Ο σχεδιασμός της επόμενης μέρας είναι μια διόλου δημοφιλής άσκηση για την πολιτική και την κοινωνία, που συνήθως περιορίζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας και παλεύει για να βρει λύσεις στα τρέχοντα προβλήματα και ζητήματα που ανακύπτουν. Λογική κοντόφθαλμη, αλλά πολλές φορές επιβεβλημένη από τις καταστάσεις.
Αν όμως το βλέμμα δεν βλέπει τον ορίζοντα, πέρα από αυτά που έχουμε μπροστά μας ή στρέφεται διαρκώς πίσω, τότε η προοπτική, η ελπίδα και η επόμενη μέρα πηγαίνουν περίπατο.
Μπαίνουμε όλοι μαζί σε έναν φαύλο κύκλο, διότι τα προβλήματα είναι ανατροφοδοτούμενα και αν δεν κάνουμε την υπέρβαση, το άλμα μπροστά, αν δεν έχουμε ένα σχέδιο για την επόμενη μέρα θα εγκλωβιστούμε σε μια ατέρμονη μιζέρια και σε ανικανοποίητες προσδοκίες. Κυρίως θα πιστεύουμε ότι τα έργα μας αφήνουν παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές και για τον τόπο, ενώ στην ουσία θα αφήνουν απλώς ένα αποτύπωμα στην επίλυση προβλημάτων που έπρεπε να είχαν λυθεί χρόνια πριν και ένα στίγμα ότι οι ικανότητές μας είναι περιορισμένες.
Τα αναφέρω αυτά επειδή έχω ένα παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη, το οποίο είναι οφθαλμοφανές, αλλά επί πολλά χρόνια κάνουμε όλοι, πολιτικοί και πολίτες, ότι δεν το βλέπουμε. Σύντομα όμως η ευκαιρία να κάνουμε το αναγκαίο βήμα θα είναι μπροστά μας.
Η Β' εκλογική περιφέρεια της Θεσσαλονίκης με πολιτικούς όρους, η εκτός πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκη με κοινωνικούς όρους, βαδίζει στο μέλλον εδώ και πολλά χρόνια χωρίς πυξίδα, χωρίς όραμα, χωρίς προοπτική, χωρίς σχέδιο και συγκεκριμένους στόχους. Αδίκως αλέθεται στον μύλο της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης. Διότι ο μύλος αλέθει ανάπτυξη για το πολεοδομικό συγκρότημα, όχι όμως και για την ύπαιθρο του νομού.
Κι αυτό σημαίνει ότι μπορεί έργο να γίνεται, μπορεί να λύνονται σταδιακά προβλήματα, μπορεί επίσης να σχεδιάζουν οι τοπικές κοινωνίες και οι δήμοι την επόμενη μέρα απαλλαγμένη από ζητήματα που ταλαιπωρούν τους κατοίκους της περιοχής επί χρόνια και δεκαετίες. Εκείνο που δεν υπάρχει και δεν γίνεται μέχρι τώρα είναι ένας συνολικός αναπτυξιακός σχεδιασμός, μια άσκηση προοπτικής. Δεν τίθενται μακροπρόθεσμοι αναπτυξιακοί στόχοι, δεν χαράσσεται η επόμενη μέρα, τα επόμενα χρόνια, οι επόμενες δεκαετίες, δεν υπάρχει ένας μπούσουλας υπερτοπικών παρεμβάσεων και έτσι η προοπτική και η ελπίδα είναι λέξεις άγνωστες προς το παρόν. Για τους πολίτες μοιάζουν με ένα κενό με το οποίο καλούνται να συμβιβαστούν. Πώς όμως να συμβιβαστείς με την ιδέα να είσαι πολίτης δεύτερης κατηγορίας, δίπλα σε συμπολίτες σου πρώτης κατηγορίας;
Αυτή η ενδονομαρχιακή ανισότητα προς το παρόν δεν απειλεί την κοινωνική συνοχή, όμως κάποια στιγμή αναπόφευκτα θα το κάνει. Το έργο «παιδιά και αποπαίδια» το έχουμε ξαναδεί πολλές φορές ιστορικά και δεν χρειάζεται να περιμένουμε κοινωνικές εκρήξεις για να αντιληφθούμε ότι πρέπει επιτέλους κάτι να κάνουμε για να άρουμε αυτή τη συνθήκη, ειδικά όσο πολεοδομικό συγκρότημα και ύπαιθρος συγκλίνουν οικιστικά, κοινωνικά, επιχειρηματικά, επαγγελματικά κι ακόμη όχι οικονομικά...
Η συγκεκριμένη περιοχή δεν είναι πια αποκομμένη από το πολεοδομικό συγκρότημα. Λειτουργούν οι δυο ενότητες ως συγκοινωνούντα δοχεία εδώ και πολλά χρόνια. Δεν έχει τις πλέον σύγχρονες συνδέσεις, διότι οι προτεραιότητες και οι ανάγκες στο πολυπληθέστερο πολεοδομικό συγκρότημα συνιστούσαν και συνιστούν ακόμη τον ιεραρχικά μεγαλύτερο στόχο. Ωστόσο, πλέον έχει γίνει έργο και έχουν προχωρήσει πολλά πράγματα σε σχέση με το παρελθόν. Προχωρούν ακόμη περισσότερα. Δεν πρόκειται ούτε για υπανάπτυκτη περιοχή, ούτε για εγκαταλειμμένη. Όμως η απουσία κεντρικής στοχοθεσίας αποτελεί ζήτημα. Λείπει η προοπτική και η ελπίδα, λείπουν οι μεγάλες υπερτοπικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
Συνολικός σχεδιασμός ώστε να γνωρίζουμε ποιες είναι οι αναγκαίες παρεμβάσεις αυτού του είδους στη συγκεκριμένη περιοχή τα επόμενα χρόνια δεν υπάρχουν. Είναι αρμοδιότητα της Πολιτείας και της κεντρικής διοίκησης να κάνει το βήμα αυτό. Κι αφού δεν το κάνει τόσα χρόνια τώρα, καλό είναι να δούμε μήπως ως τοπική κοινωνία, ως Θεσσαλονίκη, μπορούμε να το κάνουμε εμείς.
Ένα βήμα για να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας είναι ο νέος νόμος που σχεδιάζει το υπουργείο Εσωτερικών. Είναι η ευκαιρία που έχουμε μπροστά μας. Άκουσα τον υπουργό, Θοδωρή Λιβάνιο, να αναφέρεται στη μητροπολιτικότητα στην πράξη για τα δυο μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα της χώρας, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Αυτή η Μητροπολιτική Θεσσαλονίκη θα είναι ένα ικανό βήμα για να μπορέσει να δώσει τη μεγάλη ευκαιρία στην εκτός πολεοδομικού συγκροτήματος περιοχή.
Μέχρι σήμερα την είχαμε μόνο κατ' όνομα. Πλέον, μετά την ψήφιση του νόμου ελπίζουμε να την έχουμε στην πράξη. Κι ο φορέας που θα ασκεί αυτή την αρμοδιότητα οφείλει να έχει ως απόλυτη προτεραιότητα την εκπόνηση ενός συνολικού αναπτυξιακού σχεδίου για τη Β' Θεσσαλονίκης, για τους οχτώ δήμους εκτός πολεοδομικού συγκροτήματος, προκειμένου να μη χάσουν τα χαρακτηριστικά της υπαίθρου, αλλά να πάψουν να υπολείπονται επίσης από την ανάπτυξη, τα έργα και την προσοχή που χαίρει το πολεοδομικό συγκρότημα, δηλαδή οι άλλοι έξι δήμοι του νομού.
Να δώσει επιτέλους την προοπτική, το όραμα, την ελπίδα που χρειάζεται αυτή η περιοχή και οι κάτοικοί της. Κι αυτό δεν γίνεται με εξαγγελίες και με εμβληματικά έργα που δεν θα γίνουν ποτέ ή θα γίνουν σε βάθος δεκαετιών, χάνοντας ουσιαστικά την αξία τους. Γίνεται όμως με ένα συνολικό σχέδιο, που έχει συγκεκριμένους στόχους, συγκεκριμένα έργα υπερτοπικού χαρακτήρα, αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων, κάλυψη των ελλειμμάτων και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Τα έργα τοπικού χαρακτήρα έχουν σχεδιαστεί. Κάποια υλοποιούνται, κάποια δρομολογούνται, κάποια έχουν προοπτική να γίνουν τα επόμενα χρόνια. Έχουν φροντίσει γι' αυτά οι τοπικοί άρχοντες, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και οι δήμοι. Αν τα καταφέρνουν ή αν θα τα καταφέρουν το βλέπουμε και θα το δούμε. Σε κάθε περίπτωση τους αξιολογεί καθημερινά η κοινωνία και τους κρίνει (τους κρατάει ή τους αλλάζει) σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Αυτά όμως είναι αποσπασματικές παρεμβάσεις, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν μόνο μια βάση πάνω στην οποία θα πατήσει ένα συνολικό και συνεκτικό αναπτυξιακό σχέδιο, που μπορεί να γίνει για μια περιοχή η οποία δικαιούται καλύτερους όρους ανάπτυξης. Μπορεί να γίνει έχοντας την τεχνοκρατική υποστήριξη και ταυτόχρονα την πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση. Μπορεί να αποτελέσει τον μπούσουλα για το μέλλον της ίδιας της Θεσσαλονίκης και της λειτουργίας όλου του νομού ως μιας πραγματικής μητρόπολης με πολίτες ίδιας κατηγορίας, κατά προτίμηση πρώτης...
Είναι το στοίχημα της επόμενης μέρας, των επόμενων ετών. Είναι η προοπτική και η ελπίδα. Είναι η ανάπτυξη στην πράξη και μια σοβαρή παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, για την ίδια τη Θεσσαλονίκη των επόμενων δεκαετιών.