Αφορμή για το άρθρο αυτό μου έδωσε η προχθεσινή προεκλογική εξαγγελία του Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, του κ. Τσίπρα, ότι εφόσον εκλεγεί πρωθυπουργός θα καταργήσει την ελάχιστη βάση εισαγωγής στα πανεπιστήμια.
Δεδομένης της προϊστορίας του ανδρός στα προεκλογικά πυροτεχνήματα είναι προφανές ότι η συγκεκριμένη υπόσχεση προς τους ατυχήσαντες υποψηφίους δεν πρέπει να εκληφθεί τοις μετρητοίς, πλην όμως είναι ενδεικτική του επιπόλαιου τρόπου που μία μεγάλη μερίδα του πολιτικού δυναμικού της χώρας αντιμετωπίζει την τριτοβάθμια εκπαίδευση, σε αντίθεση με άλλες, προφανώς σοβαρότερες χώρες, στις οποίες το θέμα «πανεπιστήμιο» όχι μόνο δεν αποτελεί πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά έχει ανατεθεί αποκλειστικά στους επαΐοντες δηλαδή τους πανεπιστημιακούς δασκάλους, συνεπικουρούμενους από ειδικούς μάνατζερς, οι οποίοι ασχολούνται αντίστοιχα με τα ακαδημαϊκά και τα οικονομικά ζητήματα που αφορούν την λειτουργία τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεγαλύτερη παγκόσμια υπερδύναμη, οι ΗΠΑ, οι οποίες διαθέτουν κατά τεκμήριο τα καλύτερα πανεπιστήμια στον πλανήτη, για τα οποία αξίζει τον κόπο να αναφερθώ, εν συντομία, στον τρόπο λειτουργίας τους.
Στις ΗΠΑ τα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα χωρίζονται σε κολλέγια και πανεπιστήμια. Η βασική διαφορά τους είναι ότι τα δεύτερα έχουν και προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών , σε αντίθεση με τα κολλέγια τα οποία παρέχουν μόνο τo bachelor, το αντίστοιχο αυτού που στη Ελλάδα και στην Ευρώπη είναι το πανεπιστημιακό πτυχίο, (για την οικονομία του λόγου στη συνέχεια θα τα αποκαλώ όλα πανεπιστήμια).
Ως επί το πλείστον τα καλύτερα είναι ιδιωτικά η ημιιδιωτικά, υπάρχουν όμως και πολύ αξιόλογα δημόσια (State University), η δε εισαγωγή των φοιτητών γίνεται με βάση ένα σύστημα εξετάσεων στο οποίο οι υποψήφιοι καλούνται να επιτύχουν το δυνατόν υψηλότερο σκoρ. Όσο υψηλότερο είναι το σκoρ τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχουν να γίνουν δεκτοί σε ένα καλό πανεπιστήμιο. Όμως αυτό δεν είναι το μοναδικό κριτήριο για την επιλογή τους αφού όλα τα πανεπιστήμια αξιολογούν και άλλες δεξιότητες των υποψηφίων έξω από την αυστηρά ακαδημαϊκή διαδικασία, όπως την αθλητική τους ικανότητα, καλλιτεχνικές δεξιότητες η ενασχόληση με άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής όπως πχ την προστασία του περιβάλλοντος η τον εθελοντισμό. Μάλιστα τόσο το αμερικανικό κράτος όσο και σχεδόν όλα τα πανεπιστήμια διαθέτουν ένα ισχυρό πρόγραμμα υποτροφιών που δίνει την ευκαιρία σε παιδιά που έχουν τις ικανότητες αλλά όχι την οικονομική δυνατότητα να καταβάλλουν τα ομολογουμένως ακριβά - εφόσον πρόκειται για τα ιδιωτικά ιδρύματα – δίδακτρα, να φοιτήσουν σε αυτά. Ετσι στα πανεπιστήμια εισάγονται όσοι πραγματικά το μπορούν και όσοι πραγματικά το θέλουν.
Είχα την τύχη πρiν από την πανδημία να επισκεφθώ και να περάσω μερικές ημέρες σε ένα πανεπιστήμιο στις ΗΠΑ και έχοντας μέχρι εκείνη την στιγμή μόνο την προσωπική μου εμπειρία ως φοιτητής εδώ, έμεινα κατάπληκτος από τον τρόπο που εκεί αντιμετωπίζουν το πανεπιστημιακό περιβάλλον και τον σεβασμό που επιδεικνύουν στην ακαδημαϊκή διαδικασία όλοι οι συμμετέχοντες, διδάσκοντες, φοιτητές και διοικητικό προσωπικό.
Το πανεπιστημιακό campus λοιπόν στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο - το concept είναι λίγο πολύ το ίδιο σε όλα - ήταν κτισμένο μέσα σε ένα μεγάλο πάρκο με άφθονα δένδρα ανάμεσα στα οποία υπήρχαν διάσπαρτα καλοσυντηρημένα κτήρια ηλικίας άνω των 100 ετών με προσθήκες μοντέρνων κτηρίων διώροφων η τριώροφων που όμως ήταν πλήρως εναρμονισμένα και ενταγμένα στο χώρο. Η πρόσβαση στο πάρκο ήταν ελεύθερη για όλους, σε αντίθεση με τα κτήρια στα οποία η είσοδος είναι αυστηρά ελεγχόμενη είτε μέσω security είτε μέσω ηλεκτρονικής κάρτας που διαθέτουν μόνον διδάσκοντες και φοιτητές καθώς και όσοι λαμβάνουν ειδική άδεια. Περιηγήθηκα σε αίθουσες διδασκαλίας, εργαστήρια, βιβλιοθήκες, χώρους μελέτης και αθλητικές εγκαταστάσεις και εντυπωσιάστηκα από το γεγονός ότι παντού υπήρχε εξαιρετική τάξη, καθαριότητα και εξοπλισμός τελευταίας τεχνολογίας. Ακόμα πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι δεν υπήρχε πουθενά, και όταν λέω πουθενά το εννοώ, το παραμικρό ίχνος βανδαλισμού είτε με τη μορφή συνθημάτων είτε με τη μορφή graffiti. Για τους έχοντες πολιτικούς προβληματισμούς για την πάλη των λαών, τον διεθνή ιμπεριαλισμό κλπ η ιδιαίτερες «καλλιτεχνικές» ανησυχίες τις οποίες επιθυμούν να εκδηλώσουν, υπάρχουν διάσπαρτα στο campus μεγάλα πάνελ στα οποία μπορούν ελεύθερα να τις εκφράσουν γραπτά. Οπουδήποτε αλλού είτε είναι τοίχος είτε είναι πόρτα εάν συλληφθείς να τα ρυπαίνεις, την πρώτη φορά παίρνεις έγγραφη επίπληξη και τη δεύτερη μαζεύεις τα πράγματα σου και επιστρέφεις σπίτι σου. Τόσο απλά.
Φυσικά η έννοια της κατάληψης η της παρεμπόδισης παρακολούθησης μαθημάτων η του bulling σε καθηγητές δεν υφίσταται ούτε ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Όπως μου διηγήθηκε περήφανος για την ακτιβιστική του δράση πρώην φοιτητής και νυν καθηγητής η τελευταία φορά που είχε υπάρξει παρόμοιο περιστατικό στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο ήταν όταν το 1970 ομάδα φοιτητών είχε «καταλάβει» για μία ημέρα τους χώρους της βιβλιοθήκης προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για την ανάμειξη των ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ. Τόσο πολύ!!! Ντράπηκα να του αναφέρω το τι συμβαίνει στα πανεπιστήμια της χώρας που έδωσε τα φώτα της στον δυτικό πολιτισμό.
Στο σημείο αυτό να αναφέρω ότι υπάρχει διαρκής αλλά διακριτική παρουσία πανεπιστημιακής αστυνομίας, γεγονός που για «τα Αμερικανάκια» θεωρείται απολύτως λογικό και αυτονόητο, οι πανεπιστημιακοί αστυνομικοί όμως δεν φέρουν πυροβόλα όπλα.
Η επικοινωνία της διοίκησης και των καθηγητών με τους φοιτητές εκτός των ωρών διδασκαλίας γίνεται ηλεκτρονικά, αφού η ενημέρωση είναι συνεχής για οποιοδήποτε θέμα αφορά τόσο την ακαδημαϊκή διαδικασία όσο και την καθημερινή διαβίωση, ενώ οι φοιτητές έχουν άμεση πρόσβαση μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας σε όλους τους διδάσκοντες, οι οποίοι απαντούν στα μηνύματα με ταχύτητα… ερωτευμένων.
Εξυπακούεται δε ότι εφόσον ο φοιτητής δεν μπορεί να ανταποκριθεί με επάρκεια στις ακαδημαϊκές του υποχρεώσεις απομακρύνεται με συνοπτικές διαδικασίες, και άνευ περαιτέρω συζήτησης. Μάλλον δεν έχουν σε μεγάλη εκτίμηση την έννοια του αιώνιου φοιτητή.
Τουτέστιν ο χώρος του πανεπιστημίου αντιμετωπίζεται με απέραντο σεβασμό και λελογισμένη αυστηρότητα, θεωρείται δε ένας ναός γνώσης, μάθησης και έρευνας και όχι ένας τόπος μπάχαλου όπου ο κάθε «ανήσυχος» νέος μπορεί να εκτονώσει τα κόμπλεξ του, καταστρέφοντας εξοπλισμό και ξυλοφορτώνοντας όποιον διαφωνεί πολιτικά μαζί του, συνεπικουρούμενος από κόμματα και πολιτικές νεολαίες, που προσδοκούν πολιτικά οφέλη η επιδιώκουν τον πολιτικό ακτιβισμό. Προφανώς γιατί εκεί τόσο οι φοιτητές όσο και το ίδιο το σύστημα δεν αντιμετωπίζει την ακαδημαϊκή διαδικασία ως μία ανέμελη παράταση της εφηβικής ηλικίας ούτε ως ένα φυτώριο των αυριανών κομματικών στελεχών.
Τα ανωτέρω, όπως αντιλήφθηκα συζητώντας με καθηγητές, είναι κοινός τόπος για το σύνολο σχεδόν των όλων πανεπιστημίων της χώρας, ιδιωτικών και κρατικών, η οποία διαθέτει συνολικά πάνω από 4.000 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και για τα οποία κάθε χρόνο εκδίδεται από ανεξάρτητους φορείς μία βαθμολογία (ranking) με βάση διάφορα κριτήρια όπως μεταξύ άλλων το επίπεδο των διδασκόντων, τα ερευνητικά τους προγράμματα, την αναλογία διδασκόντων/φοιτητών και πολλά άλλα. Ενδεικτικό μάλιστα της υψηλής ποιότητας του διδακτικού-επιστημονικού προσωπικού είναι το ότι οι περισσότεροι καθηγητές αρχικά δεν είναι μόνιμοι αλλά προσλαμβάνονται με συμβόλαια τριετούς η τετραετούς διάρκειας και με βάση αυστηρά τα ακαδημαϊκά τους προσόντα, ενώ αξιολογούνται διαρκώς από τις διοικήσεις των πανεπιστημίων και μόνον εφόσον πληρούν υψηλά στάνταρτς τους προσφέρεται θέση μόνιμου καθηγητή.
Τουτέστιν πρόκειται για ένα σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που σκοπό έχει την παροχή γνώσεων στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο και την δημιουργία επιστημόνων άρτια καταρτισμένων οι οποίοι στη συνέχεια θα επανδρώσουν θέσεις ευθύνης τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα και θα συμβάλλουν στην διατήρηση της υπεροχής της χώρας τόσο στον πολιτικό όσο και στον οικονομικό παγκόσμιο χάρτη.
Ναι, είναι προφανές ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να συγκριθεί με τις ΗΠΑ τόσο λόγω μεγέθους όσο και λόγω φυσικών πόρων, και ενδεχομένως η παραπάνω σύγκριση να είναι σε ένα βαθμό άδικη για τη χώρα μας όμως θα πρέπει κάποια στιγμή να αντιληφθούμε ότι η παιδεία στη χώρα μας και κυρίως η τριτοβάθμια εκπαίδευση εδώ και πολλά χρόνια νοσεί σοβαρά, τα δε πανεπιστήμια μας παρουσιάζουν μία τριτοκοσμική εικόνα, όπου τις έννοιες διδασκαλία, μάθηση και έρευνα έχουν αντικαταστήσει το μπάχαλο, οι ξυλοδαρμοί και ο κακώς εννοούμενος πολιτικός ακτιβισμός, δράσεις που εκπορεύονται και υποθάλπονται από τα δήθεν προοδευτικά αριστερά και ακροαριστερά κόμματα. Και η μεγαλύτερη υποκρισία υπήρξε το περίφημο πανεπιστημιακό άσυλο το οποίο δήθεν κατοχυρώνει το «δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης ιδεών», λες και υπάρχει πρόβλημα ελεύθερης έκφρασης στη χώρα που ο κάθε χειριστής πληκτρολογίου μπορεί να βρίζει ελεύθερα τον εκάστοτε πρωθυπουργό τους υπουργούς, τους βουλευτές και τις οικογένειες τους μέχρι έβδομης γενεάς !
ΥΓ. Ερωτώμενος χθες ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ, καθηγητής Ιατρικής στο Harvard University, Όθων Ηλιόπουλος, δήλωσε κατηγορηματικά ότι είναι κατά τόσο της ίδρυσης στην Ελλάδα ιδιωτικών πανεπιστημίων, όσο και της ύπαρξης πανεπιστημιακής αστυνομίας. Είμαι σίγουρος ότι μόλις επιστρέψει στην πανεπιστημιακή του έδρα θα φροντίσει για την άμεση απομάκρυνση της αστυνομίας από τους χώρους του campus. Για την κρατικοποίηση του Harvard ίσως χρειαστεί λίγο περισσότερος χρόνος.
Αιδώς Αργείοι, η κάπου ώπα δηλαδή…
*Ο Χρήστος Γιαννακούλας είναι δικηγόρος