* Του Χρήστου Αβδελλά
Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) έχει περάσει εδώ και καιρό από τα εργαστήρια στη δημόσια σφαίρα. Προσφέρει τεράστιες δυνατότητες σε κάθε τομέα, από την υγεία και την εκπαίδευση μέχρι τις μεταφορές και τη δημόσια διοίκηση. Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η AI μπορεί να γίνει καθοριστικός πολλαπλασιαστής απόδοσης: να ενισχύσει τις υπηρεσίες, να διευκολύνει την καθημερινότητα και να βελτιώσει την ποιότητα των αποφάσεων.
Στην πράξη, όμως, για τους ελληνικούς δήμους, ο λεγόμενος «ψηφιακός εκσυγχρονισμός» συχνά περιορίζεται σε mobile εφαρμογές για αιτήματα πολιτών, ψηφιακή στάθμευση ή ψηφιοποίηση αρχείων. Παρά τα επιμέρους βήματα προόδου, απουσιάζει ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός που θα αξιοποιεί συνδυαστικά τα δεδομένα, τις υποδομές και τις νέες τεχνολογίες προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος. Η τεχνολογία παραμένει εργαλείο βελτίωσης, όχι μετασχηματισμού.
Η Θεσσαλονίκη μπροστά σε μια διπλή πρόκληση
Η Θεσσαλονίκη δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα: όπως και στους περισσότερους δήμους της χώρας, οι υπηρεσίες προσπαθούν να ανταποκριθούν σε αυξανόμενες ανάγκες με περιορισμένους πόρους και χωρίς ενιαία πληροφόρηση. Την ίδια στιγμή, τεράστιος όγκος γεωχωρικών, τεχνικών, διοικητικών και κοινωνικών δεδομένων παραμένει αναξιοποίητος.
Η ανάγκη για ψηφιακή θωράκιση είναι επίσης πιο επίκαιρη από ποτέ. Το περιστατικό hacking στον δήμο Θεσσαλονίκης πριν από λίγα χρόνια, παρότι δεν προβλήθηκε εκτενώς, έθεσε σε σοβαρό κίνδυνο προσωπικά δεδομένα χιλιάδων πολιτών. Η εμπειρία αυτή ανέδειξε ότι η χρήση τεχνολογιών χωρίς αντίστοιχη προστασία δεν ισοδυναμεί με πρόοδο.
Πώς μπορεί να ενεργοποιηθεί η AI σήμερα
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλείο που μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα και συστηματικά, μέσα από τέσσερις βασικούς άξονες:
- Ενίσχυση της λειτουργικής επάρκειας: Αυτόματη κατηγοριοποίηση αιτημάτων, προληπτική συντήρηση υποδομών, ανίχνευση προβλημάτων στον δημόσιο χώρο με αισθητήρες και εικόνες, καθώς και εξοικονόμηση ενέργειας και ανθρώπινου δυναμικού.
- Ψηφιακές υποδομές και προστασία: Υιοθέτηση σύγχρονων προτύπων κυβερνοασφάλειας, διαφάνεια στους αλγόριθμους, πλήρης συμμόρφωση με το GDPR και ασφαλής διασύνδεση με ευρωπαϊκές υποδομές δεδομένων (data spaces και data hubs).
- Τοπική οικονομία των δεδομένων: Ολοκληρωμένη διαχείριση δεδομένων, συλλογή, ανάλυση και επανάχρηση, με όρους δημόσιου συμφέροντος, για πιο ακριβή και τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής και εξατομικευμένες υπηρεσίες προς τους πολίτες.
- Ανοικτή και πολυμερής διακυβέρνηση: Συμμετοχή του δήμου, της επιστημονικής κοινότητας, των startups και των πολιτών στη συνδιαμόρφωση, υλοποίηση και αξιολόγηση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, με διαφάνεια και λογοδοσία.
Οι φορείς υπάρχουν – λείπει ο συντονισμός
Η πόλη διαθέτει ένα εξαιρετικά πλούσιο και ώριμο οικοσύστημα γνώσης και καινοτομίας. Ενδεικτικά αναφέρω το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ), το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, το ΕΚΕΤΑ (CERTH), την Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας (ΑΖΚ), το OK!Thess, το ThessINTEC, καθώς και ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων με τεχνολογικό προσανατολισμό.
Αυτό που απαιτείται είναι ένας μηχανισμός ενεργοποίησης και διαλόγου που θα συνδέσει δυνάμεις, θα αποτυπώσει δυνατότητες και θα δώσει πλαίσιο συνεργασίας με σκοπό τη δημιουργία εφαρμογών με ουσιαστικό αντίκτυπο.
Τρεις προτάσεις για άμεσα βήματα
- Δημιουργία Task Force για την AI και τα Δημοτικά Δεδομένα με τη συμμετοχή όλων των βασικών φορέων της πόλης. Αποστολή: στρατηγική παρακολούθηση, ανεύρεση πιλοτικών εφαρμογών, αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
- Σύσταση ψηφιακού Policy Lab εντός του Δήμου για την ανάπτυξη, δοκιμή και αξιολόγηση λύσεων τεχνητής νοημοσύνης υπό όρους ασφάλειας, δεοντολογίας και διαφάνειας.
- Καθιέρωση Ετήσιου Απολογισμού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με δημόσια διαβούλευση, ανοιχτά δεδομένα, δείκτες απόδοσης και συμμετοχή των πολιτών.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι υπόσχεση ούτε απειλή. Είναι εργαλείο. Το πραγματικό στοίχημα για τη Θεσσαλονίκη είναι αν θα αξιοποιήσει τις δυνατότητές της με όρους διαφάνειας, ασφάλειας και δημόσιου συμφέροντος – ή αν θα ακολουθεί αργοπορημένα λύσεις που σχεδιάζουν άλλοι για εκείνη. Η λύση δεν βρίσκεται μακριά. Βρίσκεται ήδη εντός της πόλης. Το ταλέντο υπάρχει. Οι φορείς υπάρχουν. Τα δεδομένα υπάρχουν. Το επόμενο βήμα είναι να συνδέσουμε αυτά τα στοιχεία σε ένα κοινό σχέδιο. Όχι για να επιδείξουμε τεχνολογία, αλλά για να δημιουργήσουμε εφαρμογές με πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο.
* Ο Χρήστος Αβδελλάς είναι σύμβουλος της Α’ Δημοτικής Κοινότητας του δήμου Θεσσαλονίκης, Project Manager reframe.food & Σύμβουλος Ευρωπαϊκών Πολιτικών