Πανθομολογουμένως η μεγάλη πληγή για τη χώρα είναι το δημογραφικό, χωρίς ωστόσο να είναι ορατή και η αντιμετώπισή του. Ο τόπος μας μικραίνει πληθυσμιακά σε κάθε απογραφή που γίνεται ανά δεκαετία, το ξέρουν όλοι αυτό. Στα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, πανεπιστημιακές έρευνες δείχνουν πως το δημογραφικό επιφέρει πολλά παράλληλα χτυπήματα στο κοινωνικό γίγνεσθαι του τόπου κι όλοι γενικώς χτυπούν το καμπανάκι, κάθε φορά και δυνατότερα, πως είναι επείγουσα ανάγκη να βελτιωθεί η κατάσταση.
Ο ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και Καθηγητής Δημογραφίας στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βύρων Κοτζαμάνης, σε μια από τις πλέον πρόσφατες δημόσιες παρεμβάσεις του, μόλις πριν από δύο μήνες, είχε τονίσει πως τα δημογραφικά δεδομένα στην Ελλάδα θα χρειαστούν περίπου 35 χρόνια για να μεταβληθούν, εφόσον βέβαια ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Το πόσοι είμαστε και γιατί δεν παίρνουμε εδώ και δεκαετίες ολοκληρωμένα μέτρα για να αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό, αυτή είναι μια πολύ μεγάλη κουβέντα. Ας κρατήσουμε μόνο από τον ίδιο ειδικό επιστήμονα τη δήλωσή του πως «οι άνθρωποι και βασικά οι πολιτικοί εκπλήσσονται όταν τους λέω ότι ακόμη κι αν λάβουμε αποδοτικά μέτρα και αυξηθεί άμεσα ο δείκτης γονιμότητας, μέχρι το 2060 οι γεννήσεις θα συνεχίσουν να είναι λιγότερες από τους θανάτους στην Ελλάδα. Μπορούμε όμως αντί για 60.000 λιγότερες που είναι σήμερα να μειώσουμε τη διαφορά και να είναι 40.000 λιγότερες. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό». Ωστόσο, αυτό μέχρι τώρα φαίνεται πως δεν γίνεται αντιληπτό και πολύ καθαρά.
Χτες ήταν η Ημέρα της Πολύτεκνης Οικογένειας και με αφορμή αυτόν τον εορτασμό σήμερα το πρωί αντιπροσωπεία της Ανώτατης Συνομοσπονδίας Πολυτέκνων Ελλάδος (ΑΣΠΕ) και τέσσερα ζευγάρια πολύτεκνων οικογενειών θα περάσουν το κατώφλι του Προεδρικού Μεγάρου, για να γίνουν δεκτοί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα. Αβίαστα θα έλεγα πως περιμένουμε από τη συζήτηση να αναδείξει τη σημασία της πολύτεκνης οικογένειας στην ελληνική κοινωνία. Και μέχρις εδώ όλα καλά. Μόνο που τα δεδομένα στην υπόθεση δεν είναι καθόλου ελπιδοφόρα.
Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat (2024) μας αποκαλύπτουν πως μόλις ένα στα τέσσερα ελληνικά νοικοκυριά είχαν παιδιά (1,046 εκατ. ή το 25,7% των συνολικά 4,073 εκατ.) και από αυτά κοντά στα μισά (482.000 ή το 46%) είχαν μόνον ένα παιδί. Αλλά και στην ΕΕ μην φανταστείτε και κάτι φοβερά διαφορετικό, αφού αντίστοιχα, το 23,6% των νοικοκυριών είχαν παιδιά και από αυτά περίπου το 50% ήταν ένα παιδί. Στη χώρα μας επίσης, οι οικογένειες με δύο παιδιά υπολογίστηκαν σε 406.000 ή 39% των νοικοκυριών με παιδιά, ενώ οι οικογένειες με τρία παιδιά αντιστοιχούσαν σε 158.400 ή στο 15%. Εάν σε όλα αυτά, σύμφωνα επίσης με την Eurostat, δούμε ότι οι άγαμοι ανέρχονται σήμερα στην Ελλάδα σε 4.112.472 άτομα και τα παντρεμένα ζευγάρια χωρίς παιδί σε 1.324.342, τότε μάλλον κατανοούμε ότι δεν είναι καθόλου τυχαία τα πράγματα.
Μια ματιά γύρω μας μας δείχνει πως υπάρχει μια προφανής αδυναμία των ζευγαριών να ανταποκριθούν στις σημερινές συνθήκες που επικρατούν στην αγορά -τι να πεις για την ακρίβεια και τι να προσθέσεις για το στεγαστικό ζήτημα;- η οποία λογικά οδηγεί στην ατεκνία.
Σε όλο αυτό το ζοφερό πλαίσιο -μέχρι πρότινος και με στοιχεία του ΟΟΣΑ-, διαπιστώνεται ότι παράλληλα οι οικογένειες με παιδιά υπερφορολογούνται συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες, κάτι που επιχειρήθηκε τουλάχιστον μετά και τις τελευταίες εξαγγελίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ. Μάθαμε πως ο φορολογικός συντελεστής θα κατέβει στο 16% αν υπάρχουν δύο παιδιά, θα υποχωρήσει στο 9% για τους τρίτεκνους και θα μηδενίζεται σε οικογένειες με τέσσερα παιδιά. Ναι, είναι κάτι και είναι σημαντικό.
Ωστόσο, για να πάμε και λίγο παραπέρα αρκεί να δούμε για παράδειγμα πως αυτοί που πραγματικά τραβάνε και το πιο βαρύ κουπί, οι πολύτεκνοι, τι ζητάνε;
Η ΑΣΠΕ λοιπόν -σήμερα- κάνει λόγο για δίκαιη φορολογία με αναπροσαρμογή του ΕΝΦΙΑ βάσει στεγαστικών αναγκών και επέκταση των μειωμένων συντελεστών εισοδήματος για πολυτέκνους, κατάργηση των τεκμηρίων «πολυτελούς διαβίωσης» για αυτοκίνητα και κατοικίες που εξυπηρετούν βασικές οικογενειακές ανάγκες, αναμόρφωση των επιδομάτων τέκνων (Α21) με επικαιροποίηση βάσει τιμαρίθμου και κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τους πολυτέκνους, επαναφορά της ισόβιας τιμητικής σύνταξης για τις πολύτεκνες μητέρες, ως αναγνώριση της προσφοράς τους στην κοινωνία, και ενεργοποίηση μέτρων χωρίς δημοσιονομικό κόστος, όπως ελεύθερες μετεγγραφές φοιτητών, προτεραιότητα στις προσλήψεις και ειδικά ποσοστά για πολυτέκνους στο Δημόσιο. Τα περισσότερα από αυτά, ειδικά τα τελευταία, όπως λένε, δεν έχουν και βαρύ δημοσιονομικό κόστος. Κι όλα αυτά έρχονται ως… αντίδοτο σε αυτό που η ΑΣΠΕ καταθέτει -όπως είδαμε και στην έκθεση του ΟΟΣΑ-, αφού η χώρα μας αναδεικνύεται σε ακριβότερη χώρα για την ανατροφή παιδιών, με το κόστος ανά παιδί να φτάνει στο 39% του κόστους διαβίωσης ενός ενήλικα.
Φυσικά, όλα αυτά συγκλίνουν στον βασικό κανόνα που διατυπώνουν οι επιστημονικές έρευνες, πως το δημογραφικό δεν λύνεται με επιδόματα. Ή τουλάχιστον όχι μόνον με αυτά. Η πολιτική μας πρέπει να είναι συνολική, με απλά λόγια, ένα συνολικό πακέτο μέτρων, το οποίο θα υποστηρίζεται από όλα τα κόμματα της Βουλής, αφού όλοι συμφωνούν πως το δημογραφικό πρόβλημα είναι μεγάλο και χρειάζεται εθνική στρατηγική.
Τουλάχιστον σε αυτό ας μιλήσουμε όλοι την ίδια γλώσσα κι ας βρούμε το κοινό πεδίο εθνικής συνεννόησης, γιατί θα έρθει κι ο δημογράφος του μέλλοντος και θα μας φέρει ακόμη πιο λυπητερά στοιχεία. Και τότε ίσως να είναι όχι αργά, αλλά ακόμη χειρότερα.
ΥΓ: Μέχρι κι ο αυτόματος ορθογράφος στο word υπογραμμίζει την λέξη τρίτεκνος ως «λάθος», αλλά δεν έχει προτεινόμενη διόρθωση, αφού αγνοεί την λέξη και δεν έχει προτεινόμενη για αντικατάσταση…