα ήταν χαμηλότερη».
Την ίδια ώρα εμφανίστηκαν εμπόδια λόγω των υψηλών θερμοκρασιών όπως ασθένειες και έντομα εχθροί που παλαιότερα υπήρχαν μεν, αλλά σε περιορισμένο βαθμό.
«Το τζιτζικάκι εμφάνισε αύξηση στους πληθυσμούς του φέτος», ενώ όπως είπε εκτεταμένη ήταν η φόμοψη, μια ασθένεια που εξελίσσεται ραγδαία στα φυτά όταν υπάρχουν υψηλές θερμοκρασίες.
«Θερμότεροι χειμώνες σημαίνουν μικρότερη περίοδο λήθαργου και κατ' επέκταση ανομοιόμορφη ανάπτυξη βλαστών, ακινητοποίηση ιχνοστοιχείων και κίνδυνο καταστροφής από παγετούς», σημείωσε ο έμπειρος γεωπόνος.
Η αντιμετώπιση πλέον πρέπει να είναι γρηγορότερη όπως είπε βάσει των νέων δεδομένων, με χειμερινό κλάδεμα αργότερα από το συνηθισμένο, εμπλουτισμό του εδάφους με ιχνοστοιχεία και αμινοξέα, εξειδικευμένη λίπανση όπου παρατηρείται πρόβλημα στην ανάπτυξη των φυτών, αλλά και αποφυγή εγκατάστασης αμπελώνα σε περιοχές που σημειώνοντα παγετοί.
Όπως τόνισε ο κ. Τσινίδης η εγκατάσταση αμπελώνων σε λόφους είναι η καλύτερη επιλογή, ενώ κρίνεται απαραίτητη η εγκατάσταση συστημάτων υποστύλωσης ώστε τα αμπέλια να προστατεύονται από ακραίες αλλαγές του καιρού.
Σύμμαχος η τεχνολογία
Η γεωργία ακριβείας και η τεχνητή νοημοσύνη σε περιπτώσεις όπως αυτή της αμπελοκαλλιέργειας φαίνεται πως εφαρμόζουν τέλεια, ειδικά σε μια περίοδο που οι προκλήσεις της κλιματικής κρίσης το απαιτούν.
Όπωςανέφερε ο υποψήφιος διδάκτορας αμπελουργίας του τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ Θοδωρής Γκριμπίζης, είναι απαραίτητος ο καθορισμός των αμπελουργικών ζωνών με βάση κλιματολογικές και εδαφολογικές μελέτες που πρέπει να γίνουν πριν την εγκατάσταση ενός αμπελιού σε μια περιοχή.
Από την άλλη πλευρά, όπως τόνισε ο κ. Γκριμπίζης, η αμπελουργία ακριβείας βοηθά στη στοχευμένη διαχείριση των αμπελώνων, στην καλύτερη απόδοση και ποιότητα των σταφυλιών, στην εξοικονόμηση πόρων (φυσικών και οικονομικών), αλλά και στο να λαμβάνονται άμεσα αποφάσεις που θα σώσουν την καλλιέργεια από ακραίες καταστάσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αμπελουργία ακριβείας μπορεί να συλλέξει δεδομένα με τη χρήση σημειακών φασματικών δεδομένων, με υπερφασματικές εικόνες και φυσικά με drone, όπου όπως τόνισε ο υποψήφιος διδάκτορας «συλλέγουν στα απαραίτητα στοιχεία για την κατάσταση που βρίσκονται οι ράγες του σταφυλιού, χωρίς να χρειαστεί δειγματοληψία όπως γινόταν μέχρι πρόσφατα».
Την ίδια ώρα, οι απαιτήσεις του εδάφους σε νερό και λίπανση που αλλάζουν με τα νέα καιρικά δεδομένα, καθιστούν ιδιαίτερα χρήσιμη την εγκατάσταση αισθητήρων λίπανσης και υγρασίας εδάφους που καταγράφουν τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, η εφαρμογή AI μπορεί να επεξεργαστεί τα δεδομένα που μεταβάλλονται πλέον γρηγορότερα, προσφέροντας για κάθε αμπελώνα, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές του, τις ενδεδειγμένες πρακτικές διαχείρισης.
Σύμφωνα με τον Θοδωρή Γκριμπίζη, «τα δεδομένα που συλλέγουν τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη μπορούν να αναγνωρίσουν το βάρος των σταφυλιών και να προβλέψουν την τελική παραγωγή μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης».
Μειώνουν ακόμα και… την αλκοόλη
Τα προβλήματα της κλιματικής κρίσης βέβαια δεν τελειώνουν στην καλλιέργεια του αμπελιού, αλλά συνεχίζονται στην οινοποίηση.
Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή Οινολογίας του τμήματος Αγροτικής Βιοτεχνολογίας και Οινολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Νίκο Κοντουδάκη, τα νέα κλιματικά δεδομένα επιδρούν στο τελικό προϊόν στο κρασί, αφού παρατηρείται από τις μετρήσεις βαθμιαία αύξηση της αλκοόλης.
Από τις μετρήσεις που έγιναν σε διεθνείς ποικιλίες από το 1984 έως το 2008, παρατηρήθηκε αύξηση της αιθανόλης από 12,4% σε 14,4% σε ερυθρούς οίνους και από 12,2% σε 13,2% σε λευκούς, ενώ έχει παρατηρηθεί και αύξηση του pH.
Κατά τον κ. Κοντουδάκη, τεχνικές όπως η αντίστροφη ώσμωση, η νανοδιήθηση και το spinning cone column, οδηγούν σε οινικά προϊόντα με χαμηλότερη αλκοόλη από αυτή που προέκυψε λόγω των κλιματολογικών συνθηκών, ενώ βοηθά και στη νέα τάση παραγωγής οινικών προϊόντων με χαμηλό ή και καθόλου αλκοόλ.