Σε δυο μήνες από σήμερα μπαίνουμε στο νέο έτος, που είναι αμιγώς προεκλογικό. Ήδη γνωρίζουμε ότι τα κόμματα σε πρώτη φάση θα έρθουν αντιμέτωπα με τα εσωκομματικά τους και μετά το καλοκαίρι ουσιαστικά θα αρχίσουν να τρέχουν σε ρυθμούς εκλογών, οι οποίες με τα δεδομένα που έχουμε σήμερα θα πραγματοποιηθούν την άνοιξη του 2027.
Η εκλογική ετοιμότητα ωστόσο είναι ήδη εδώ και οι προετοιμασίες είναι έντονες στους κομματικούς μηχανισμούς.
Στη Νέα Δημοκρατία εγκαίρως θα έχουν από το τέλος του Νοεμβρίου νέους επικεφαλής στις νομαρχιακές και τοπικές οργανώσεις, ενώ θα πραγματοποιηθεί και το συνέδριο του κόμματος πιθανότατα εντός του πρώτου τριμήνου του 2026. Ανοιχτό ζήτημα είναι οι επιλογές του πρώην προέδρου και πρωθυπουργού, Αντώνη Σαμαρά, οι οποίες σε σημαντικό βαθμό θα επηρεάσουν την πολιτική επικαιρότητα το ίδιο διάστημα.
Στο ΠΑΣΟΚ έχουν σε εκκρεμότητα επίσης ένα συνέδριο, το οποίο θα πραγματοποιηθεί, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα. Στο μεσοδιάστημα από σήμερα και μέχρι το συνέδριο θα πρέπει η ηγεσία του κόμματος να «συμμαζέψει» το εσωτερικό του κόμματος, να περιορίσει τις... παραφωνίες και να τρέξει την επικοινωνία του κυβερνητικού προγράμματος που εξήγγειλε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στη φετινή ΔΕΘ.
Στον ΣΥΡΙΖΑ πλέον τελούν εν αναμονή των εξελίξεων σε σχέση με τις πολιτικές βλέψεις του Αλέξη Τσίπρα. Ως το τέλος του μήνα θα εκδοθεί το βιβλίο, το οποίο σε κάθε περίπτωση θα σηκώσει σκόνη και θα καθορίσει πιθανότατα και την πορεία των κομμάτων που δημιουργήθηκαν από τις διασπάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, όπως και το «κεντρικό» κόμμα. Η μορφή που θα πάρει το εγχείρημα και ο σχεδιασμός που πιθανότατα υπάρχει δεν είναι σήμερα γνωστός. Γνωρίζουμε ότι τουλάχιστον μέχρι τα Χριστούγεννα ο κ. Τσίπρας θα πραγματοποιήσει βιβλιοπαρουσιάσεις, δηλαδή άτυπες πολιτικές περιοδείες σε σχεδόν όλη τη χώρα, γεγονός που τον θέτει στο πολιτικό προσκήνιο, ενώ χρονικά λογικό φαίνεται να ανακοινώνει το δια ταύτα (αν θα κάνει κόμμα ή τον τρόπο με τον οποίο θα συμμετέχει στις επόμενες εθνικές εκλογές και ποιοι το στελεχώνουν) μέχρι το καλοκαίρι του 2026.
Είναι προφανές ότι η κοινωνία παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις ως ένα βαθμό (το επιβάλλουν και τα ΜΜΕ), αλλά είμαι βέβαιος πως όσα προανέφερα ενδιαφέρουν εμένα και όσους ασχολούνται ενεργά με την πολιτική κι όχι την πλειοψηφία των πολιτών.
Ακόμα τα κόμματα δεν έχουν βρει κίνητρα για να πείσουν την κοινωνία να ασχοληθεί μαζί τους και θεωρώ ότι με τον τρόπο που πορεύονται ουσιαστικά απαξιώνουν περαιτέρω τον ρόλο και το περιεχόμενό τους.
Υπάρχει άλλος δρόμος;
Τα κόμματα έχουν δομές. Έχουν καταστατικά, διακηρύξεις, συνέδρια, συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας κτλ. Και καλώς τα έχουν, για να υπάρχει μια οργάνωση και ένας μπούσουλας με τον οποίο δουλεύουν. Από τότε όμως που έπαψαν (βάσει δήλωσής τους) να αποτελούν μηχανισμούς βολέματος ημετέρων, η αίσθηση της επιρροής τους στη ζωή των πολιτών μειώθηκε δραματικά. Προφανώς και αυτό έπρεπε να γίνει. Αλλά όταν έπαυσε (στον βαθμό που ήταν στο παρελθόν) το ρουσφέτι, η διευκόλυνση, η συναλλαγή με τον πολίτη, ο τελευταίος χωρίς να έχει εμπεδώσει ουσιαστικά τις αρχές της αξιοκρατίας, της δημοκρατίας και της πολιτικής, χωρίς δηλαδή να έχει καλλιεργηθεί στην κοινωνία η νοοτροπία της προτεραιότητας του συλλογικού συμφέροντος έναντι του ατομικού, γύρισε την πλάτη στα κόμματα. Ευτυχώς να λέμε που δεν γύρισε την πλάτη στη Δημοκρατία...
Σήμερα, τα κόμματα πρέπει να κοιταχτούν στον καθρέφτη. Πρέπει να δουν πόσοι και ποιοι τα ακολουθούν, ποια είναι η επιρροή τους στην κοινωνία και τι προσφέρουν. Εάν είναι δελεαστικά, εάν δίνουν επαρκή κίνητρα συμμετοχής και εγγραφής μελών ή αν έχουν μετατραπεί σε αρτηριοσκληρωτικούς μηχανισμούς, που έχουν χάσει την επαφή με τον απλό πολίτη. Ποια είναι η συνεισφορά τους στην εκπαίδευση της κοινωνίας να βάζει σε πρώτη προτεραιότητα το συλλογικό συμφέρον, μια συμφέρουσα πολιτική για τη χώρα, τον τόπο και την πλειοψηφία των πολιτών, αντί του ατομικού συμφέροντος ή των συμφερόντων συγκεκριμένων ομάδων...
Η χρήση του κοινωνικού αυτοματισμού μπορεί πρόσκαιρα και ανά περίπτωση να αποδείχτηκε επωφελής σε κάποια ή σε όλα τα κόμματα και ειδικά εκείνα που χαρακτηρίζονται εξουσίας. Ωστόσο, σε βάθος χρόνου ήταν ένας ακόμα από τους παράγοντες της απαξίωσής τους από την πλειοψηφία των πολιτών.
Σε προεκλογικές περιόδους η μεγάλη αγωνία και η κεντρική στόχευση των κομμάτων τα τελευταία χρόνια και ειδικά μετά την έναρξη της οικονομικής κρίσης (πέρασαν από τότε κοντά 17 χρόνια) είναι οι αναποφάσιστοι, όσοι επιλέγουν την αποχή κτλ. Μια μάζα πολιτών που αποδεδειγμένα γύρισαν την πλάτη στο κομματικό σύστημα, ανεξαρτήτως χρωματισμού, η οποία κάθε φορά που έχουμε εκλογές φαίνεται να μεγαλώνει.
Θα μείνω μόνο στις εθνικές εκλογές για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης. Το 2007 η αποχή πλησίασε το 26%. Το 2009 η αποχή έφτασε στο 29%. Τον Μάιο του 2012 η αποχή πλησιάζει το 35% και τον Ιούνιο του ίδιου έτους το 38%. Τον Ιανουάριο του 2015 είναι στο 36% και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους στο 44%. Το 2019 η αποχή είναι στο 42%. Τον Μάιο του 2023 περιορίστηκε στο 38% και τον Ιούνιο του ίδιου έτους πήγε στο 46%.
Πλέον κάπου εκεί κινούμαστε σε σχέση με το μέρος του εκλογικού σώματος, που δεν θέλει να συμμετέχει καν στις εκλογές. Κοινό χαρακτηριστικό των πολιτών αυτών που δυστυχώς αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου είναι ότι δεν πιστεύουν στα κόμματα, χωρίς -ευτυχώς- αυτό να σημαίνει ότι δεν πιστεύουν στην κοινοβουλευτική δημοκρατία. Κάποιοι μπορεί ακόμα και αυτό, αλλά θεωρώ ότι οι περισσότεροι συντάσσονται στη λογική «όλοι ίδιοι είναι».
Άρα, τα κόμματα απευθύνονται και αφορούν περίπου στους μισούς ψηφοφόρους και οι άλλοι μισοί τούς γυρίζουν την πλάτη.
Πολλοί προβληματίζονται εδώ και χρόνια γι' αυτή την εικόνα, που αντικατοπτρίζει τελικά και την τύχη της χώρας και την ποιότητα της Δημοκρατίας και την αξία του κοινοβουλίου για την κοινωνία. Ωστόσο, παρά τον προβληματισμό, που γνωρίζω ότι απασχολεί έντονα και τους πολιτικούς και τα στελέχη των κομμάτων και πρωτίστως όσους θέλουν να εμπλακούν ενεργά στα κοινά, το ενδιαφέρον των πολιτών (έστω των μισών) δεν ζωντάνεψε.
Θεωρώ ότι κύριος λόγος είναι ότι τα κόμματα δεν θέλησαν να αντιληφθούν ότι το αίτημα της κοινωνίας για αλλαγή κάθε φορά δεν αφορά μόνον στην εκάστοτε κυβέρνηση, αλλά και τα ίδια τα κόμματα. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, τα κόμματα όμως (τα εξουσίας έστω) παραμένουν σταθεροί πυλώνες, και συνεπώς το πρόβλημα της αδιαφορίας και της αποχής αφορά κυρίως σε αυτά. Και τα αφορά καθολικά.
Συνεπώς θα πρέπει να αλλάξουν ριζικά πια. Να εκσυγχρονιστούν, να ακούσουν τις ανάγκες της κοινωνίας και να προσελκύσουν έτσι ξανά το ενδιαφέρον των πολιτών, προσφέροντας τελικά κάτι πιο ουσιαστικό από αυτό που προσφέρουν σήμερα. Αλλιώς κινδυνεύουμε όχι πολλά χρόνια από σήμερα να έχουμε εθνικές εκλογές και η γιορτή της Δημοκρατίας να μην αφορά ούτε στους μισούς Έλληνες. Τραγικό.