Η πρακτική της αυτοπροστασίας από τα δηλητήρια λέει πως αυτό γίνεται με σταδιακή αυτο-χορήγηση θανατηφόρων δόσεων, ο γνωστός σε όλους μιθριδατισμός από τον αρχαίο βασιλιά Μιθριδάτη ΣΤ’. Αυτός το έκανε φοβούμενος να μην τον δηλητηριάσουν κι έπαιρνε δόσεις δηλητηρίου, έτσι ώστε να αποκτήσει τελικά ανοσία.
Λες λοιπόν και παρόμοια ανοσία ποτίζει σταδιακά την κοινωνία μας, που ολοένα και συχνότερα γίνεται μάρτυρας των αυξανόμενων περιστατικών που έχουν να κάνουν με βία και εγκληματικότητα ανηλίκων, με άγριους ξυλοδαρμούς, συμπλοκές και bullying μεταξύ νεαρών παιδιών.
Καθημερινές σχεδόν είναι οι ιστορίες αυτές που βλέπουν το φως της δημοσιότητας στα ΜΜΕ, διάσπαρτα στη χώρα: οι περιοχές με τη μεγαλύτερη συχνότητα είναι οι Αττική, Θεσσαλονίκη, Κρήτη, Πελοπόννησος, Κυκλάδες, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, σχεδόν όλη η Ελλάδα δηλαδή. Οπότε βλέποντας, διαβάζοντας, ακούγοντας τέτοια περιστατικά καθημερινά με παιδιά, εφήβους, ανήλικους με μια λέξη, να ασκούν βία κατά συνομηλίκων, μικρότερων παιδιών, ακόμη και μεγαλύτερων, μετά το πρώτο σοκ, μετά το δεύτερο, θα έρθει τελικά η ανοσία. Κάτι σαν την εξοικείωση στο δηλητήριο. Θα συνηθίσει η κοινωνία να ακούει για τη βία των «άγουρων συμμοριών» ή και των λιγότερο οργανωμένων ανηλίκων και δεν θα παθαίνει κανένα σοκ. Θα λέει «είδες τι έγινε πάλι εκεί…» και θα σηκώνει κανονικά τα χέρια, ενόσω παράλληλα η κατάσταση θα μεγεθύνεται τραγικά. Κι αυτό είναι το τραγικότερο όλων. Γιατί για τα παιδιά μας μιλάμε. Είτε είναι τα θύματα είτε οι θύτες.
Δεδομένου λοιπόν ότι ειδικά τα τελευταία 24ωρα έρχεται στο φως σωρεία τέτοιων περιστατικών βίας και ακραία επιθετικών συμπεριφορών, σήμερα στο Υπουργικό Συμβούλιο -ανάμεσα στα άλλα περί διαρθρωτικών μέτρων για την οικονομία- αναμένεται να συζητηθεί και το ποινικό πλαίσιο για τους γονείς των ανήλικων παραβατών. Ας μην ξεχνάμε πως ήδη το υπουργείο Δικαιοσύνης και ο Γιώργος Φλωρίδης βάζουν στο τραπέζι την αυστηροποίηση της σχετικής διάταξης.
Είναι όμως αυτή η λύση; Με ποινές, αστυνομικά μέτρα, με αποβολές ή και αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος και, από την άλλη, με κάποιες τιμωρίες -συνήθως με ανασταλτικό χαρακτήρα- στους γονείς για παραμέληση ανηλίκου, θα σωθεί στ’ αλήθεια η παρτίδα; Θα δούμε βεβαίως τι θα προκύψει από το υπουργικό τελικό, αλλά σπεύδω να σημειώσω πως οι ποινές και οι καμπάνες δεν πρόκειται να φρενάρουν κανένα τέτοιο κοινωνικό φαινόμενο. Δεν πρέπει επίσης να μας παρασύρει καμία ευκαιριακή κόντρα, όσο σφοδρή και να ΄ναι, μεταξύ της κυβέρνησης και κομμάτων της αντιπολίτευσης για τη νεανική βία.
Όσο κι αν έχουμε αργήσει, επιτέλους ας ακούσουμε τους ειδικούς επιστήμονες. Αυτούς που φιλοξενούνται συνήθως στα ρεπορτάζ για να εξηγήσουν τα φαινόμενα της παραβατικότητας των ανηλίκων και να πουν τι πρέπει να αλλάξει. Κάθε φορά τα περιστατικά έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ωστόσο οι ψυχολόγοι, οι παιδοψυχολόγοι, οι κοινωνιολόγοι, ακόμη και οι παιδονευρολόγοι, λες και είναι συνεννοημένοι -όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά διεθνώς- εντοπίζουν τις ίδιες αιτίες και προτείνουν πάνω κάτω τα ίδια μέτρα.
Όλοι θεωρούν, με ποσοστό 9 στις 10 περιπτώσεις, πως ο κυριότερος παράγοντας που οδηγεί τους ανηλίκους στη βία και την παραβατικότητα είναι το οικογενειακό περιβάλλον. Είτε μας πονά είτε όχι εκεί πρέπει να εστιάσουμε. Η οικογένεια πρέπει να δείξει τα όρια στα παιδιά της. Αυτή θα πρέπει να ασχοληθεί με αυτά. Να δείξει μέχρι πού τους «παίρνει» τους εφήβους, να τους εξηγήσει τους κινδύνους, να τους δείξει τη ζωή με σύνεση και καθορισμό των ορίων. Αυτά όμως δεν γίνονται με μαγικά ραβδιά. Πρέπει να εκπαιδευτούν οι γονείς. Τόσες και τόσες εκκλήσεις των επιστημόνων κάνουν λόγο για τις σχολές γονέων που πρέπει να λειτουργούν συστηματικά και με υποχρεωτικό χαρακτήρα, όχι προαιρετικά, πέφτουν όμως διαρκώς στο κενό.
Κακά τα ψέματα, η σωστή ανατροφή των παιδιών μας ξεκινάει από τη σωστή λειτουργία της οικογένειας. Σπουδαίος ο ρόλος της ειδικά στο θέμα της ανεξέλεγκτης καθημερινής χρήσης του διαδικτύου. Δεν είναι τυχαίο πως η επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε συνομήλικα παιδιά προσομοιάζει με διαδικτυακά και συχνά διαδραστικά παιχνίδια, που έχουν στόχο την εξόντωση του «άλλου». Η αναγωγή της διαδικτυακής ζωής στην καθημερινότητα της γειτονιάς, του σχολείου φέρνει τα αποτελέσματα που βλέπουμε. Όμως τι παράδειγμα να δώσει ένας γονέας στο παιδί του, όταν ο ίδιος κάνει τα ίδια; Πώς θα πει κάποιος στο παιδί του να βάλει φρένο στην οθόνη των κινητών, όταν ο ίδιος το έχει προέκταση του χεριού του; Όπως στρώσαμε, έτσι θα κοιμηθούμε. Αυτούς τους παραβατικούς ανηλίκους εμείς τους φτιάξαμε, αγνοώντας τους πρώτα και μη ασχολούμενοι μαζί τους.
Δεν είναι βέβαια λίγοι αυτοί που εύκολα στοχοποιούν τους εκπαιδευτικούς για τα φαινόμενα αυτά. Ας δούμε όμως πρώτα τι παιδιά στέλνουμε στο σχολείο κι ας σταματήσουμε να πυροβολούμε τον πιανίστα, για να απενοχοποιηθούμε εμείς. Στο κάτω κάτω το μάθημα της Αγωγής του Πολίτη είναι μια ώρα την εβδομάδα, η Κοινωνιολογία άλλο τόσο. Κυνικά, το ίδιο το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα ομολογεί πως δεν χρειάζονται τα παιδιά μας ούτε Αγωγή ούτε Κοινωνιολογία. Αυτά τα έχει αναλάβει ανέξοδα η οικογένεια ή καλύτερα το ίντερνετ τα τελευταία χρόνια.
Με ευκολία επίσης λέμε πως φταίει η οικονομική κατάσταση των οικογενειών, η οποία αναγκάζει πολλούς γονείς ολημερίς να εργάζονται για τον επιούσιον. Και πάλι όμως τέτοια περιστατικά δεν συμβαίνουν μόνον στις φτωχογειτονιές. Το αστυνομικό δελτίο είναι γεμάτο με ιστορίες στην σικ Γλυφάδα, στην Κηφισιά, στην Καλαμαριά και πάει λέγοντας.
Ας κοιτάξουμε τα παιδιά κατάματα όσο είναι μικρά, πολύ μικρά κι ας μιλάει ο περίφημος στίχος του Διονύση Σαββόπουλου για 16ρηδες («Είμαι δεκαεξάρης, σας γ… τα λύκεια»). Οι πιτσιρικάδες μας τρέχουν σήμερα πιο γρήγορα, η στατιστική δείχνει πως η πλειονότητα των παραβατικών συμπεριφορών εστιάζεται πια στα 14. Τα παιδιά μας από το χέρι κι από δίπλα λοιπόν, μέχρι να μεγαλώσουν!