Θα φτάσει άραγε ποτέ στην Ελλάδα η ώρα που στην ερώτηση της πεθεράς για το τι δουλειά κάνει ο υποψήφιος γαμπρός της, η απάντηση «ιδρυτής νεοφυούς επιχείρησης» θα γίνεται αποδεκτή με ικανοποίηση; Το ισραηλινής έμπνευσης τεστ της… πεθεράς, όπως πολύ γλαφυρά το μετέφερε από το βήμα εκδήλωσης για το οικοσύστημα της καινοτομίας στη Θεσσαλονίκη ο Αρίστος Δοξιάδης, αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας Τεχνολογίας και Καινοτομίας και εταίρος της Emeritus Big Pi Ventures, το έχει περάσει το Ισραήλ -κατεξοχήν επιτυχημένο παράδειγμα καινοτομίας- στην Ελλάδα όμως δεν το έχουμε καταφέρει ακόμα, αλλά είμαστε σε καλό δρόμο. «"Τόλμησε το, είναι μια δουλειά που αξίζει" θα πρέπει να λέμε όλοι εμείς που έχουμε δημόσιο λόγο» ανέφερε ο κ. Δοξιάδης, κλείνοντας μια συζήτηση όπου η απαισιοδοξία έδινε τη θέση της στην αισιοδοξία και τούμπαλιν.
Τι μάθαμε λοιπόν στην εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν το απόγευμα της Δευτέρας η Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας, το ΑΠΘ, το ΠΑΜΑΚ, το ΔΙΠΑΕ, το ΕΚΕΤΑ και ο ΟΒΙ με τίτλο: «Οικοσύστημα Καινοτομίας και Spin Offs στη Θεσσαλονίκη: Από την Έρευνα στην Κοινωνία»; Ήταν ίσως από τις λίγες φορές που οι φορείς καινοτομίας της πόλης εμφανίστηκαν με ένα κοινό μέτωπο και με τη διάθεση για την ανάπτυξη συνεργειών, μακριά από αποσπασματικές δράσεις και προσπάθειες περιχαράκωσης που έχουμε συνηθίσει όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Στο αμφιθέατρο του ΚΕΔΕΑ, που φιλοξένησε την εκδήλωση, αισθανόσουν πως κανείς δεν περισσεύει, πως όλοι έχουν να εισφέρουν τον δικό τους οβολό, για να επιτευχθεί ο πολυπόθητος και πολυαναμενόμενος στόχος, να γίνει δηλαδή η Θεσσαλονίκη πραγματικός κόμβος καινοτομίας στη χώρα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, πέρα από βερμπαλισμούς και μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις. Από την Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας και το Thess INTEC μέχρι το ΕΚΕΤΑ και τις Μονάδες Μεταφοράς Τεχνολογίας και Καινοτομίας των Πανεπιστημίων και από τις spin offs μέχρι τα funds, 21 ομιλητές είπαν τη δική τους αλήθεια και έκαναν το κοινό λίγο σοφότερο, επισημαίνοντας τις προκλήσεις, τα προβλήματα, αλλά και τις προοπτικές.
47 spin offs στη Θεσσαλονίκη
Ποια είναι όμως σήμερα η κατάσταση στη Θεσσαλονίκη με τους τεχνοβλαστούς (spin offs), τις εταιρείες δηλαδή που δημιουργούνται για την εμπορική αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων από τα πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα; Οι spin offs στην πόλη ανέρχονται σε 47, εκ των οποίων οι 19 έχουν δημιουργηθεί στους κόλπους του ΑΠΘ, οι 23 του ΕΚΕΤΑ και οι πέντε του ΠΑΜΑΚ, ενώ τρεις βρίσκονται στα σκαριά από το ΔΙΠΑΕ.
Η πόλη πάντως, αν και έχει να επιδείξει ένα εξαιρετικά επιτυχημένο παράδειγμα, αυτό της BETA CAE, η οποία ξεκίνησε μέσα από το ΑΠΘ και έφτασε να εξαγοραστεί αντί 1,24 δισ. ευρώ, έχει πολύ δρόμο μπροστά της, για να δει τις spin offs της να ανοίγουν τα φτερά τους και να εξασφαλίζουν τις χρηματοδοτήσεις που θα τους οδηγήσουν σε scale up.
Το πιο εποικοδομητικό ίσως κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ήταν η συνειδητοποίηση των προβλημάτων, των προκλήσεων και όσων που πρέπει να γίνουν για να συνδεθεί η έρευνα με την αγορά και τα ερευνητικά αποτελέσματα να βγουν από τα εργαστήρια και να γίνουν προϊόντα και υπηρεσίες που μπορεί κανείς να αξιοποιήσει για να βελτιώσει τη ζωή του. Έτσι, οι εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού προσωπικού αναγνώρισαν με διάθεση αυτοκριτικής τις παθογένειες του εκπαιδευτικού συστήματος, τις αγκυλώσεις του δημοσίου που καταπνίγουν συχνά τη δημιουργικότητα, αλλά και τη έλλειψη διάθεσης για ανάληψη ρίσκου που χαρακτηρίζει ακόμα και τις ερευνητικές προσπάθειες με επιχειρηματική προοπτική, καθώς καθηγητές και ερευνητές δεν θέλουν να αφήσουν τη σιγουριά της θέσης τους για να βουτήξουν στον αβέβαιο ωκεανό του επιχειρείν, αφού αυτή η νοοτροπία, όπως επισημάνθηκε, δεν διδάσκεται στα σχολεία.
«Δεν εμφυσούμε το όραμα στα παιδιά, δεν βάζουμε στοιχεία καινοτομίας στην εκπαίδευση» σημείωσε χαρακτηριστικά ο αντιπρύτανης εξωστρέφειας του ΑΠΘ, Κύρος Υάκινθος, τονίζοντας πως θα ήθελε να δει οραματιστές με τρελές ιδέες, να ξεκινούν από TRL zero (επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας) και να υλοποιούν αυτό που έχουν στο μυαλό τους, ανθρώπους που αποδέχονται πως η αποτυχία είναι επιλογή, κάτι που δεν έχουν μάθει, όπως είπε, ούτε η Ελλάδα ούτε η Ευρώπη. Μάλιστα -επιβεβαιώνοντας τα λεγόμενα του γενικού γραμματέα του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, Αλέξανδρου Κωστόπουλου, που είπε ότι υπάρχει μια τεράστια δεξαμενή χρηματοδότησης στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, την οποία δεν την αγγίζουμε- ο κ. Υάκινθος σημείωσε ότι «έρχονται Αμερικανοί και μας βρίσκουν κι εμείς παρακαλάμε ακόμα την κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση».
CEO ή καθηγητής;
Η περίπτωση της BETA CAE επανήλθε πολλές φορές και ως παράδειγμα εταιρείας που έκοψε τους δεσμούς της με το πανεπιστήμιο και έκανε το μεγάλο άλμα. Άλλωστε, όπως τονίσθηκε, ένας CEO πρέπει να είναι full time στην επιχείρησή του, κάτι που ένας καθηγητής, που συνήθως ηγείται του σχήματος μιας spin off, δεν μπορεί να πετύχει, άρα καλό είναι να κάνει στην άκρη και να δίνει τη θέση του στους ανθρώπους που διαθέτουν επιχειρηματικό μεράκι. Μάλιστα, αναφέρθηκαν από τον κ. Δοξιάδη, με βάση και τις επενδύσεις του fund όπου συμμετέχει, τρία μοντέλα για την εύρεση CEO’s σε spin offs: το μοντέλο της Οξφόρδης, όπου αναλαμβάνει ένα έμπειρο στέλεχος από την αγορά, το μοντέλο του ΙΤΕ, όπου ένα από τα νεαρά στελέχη της ερευνητικής ομάδας με μεράκι για το επιχειρείν κάνει το βήμα προς τα μπρος, αλλά και το μοντέλο όπου ο επενδυτής βρίσκει CEO από τους λεγόμενους enterpreneurs in residence ή τα venture studios.
Προς επίρρωση των παραπάνω ο επικεφαλής ανάπτυξης καινοτόμου επιχειρηματικότητας της Εθνικής Τράπεζας, δρ Σπύρος Αρσένης σημείωσε πως σε πολλές περιπτώσεις ο CEO μιας spin off εκλέγεται τελικά πανεπιστημιακός καθηγητής. Tόνισε δε πως το μοντέλο είναι λάθος και πως οι τεχνοβλαστοί πρέπει να απαγκιστρωθούν από τους ερευνητές και να έχουν στις τάξεις τους ανθρώπους της αγοράς.
Στη συζήτηση επίσης αναφέρθηκε πως, αν και η Θεσσαλονίκη είναι πρωτοπόρος, best practice της χώρας, το πρόβλημα είναι πως η επιχειρηματική της κοινότητα είναι πολύ ρηχή όσον αφορά την ανοιχτή καινοτομία και διαρκώς εμφανίζονται πίσω από δράσεις ενίσχυσής της οι ίδιες και οι ίδιες επιχειρήσεις, που είναι μάλιστα μεγάλες, με τζίρο άνω των 100-150 εκατ. ευρώ. «Θέλουμε 13, 23, 43. Φέρτε εδώ το Ελληνοαμερικανικό Επιμελητήριο, τον Σύνδεσμο βιομηχάνων. Χρειάζεστε εταιρείες να έρθουν για να δουλέψουν τα prototypes, πριν έρθουν τα funds. Αλλιώς, όπως οι τραγουδιστές της Θεσσαλονίκης κατεβαίνουν στην Αθήνα, έτσι θα γίνει και με τις spin offs» ανέφερε χαρακτηριστικά ο καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Δουκίδης, ιδρυτής του εργαστηρίου ELTRUN και εταίρος του Corallia Ventures.
Την ανάγκη να δημιουργηθεί κουλτούρα ιδιωτών επενδυτών και να στηριχθούν οι business angels, οι οποίοι μπαίνουν συνήθως πολύ νωρίς στις επιχειρήσεις υπογράμμισε ο πρόεδρος της Αλεξάνδρειας Ζώνης Καινοτομίας, Δρ Παναγιώτης Κετικίδης, ο οποίος έχει και την ιδιότητα του προέδρου του Ελληνικού Δικτύου Επιχειρηματικών Αγγέλων. Ο δε αντιπρύτανης Εξωστρέφειας του ΠΑΜΑΚ, Αλέξανδρος Χατζηγεωργίου, τόνισε πως καλές είναι οι θεσμικές παρεμβάσεις και το να ζητάμε χρηματοδότηση, αλλά πρέπει πολλά να αλλάξουν, από το μυαλό των επιχειρηματιών και των επενδυτών μέχρι των ερευνητών και των διδασκόντων που διδάσκουν το ίδιο αντικείμενο για χρόνια.
Τι λένε οι spin offs
Στην εκδήλωση συμμετείχαν και εκπρόσωποι τριών spin offs της Θεσσαλονίκης, της Cyclopt, από το ΑΠΘ, της Ozzie Robotics, από το ΕΚΕΤΑ, της Daisy από το ΠΑΜΑΚ, αλλά και μίας ακόμα που βρίσκεται στα σκαριά, της ΚΟΙΡΟ από το ΔΙΠΑΕ.
Ο Ανδρέας Συμεωνίδης από την Cyclopt, καθηγητής του ΑΠΘ, επισήμανε πως η spin off έχει πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από τη start up, καθώς σχετίζεται με ερευνητές οι οποίοι έχουν μάθει να λύνουν προβλήματα, συχνά όμως δεν παίρνουν το ρίσκο, καθώς το comfort zone τους είναι να ξέρουν ότι θα συνεχίσουν να έχουν δουλειά.
Ο Βασίλης Καμπουρλάζος από την ΚΟΙΡΟ, καθηγητής του ΔΙΠΑΕ, είπε ότι οι φοιτητές χρειάζεται να έχουν βιωματική εμπειρία για να ξέρουν ποιες είναι οι ανάγκες της αγοράς, ενώ ο Γιώργος Τσάμης από την Ozzie Robotics, βοηθός έρευνας στο ΕΚΕΤΑ, σημείωσε ότι χρειάζονται συνέργειες με τις επιχειρήσεις και η μεγάλη πρόκληση είναι να ξεφύγουμε από το ερευνητικό αποτέλεσμα και να πάμε σε μια λύση που λύνει ένα πρόβλημα. «Λείπει η σύνδεση με την αγορά, δεν γνωρίζουμε τόσο καλά τους κανόνες της» εξήγησε. Την ίδια στιγμή ο Νίκος Φαχαντίδης, εκπρόσωπος της Daisy και καθηγητής του ΠΑΜΑΚ, αναφέρθηκε στη δεκαετή ερευνητική προσπάθεια μέχρι τη δημιουργία της εν λόγω spin off, σημειώνοντας αστειευόμενος πως ήταν η επιτομή των προβλημάτων για τη μετατροπή της έρευνας σε τεχνοβλαστό.
Με τη σειρά του ο πρόεδρος του ΕΚΕΤΑ, δρ Δημήτρης Τζοβάρας, αναφερόμενος στις 23 spin offs του ερευνητικού ιδρύματος, τόνισε πως με βάση τις επιδόσεις τους -μόνο μία φαίνεται πως δεν θα τα καταφέρει, ενώ οι άλλες είναι ενεργές με τζίρους για κάποιες εκατομμυρίων ευρώ- φαίνεται πως οι τεχνοβλαστοί ερευνητικών και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων τείνουν να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.
Η μεταφορά της τεχνολογίας
Οι δύο μοναδικές γυναίκες συμμετέχουσες στα πάνελ της εκδήλωσης, η δρ Έρη Τόκα, επικεφαλής της Μονάδας Μεταφοράς Τεχνολογίας και Καινοτομίας του ΑΠΘ και η Κατερίνα Παπαδοπούλου, συντονίστρια του Γραφείου Μεταφοράς Τεχνολογίας ΕΚΕΤΑ και του δικτύου ΣΠΕΙΡΑ+, αλλά και οι ομόλογοί τους Πέτρος Σαμαράς και Κωνσταντίνος Φούσκας από το ΔΙΠΑΕ και το ΠΑΜΑΚ αντίστοιχα αναφέρθηκαν στις εμπειρίες τους από το γεμάτο προκλήσεις σύμπαν των spin offs.
Ειδικότερα, η δρ Έρη Τόκα μίλησε για τον μεγάλο χρόνο ωρίμανσης που χρειάζεται η μεταφορά τεχνολογίας, σημειώνοντας πως απαιτούνται 5 με 7 χρόνια από την έναρξη λειτουργίας μιας spin off για να αρχίσει να αποδίδει, έσπευσε πάντως να τονίσει πως με το νέο νομοθετικό πλαίσιο που νομιμοποίησε τη συμμετοχή μελών ΔΕΠ σε τεχνοβλαστούς αυξήθηκαν οι αιτήσεις. Υπογράμμισε το πρόβλημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (IP), ενώ στάθηκε στο αγκάθι της έλλειψης χρηματοδότησης στα αρχικά στάδια μιας τέτοιας επιχείρησης.
Για τα επιτυχημένα παραδείγματα spin offs του ΕΚΕΤΑ έκανε λόγο η κα Παπαδοπούλου, αναφερόμενη, μεταξύ άλλων, στην Pragma, την D-Cube, την Ozzie Robotics και την Optimems.
Στην προσπάθεια που κάνει το ΠΑΜΑΚ να εμφυσήσει την επιχειρηματική νοοτροπία στους φοιτητές του και στο πόσο τρομακτικό μοιάζει για έναν καθηγητή να εμπλακεί στο επιχειρείν αναφέρθηκε ο Κωνσταντίνος Φούσκας, ενώ ο Πέτρος Σαμαράς του ΔΙΠΑΕ μίλησε για την υστέρηση των πανεπιστημίων στη μεταφορά της ερευνητικής γνώσης σε προϊόντα καινοτομίας, αλλά και για την ανάγκη να ενημερωθούν οι ίδιοι οι συνάδερφοι καθηγητές για το οικοσύστημα αυτό. Πάντως ο πρύτανης του ΔΙΠΑΕ, καθηγητής Σταμάτης Αγγελόπουλος, υπογράμμισε τη στενή σχέση του πανεπιστημίου με τις επιχειρήσεις της ΒΙΠΕ Θεσσαλονίκης, όπως και άλλων ΒΙΠΕ, αλλά και την ύπαρξη βιομηχανικών συμβολαίων.
Τον σχεδιασμό του Elevate Greece να διοργανώσει σειρά συζητήσεων με spin offs, ώστε να καταγραφούν οι προβληματισμοί τους και να έρθουν με αξιώσεις σε επαφή με επενδυτές έκανε γνωστό ο πρόεδρός του, Φραγκίσκος Θεοφύλακτος. Ο δε υπεύθυνος ανάπτυξης οικοσυστήματος του Thess INTEC, Νίκος Κατσιαδάκης, περιέγραψε το πως το νέο αυτό φιλόδοξο εγχείρημα θα συμβάλει στην αντιμετώπιση δύο βασικών προβλημάτων για τις spin offs, της χρηματοδότησης και της παράλληλης ενασχόλησης με πολλά πράγματα, του… θορύβου που συχνά τις ενοχλεί.
Αίσθηση έκανε η προσέγγιση του καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, εταίρου και επικεφαλής Κεντρικής Κυβέρνησης και Δημόσιου Τομέα της EY, Χρήστου Ταραντίλη, για τη σημασία που έχει η καινοτομία στην καθημερινότητα του καθενός μας. Ο ίδιος υπογράμμισε πως η καινοτομία χρειάζεται τσαγανό, ιδιωτικό χρήμα και στήριξη από τις κυβερνήσεις, ενώ επικαλέστηκε τον ορισμό του ΜΙΤ γι’ αυτή: η υλοποίηση μιας νέας ιδέας που έχει θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.
Αλλά και ο γενικός διευθυντής του ΟΒΙ, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, έδωσε μια διαφορετική διάσταση, τονίζοντας πως, εκτός από τη δημιουργική της επίδοση, η καινοτομία χρειάζεται και προστασία, υπογραμμίζοντας τη σημασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας για την επιχειρηματική καινοτομία. Μάλιστα, έκανε γνωστό πως το 88% των Ευρωπαίων επενδυτών έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους εταιρείες με ενεργά διπλώματα ευρεσιτεχνιών.
