Μέσα στην εβδομάδα έγινε ένα βήμα σε κάτι που είχα επισημάνει ως αναγκαίο για τη Θεσσαλονίκη με άποψή μου πριν από αρκετό καιρό και οφείλω να το αναγνωρίσω και να αποδώσω τα εύσημα σε όσους ανέλαβαν τις σχετικές πρωτοβουλίες.
Γνωρίζω ότι τα θετικά κείμενα δεν έχουν τη δημοφιλία που έχει η γκρίνια και η καταγγελία. Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι χρέος όλων μας (κι όχι μόνο δικό μου) να αναγνωρίζουμε και να προβάλλουμε όσα απαντούν στα σημαντικά ζητήματα, για τα οποία ξέρουμε να προβληματιζόμαστε, αλλά δεν έχουμε μάθει να επισημαίνουμε την ανταπόκριση, μένοντας μονίμως ανικανοποίητοι (για ορισμένους εξαιρετικά βολικό έως υπαρξιακό).
Ο λόγος για τη συλλογική προσπάθεια που γίνεται για πρώτη φορά σε τέτοιο μέγεθος τις τελευταίες δεκαετίες, προκειμένου η Θεσσαλονίκη να επανασυνδεθεί με το περιαστικό δάσος της. Και η προσπάθεια αυτή φαίνεται να πηγαίνει και στο αναγκαίο βήμα παρακάτω, που είναι η ουσιαστική σύνδεση του Θεσσαλονικιού με το δάσος του, δηλαδή το κομμάτι της επισκεψιμότητας.
Το Σέιχ Σου δεν μπορεί απλώς να αντιμετωπίζεται ως μια δασική έκταση, ένα άβατο για τον μέσο Θεσσαλονικιό ή μια πράσινη περιοχή χωρίς πρόσβαση για όλους, αλλά για λίγους. Ανάμεσα στα... άκρα, δηλαδή μεταξύ εκείνων που θεωρούν το δάσος κάτι σαν ιδιοκτησία τους και λειτουργούν αγοραφοβικά (για να μην πω ανθρωποφοβικά) στην αύξηση της επισκεψιμότητας στο Σέιχ Σου και εκείνων που επιβουλεύονται το δάσος και θα ήθελαν «τσιμέντο να γίνει», υπάρχει η πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων, που θέλει να χαίρεται ελεύθερα και ανεμπόδιστα τον σημαντικότερο πνεύμονα πρασίνου.
Μετά την πολυετή ταλαιπωρία με ευφάνταστες και ανεφάρμοστες ιδέες για τη διαχείριση και την εξέλιξη του περιαστικού δάσους της Θεσσαλονίκης, φαίνεται ένα σοβαρό και κυρίως ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο σχέδιο διαχείρισης και αξιοποίησης να είναι πλέον μπροστά μας και να δρομολογείται. Οι επιφυλάξεις και ο φοβικός τρόπος που αντιμετωπίζω κι εγώ, όπως και πολλοί άλλοι, την πρωτοβουλία που ανελήφθη, είναι εδώ. Αποτέλεσμα της πολυετούς εμπειρίας από σχέδια, ιδέες, εξαγγελίες, προθέσεις, θεωρητικές προσεγγίσεις, μελέτες κτλ. Κυρίως από τη συμπεριφορά ορισμένων στο δάσος, που το αντιμετωπίζουν σαν χωματερή. Όταν καείς από το χυλό...
Και δυστυχώς το 1997 πάνω από το μισό Σέιχ Σου κάηκε σε εκείνη την τραγική για τη Θεσσαλονίκη περίοδο, που λίγα μας δίδαξε, όμως έμεινε ως ορόσημο στο συλλογικό υποσυνείδητο της τοπικής κοινωνίας για την ανάγκη να προστατεύσουμε το δάσος και να το ενισχύσουμε με κάθε τρόπο. Μεσολάβησαν, στα 25 χρόνια που πέρασαν από τότε, πάρα πολλά.
Η σύνδεση του Σέιχ Σου με την πόλη
Και χρειάστηκε ένα τέταρτο του αιώνα για να φτάσουμε στο σημείο να ασχοληθούν κάποιοι σοβαρά με το μέλλον του Σέιχ Σου, που θα διαμορφώσει και το μέλλον όλων μας, το μέλλον της ίδιας της Θεσσαλονίκης. Να ασχοληθούν με την κρίσιμη παράμετρο της αποξένωσης της τοπικής κοινωνίας από τη φύση που την περιβάλλει. Κάποια στιγμή εάν θέλουμε κάτι να γίνει πρέπει να ξεπεράσουμε τις φοβίες και τις αναστολές μας όλοι, να επιχειρήσουμε και να δούμε τα αποτελέσματα στην πράξη. Το σημερινό μοντέλο δεν απέτρεψε ούτε τους μπαζότοπους, ούτε το σκουπιδαριό, ούτε τις εστίες κινδύνου για το δάσος.
Στα αυτονόητα για την αξία του περιαστικού δάσους δεν θα υπεισέλθω. Ούτε θα επιχειρηματολογήσω εκ νέου γιατί χρειάζεται το δάσος να αποκτήσει επισκεψιμότητα από τους πολίτες, να αποκτήσει ζωή, πέραν των μονίμων κατοίκων του (πανίδα και χλωρίδα) και να αποκτήσει διαχείριση, δηλαδή να προστατευτεί αποτελεσματικά όχι μόνο από όσους (πολλούς) έχουν τη σχετική αρμοδιότητα, αλλά από τους πολίτες πλέον, αφού δεν θα είναι κάτι «ξένο» σε αυτούς.
Μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα είχαμε μια «τοπική» παρέμβαση, η οποία ανακοινώθηκε από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, και αφορά στην πρωτοβουλία του επιχειρηματία, Σταύρου Ανδρεάδη, να «πρασινίσει» μια μεγάλη έκταση 3.000 στρεμμάτων στην Ευκαρπία, προσθέτοντας ουσιαστικά πράσινο στο υφιστάμενο δάσος. Η χέρσα περιοχή ως αναδασωτέα θα αποκτήσει 300.000 δένδρα. Κι από μια αποκομμένη, προβληματική και υποβαθμισμένη περιοχή πάνω από τη δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί να μετατραπεί σε έναν μοναδικό πνεύμονα πρασίνου, που θα ενώσει ουσιαστικά το Σέιχ Σου με το Περιβαλλοντικό Πάρκο στο Δερβένι.
Θυμήθηκα μια άλλη ουσιαστική πρόταση των επιστημόνων του ΑΠΘ για τη γραμμική επέκταση του Σέιχ Σου, η οποία δυστυχώς δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Να τώρα που έστω ένα τμήμα φαίνεται να υλοποιείται ή τουλάχιστον η πρωτοβουλία αυτή να «κουμπώνει» σε φιλοσοφία με εκείνη, η οποία διατυπώθηκε εδώ και πολλά χρόνια.
Αντιγράφω τα λόγια του ίδιου του κ. Ανδρεάδη στο αναλυτικό ρεπορτάζ της καλής συναδέλφου, Κάτιας Γερακαρίτου, στη Voria.gr: «Μέσα στο χώρο αυτό θα δημιουργηθούν μια σειρά από έργα που θα δημιουργούν ευκαιρίες, ώστε ο κόσμος να πηγαίνει εκεί. Δεν θέλω να γίνει ένα δάσος που θα είναι ξένο σώμα, αλλά που θα το επισκέπτονται οι κάτοικοι».
Δείτε ακόμα - Θεσσαλονίκη - Σταύρος Ανδρεάδης στη Voria.gr: Πώς έκταση 3.000 στρ. στην Ευκαρπία θα γίνει υπεραστικό δάσος αναψυχής
Αυτή ακριβώς είναι η λογική της αύξησης της επισκεψιμότητας και στο Σέιχ Σου. Να πάψει να είναι ξένο σώμα για την πλειοψηφία των Θεσσαλονικιών. Μόνον έτσι θα το αγκαλιάσουν πραγματικά, μόνον έτσι θα αντιληφθούν όλοι την αξία του, μόνον έτσι θα το χαρούν οι επόμενες γενιές, θα το προστατεύσουν και θα το κάνουν κομμάτι της καθημερινότητάς τους. Όσο ο πολίτης έχει στραμμένη την πλάτη στο δάσος ή όσο το δάσος δεν είναι φιλόξενο στον πολίτη, τόσο η αναμενόμενη αδιαφορία του έχει τραγικές συνέπειες. Και για τον ίδιο, και για την πόλη, και για την ποιότητα ζωής, και για το δάσος. Το επισημαίνει στις δηλώσεις του και ο υφυπουργός Μακεδονίας – Θράκης, Σταύρος Καλαφάτης, όταν αναφέρεται στον στόχο της δεύτερης πρωτοβουλίας για το περιαστικό δάσος, αυτή τη φορά με τη σύμπραξη φορέων της Πολιτείας, που αγκαλιάζει την ιδιωτική πρωτοβουλία και την ενισχύει περαιτέρω: «Να δώσουμε στους κατοίκους του πολεοδομικού συγκροτήματος, αλλά και στους επισκέπτες τη δυνατότητα να έχουν άλλη μια διέξοδο αναψυχής, άθλησης και ευζωΐας».
Χαρακτήρισα «τοπική» την πρωτοβουλία του κ. Ανδρεάδη, γιατί από μόνη της δεν θα έχει τα αποτελέσματα που προσδοκούμε για το πράσινο στη Θεσσαλονίκη και για το περιαστικό δάσος. Θα είναι ένας νέος πυρήνας πρασίνου, μεγάλης σπουδαιότητας, αλλά μπορεί να έχει καταλυτική σημασία για όλο το πολεοδομικό συγκρότημα.
Πιστεύω ότι αποκτά αυτή την υπεραξία, μετά την υπογραφή του συμφώνου συνεργασίας «για την ανάδειξη και αξιοποίηση του Περιαστικού Δάσους της Θεσσαλονίκης (Σέιχ Σου) και του Δάσους Χορτιάτη». Συμφωνία την οποία συνυπέγραψαν οι αρμόδιες κρατικές δασικές υπηρεσίες, τα συναρμόδια υπουργεία, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, οι Δήμοι δια της ΠΕΔΚΜ, το ΑΠΘ, η "Αναπτυξιακή" και το Δίκτυο Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Αρωγής.
Αυτό το μνημόνιο συνεργασίας έχει ως στόχο το ζητούμενο: τη λειτουργική διασύνδεση του Σέιχ Σου με την πόλη της Θεσσαλονίκης. Κι αν σε αυτό προσθέσετε και την πρωτοβουλία του κ. Ανδρεάδη, που αγκάλιασε η κυβέρνηση, ο δήμος Παύλου Μελά και πολλοί άλλοι, τότε μπορούμε να προσδοκούμε σε ένα μεγαλύτερο και βελτιωμένο πνεύμονα πρασίνου στο μέλλον για τη Θεσσαλονίκη, που θα είναι φιλόξενος σε κάθε επισκέπτη.
Προφανώς και πρέπει να βρεθεί στην πορεία της υλοποίησης του έργου η χρυσή τομή, μια ισορροπία ανάμεσα στα έργα σύνδεσης του δάσους με τις αστικές περιοχές και στους κανόνες πρόσβασης και χρήσης, με τον οικολογικό και προστατευόμενο χαρακτήρα του Σέιχ Σου και του δάσους Χορτιάτη, δυο «φυσικά οικοσυστήματα εξαιρετικής οικολογικής σημασίας», όπως αναφέρει και η σχετική ανακοίνωση του ΥΜΑΘ για το μνημόνιο συνεργασίας.
Στο μνημόνιο, που είναι «θεωρητικό», αλλά αναγκαίο ως πρώτο βήμα για την επίτευξη του τελικού στόχου, προβλέπονται μια σειρά από ενέργειες, ένας μπούσουλας δηλαδή για τη λειτουργική διασύνδεση του δάσους με το πολεοδομικό συγκρότημα.
Ανάμεσα στις ενέργειες θεωρώ πιο «πρακτικές» και κατανοητές από την πλειοψηφία των πολιτών τη συντήρηση, αποκατάσταση και βελτίωση των υποδομών των δασών και των πράσινων διαδρόμων του πολεοδομικού συγκροτήματος, το δίκτυο πεζοπορικών και ποδηλατικών μονοπατιών και τους πράσινους διαδρόμους διασύνδεσης των δασών με την πόλη και το παραλιακό μέτωπο. Οι υπόλοιπες ενέργειες έχουν να κάνουν με την ουσία της προστασίας του οικολογικού χαρακτήρα του Σέιχ Σου και του δάσους Χορτιάτη και προφανώς η αναγκαιότητά τους είναι εκ των ουκ άνευ.
Όλα αυτά μπορεί σήμερα να συνιστούν μια εξαγγελία, με τον κίνδυνο να αποδειχθεί κενή περιεχομένου ή να καταλήξει ένα πυροτέχνημα, που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Και πράγματι δεν μπορώ να γνωρίζω πώς θα εξελιχθεί ο συγκεκριμένος σχεδιασμός. Είναι όμως ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, ώστε σταδιακά να στρέψουμε το βλέμμα μας στο πολύτιμο δάσος που «σκεπάζει» το πολεοδομικό συγκρότημα, να γίνει συνείδηση σε όλη την κοινωνία η αξία του και να μπορέσουμε ή έστω να μπορέσουν οι επόμενες γενιές να το χαρούν και να απολαύσουν τα οφέλη του, μέσα από την αμεσότητα της επαφής με τη φύση, συνειδητοποιώντας ότι πρώτα και πάνω από όλα οφείλουμε όλοι να το προστατεύουμε ως κόρη οφθαλμού. Έλλειπε καιρό, ήρθε τώρα και μακάρι να γίνει πράξη το συντομότερο.