Ιστορία πρώτη: Τις προάλλες ένας φίλος διαπίστωσε ότι μία ηλεκτρική συσκευή του σπιτιού του δεν λειτουργούσε λόγω βλάβης. Χρονιάρες μέρες κινητοποιήθηκε για να βρει τεχνίτη προκειμένου να την επιδιορθώσει. Μετά από αναζήτηση στο Διαδίκτυο τηλεφώνησε σε κάποιον ειδικό, ο οποίος του ζήτησε 60 ευρώ για το ανταλλακτικό και 80 ευρώ για την εργασία του. Επειδή ειδικά το κόστος του ανταλλακτικού του φάνηκε μεγάλο μπήκε στην ιστοσελίδα της αντιπροσωπείας της εταιρείας κατασκευής της συσκευής και διαπίστωσε ότι η επίσημη τιμή του ανταλλακτικού προσδιορίζεται σε 25 ευρώ. Όπως είναι φυσικό… τρελάθηκε κι ενώ ήταν διατεθειμένος να πληρώσει τα 80 «μαύρα και αφορολόγητα» ευρώ στον τεχνίτη, τελικά δεν το έκανε. Έψαξε λίγο παραπάνω και τελικά με μικρή καθυστέρηση βρήκε λύση οικονομικά συμβατή με το πρόβλημα που αντιμετώπισε. Στο κάτω κάτω η Θεσσαλονίκη διαθέτει -ακόμη τουλάχιστον- πολλές εναλλακτικές τεχνικών επαγγελμάτων.
Ιστορία δεύτερη: Ένας άλλος απρόσεκτος φίλος κτύπησε με την ηλεκτρική σκούπα μία από τις εσωτερικές πόρτες του σπιτιού του και την έσπασε σε ένα σημείο. Επειδή θεωρεί τον εαυτό του νοικοκύρη πήγε σε ένα αντίστοιχο μαγαζί στη γειτονιά του, εξήγησε το πρόβλημα και ρώτησε πόσο κάνει η αντικατάσταση της πόρτας. Η απάντηση του επαγγελματία ήταν ότι το κόστος είναι 100 ευρώ, εννοώντας προφανώς χωρίς απόδειξη. «και με απόδειξη;» ρώτησε. «τότε πάμε στα 150 ευρώ» πήρε την πληρωμένη απάντηση. Κι όταν αναρωτήθηκε φωναχτά «μα γιατί 150 αφού ο ΦΠΑ στα 100 είναι 24;» πήρε τη δεύτερη πληρωμένη απάντηση. «Τα υπόλοιπα μέχρι τα 150 είναι ο φόρος εισοδήματος που θα πληρώσω επειδή θα δηλώσω το κατοστάρικο». Η συνέχεια ανήκει στο κεφάλαιο των προσωπικών οικονομικών αναζητήσεων του καθενός, που προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει τι συμβαίνει γύρω του και πως θα το διαχειριστεί, τόσο οικονομικά, όσο και πνευματικά, αλλά και ψυχολογικά.
Η αλήθεια είναι ότι τέτοιες ιστορίες είναι τόσο συνηθισμένες και συμβαίνουν πάρα πολλές φορές καθημερινά σε ολόκληρη την Ελλάδα, που ενδεχομένως στερούνται γενικού ενδιαφέροντος. Εντάσσονται στο χωρίον της προσωπικής ήττας του καθενός, αλλά γενικότερα έχουν μόνο στατιστικό ενδιαφέρον. Αποτελούν τον κανόνα, που επιβεβαιώνεται από τις εξαιρέσεις. Κι όμως, είναι τέτοια η φύση των ιστοριών αυτού του τύπου που κάθε μία έχει τη δική της μεγάλη αξία. Πρωτίστως τη δική της διδακτική αξία, αφού σε καθεστώς ελεύθερης οικονομίας ο καταναλωτής είναι παράγοντας της εξίσωσης που οδηγεί στο τελικό αποτέλεσμα των τιμών. Η αναζήτηση εναλλακτικών προσφορών για την αγορά ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας απαιτεί μεν ενέργεια και χρόνο, αλλά συνήθως οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Σίγουρα σε καλύτερες τιμές, ενίοτε και σε καλύτερη δουλειά, ακόμη και σε ταχύτερη εξυπηρέτηση. Μόνο που οι Έλληνες -ως large τύποι, πραγματικοί… άρχοντες- σπανίως καταδέχονται να κάνουν έρευνα αγοράς, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κάτι καθημερινό και επομένως σχετικά περιορισμένης αξίας. Είναι οι ίδιοι Έλληνες που αν δεν τους δώσουν απόδειξη για κάποια πληρωμή δεν την ζητούν σχεδόν ποτέ. Είναι, δε, ακριβώς οι ίδιοι που απολαμβάνουν των υπηρεσιών του κράτους (παιδεία, υγεία, ασφάλεια, άμυνα κλπ.), γκρινιάζουν για την ακρίβεια, ενώ πολλοί από αυτούς -το έχουμε ξαναγράψει: συνολικά 1,8 εκατομμύρια άνθρωποι, περίπου ένας στους πέντε- εισπράττουν κάποιας μορφής κρατικό επίδομα. Ανεργίας, θέρμανσης, που κατά σύμπτωση πληρώθηκε χθες, ενοικίου και τα σχετικά.
Όλα αυτά είναι οργανικά συστατικά ενός οικονομικού περιβάλλοντος που επηρεάζεται και από τη νοοτροπία όσων το διαμορφώνουν. Οι επαγγελματίες -όχι όλοι, αλλά πολλοί- βγαίνουν καθημερινά για το μεροκάματο έχοντας στο μυαλό τους «τα δικά μου δικά μου και τα δικά σας δικά μου». Κάτι που συχνότερα συμβαίνει, αλλά αν κάτι σε αυτή τη… λογική στραβώσει τα βάζουν με Θεούς και με δαίμονες. Οι πελάτες είναι συνήθως βιαστικοί και επομένως συγχυσμένοι που το μόνο που θέλουν είναι να κάνουν τη δουλειά τους, αλλά στο τέλος -και σχεδόν πάντα μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου- αισθάνονται εξαπατημένοι. Ότι κάποιος έβαλε το χέρι του στην τσέπης τους. Όσο για την πολιτεία, που έχει ως ρόλο την οργάνωση της κοινωνίας και τη θέσπιση κανόνων στη αγορά, τα παίρνει απ’ όπου και απ’ όσους μπορεί και συνήθως πληρώνει περισσότερους απ’ όσους δύναται, είτε διότι έτσι πρέπει, είτε διότι οι διαχειριστές της υποκύπτουν σε πολιτικές πιέσεις. Άλλωστε, οι εκάστοτε διαχειριστές -το λέει και η λέξη- κάνουν τη δουλειά με τα λεφτά των άλλων και όχι με τα δικά τους.
Επειδή βρισκόμαστε και σε γιορτινές ημέρες και νύχτες οι πολλοί προβληματισμοί και οι αναλύσεις δεν έχουν θέση. Πάντως -για να μη ξεχνιόμαστε- ο… φαύλος κύκλος ζει και βασιλεύει. Η κακή νοοτροπία έχει μετατρέψει στην Ελλάδα -ενδεχομένως και αλλού, αλλά εμάς μας ενδιαφέρει κατά προτεραιότητα η Ελλάδα- από αρένα ανταγωνισμού σε… σφαγείο. Η διαφορά είναι μεγάλη.
Έτσι κι αλλιώς εξ’ ορισμού και από τη φύση της η ελεύθερη αγορά και οι οικονομικές σχέσεις συνεπάγονται ανταγωνισμούς, ενίοτε και διαγκωνισμούς, που, όμως, έχουν κανόνες. Όταν οι κανόνες εκλείπουν, διαγράφονται ή καταπατώνται πλήρως η φάση μετατρέπεται σε ζούγκλα, δηλαδή σε κανονικό σφαγείο. Τώρα ποιος είναι ο εκδορέας και ποιο το αθώο θύμα είναι κάτι που… παίζεται. Όπως λένε και οι έμπειροι παρατηρητές, πρόκειται για κριτήριο μαχητό από τον καθένα.