Του Γεώργιου Δ. Οκταπότη*
Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) αποτελούν βασικό εργαλείο για την ορθολογική ανάπτυξη και την ισόρροπη οργάνωση του χώρου σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας. Καθορίζουν τις χρήσεις γης, τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες, τις υποδομές και τη χωροταξική οργάνωση, με στόχο την προώθηση της βιώσιμης αστικής και οικιστικής ανάπτυξης. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, και ειδικότερα στη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης, βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικά ΤΠΣ, που αποσκοπούν στη ρύθμιση της αστικής ανάπτυξης, με βάση τις τοπικές ανάγκες για τις επόμενες δεκαετίες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι δήμοι Θέρμης, Παύλου Μελά, Ωραιοκάστρου και Θερμαϊκού, όπου οι επεκτάσεις των σχεδίων πόλης και η δημιουργία νέων υποδομών προσφέρουν προοπτικές για ανάπτυξη και κατοίκηση. Στον δήμο Θέρμης, για παράδειγμα, έχουν ενταχθεί περίπου 4.000 στρέμματα στο σχέδιο πόλης, ενώ στο Ωραιόκαστρο βρίσκονται υπό μελέτη εκτάσεις 4.500 στρεμμάτων για αστική επέκταση.
Η Θεσσαλονίκη, ως η δεύτερη μεγαλύτερη μητροπολιτική περιοχή της χώρας, βρίσκεται σε μια τροχιά δυναμικής ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει σημαντικές και πολύπλοκες προκλήσεις. Η ευρύτερη περιοχή, που περιλαμβάνει το πολεοδομικό συγκρότημα της πόλης καθώς και τους γύρω δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, αποτελεί μια εκτεταμένη ζώνη αλληλεπίδρασης μεταξύ κέντρου και περιφερειακών δήμων. Η συνεχώς αυξανόμενη πληθυσμιακή πίεση, η πολεοδομική εξάπλωση, η ανάγκη για βελτίωση της κυκλοφορίας και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμα ζητήματα που απαιτούν συντονισμένη διαχείριση.
Ωστόσο, η αποσπασματική εφαρμογή των ΤΠΣ από τους επιμέρους δήμους δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση αυτών των πολυσύνθετων προβλημάτων. Η απουσία ενός συνολικού στρατηγικού πλαισίου για τη Μητροπολιτική Περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε κατακερματισμένη ανάπτυξη και να εντείνει τα υπάρχοντα προβλήματα επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις ήδη κορεσμένες υποδομές, ενώ ενδέχεται να προκαλέσει κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανισότητες. Οι αυξανόμενες ανάγκες για κατοικία, υποδομές και υπηρεσίες απαιτούν έναν ευρύτερο σχεδιασμό που θα συντονίζει την ανάπτυξη σε όλη τη Μητροπολιτική Περιοχή.
Η ανάγκη για Μητροπολιτικό Πολεοδομικό Σχεδιασμό στη Θεσσαλονίκη είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Ένας τέτοιος σχεδιασμός είναι απαραίτητος για την ενσωμάτωση των τοπικών στρατηγικών σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, εξασφαλίζοντας συντονισμένη ανάπτυξη και ισορροπία μεταξύ των χρήσεων γης και των υποδομών. Ο Μητροπολιτικός Πολεοδομικός Σχεδιασμός μπορεί να προσφέρει μια ολιστική προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των διαφορετικών τοπικών ενοτήτων διασφαλίζοντας ότι η ανάπτυξη είναι ισόρροπη και συντονισμένη σε ολόκληρη τη Μητροπολιτική Περιοχή. Αυτό θα αποτρέψει συγκρούσεις χρήσεων γης, κυκλοφοριακά προβλήματα και πιέσεις στις υποδομές, όπως για παράδειγμα τα συστήματα αποχέτευσης, τα σχολεία και οι υπηρεσίες υγείας.
Χωρίς αυτό το πλαίσιο, τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια ενδέχεται να αποτύχουν στον στόχο τους και, αντί να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής, να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το αστικό περιβάλλον. Η αποσπασματική λήψη αποφάσεων για επεκτάσεις και χρήσεις γης χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ευρύτερες επιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες συνέπειες, όπως κυκλοφοριακή συμφόρηση, έλλειψη επαρκών υπηρεσιών, περιβαλλοντική υποβάθμιση και συγκρούσεις συμφερόντων μεταξύ των περιοχών. Επιπλέον, ο Μητροπολιτικός Πολεοδομικός Σχεδιασμός μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της πόλης απέναντι στις κλιματικές προκλήσεις, προωθώντας πολιτικές προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και ενσωμάτωσης πράσινων υποδομών.
Επιπρόσθετα, μέσω του Μητροπολιτικού Σχεδιασμού είναι απαραίτητο να επανεξεταστούν οι χρήσεις γης, ειδικά στις ζώνες κατοικίας. Η κατανομή των ζωνών γενικής και αμιγούς κατοικίας θα πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ κατοικίας, υποδομών και χώρων εργασίας. Αυτή η εξισορρόπηση θα συμβάλει στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση κατοικιών ή εργασιακών χώρων σε συγκεκριμένες περιοχές που επιβαρύνουν τις υποδομές και θα προάγει την ισόρροπη ανάπτυξη σε όλες τις περιοχές της Μητροπολιτικής Ενότητας.
Επομένως, η επιτυχία των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων εξαρτάται από την ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου Μητροπολιτικού Πολεοδομικού Σχεδιασμού. Αποτελεί το απαραίτητο πλαίσιο που διασφαλίζει ότι οι αναπτυξιακές πολιτικές είναι συντονισμένες και βιώσιμες σε ολόκληρη τη Μητροπολιτική Περιοχή της Θεσσαλονίκης. Χωρίς αυτό το κεντρικό πλαίσιο, τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια κινδυνεύουν να αποτύχουν, δημιουργώντας περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιδιώκουν να επιλύσουν.
*Ο Γεώργιος Δ. Οκταπότης είναι αρχιτέκτονας μηχανικός