Του Φάνη Ουγγρίνη*
Ίσως το φρικτότερο συναίσθημα είναι εκείνο του γονιού, που δεν έχει ιδέα αν το παιδί του ζει ή έχει πεθάνει. Η ανθρώπινη διάσταση είναι φυσικά το πιο σημαντικό στοιχείο της -νέας- τραγωδίας στα Τέμπη, θυμίζοντάς μας πόσο περαστικοί είμαστε και πόσο ασήμαντα μπορεί να είναι όσα μας βασανίζουν. Μέσα στη θλίψη μας αναθαρρούμε κάπως από την εικόνα των Λαρισαίων, στημένων υπομονετικά σε ουρές ώστε να προσφέρουν αίμα για άγνωστους συνανθρώπους τους.
Ήταν το δυστύχημα που πολλοί νομίζαμε ότι πλέον ήταν αδύνατο να συμβεί: δύο συρμοί να κινούνται πάνω στην ίδια γραμμή, όταν εδώ και σχετικά λίγο καιρό το δρομολόγιο Αθήνα-Θεσσαλονίκη επιτέλους εκτελείται σε δύο γραμμές, ανόδου και καθόδου. Γεράσαμε ακούγοντας για το ηλεκτρονικό σύστημα τηλεδιοίκησης που όλο εγκαθίσταται και ποτέ δεν εγκαθίσταται, όμως ό,τι συνέβη σχεδόν σίγουρα οφείλεται σε διαδοχικά σοβαρά ανθρώπινα λάθη. Ωστόσο, αρκεί μια βολτα στους δύο μεγαλύτερους σταθμούς της Χώρας για ν'αντιληφθεί κανείς την άθλια κατάσταση των ελληνικών σιδηροδρόμων. Επιβαρυμένη διαθέσιμη υποδομή φθείρεται ασταμάτητα όταν την ίδια στιγμή ανακοινώνονται φαραωνικές επεκτάσεις του υφιστάμενου δικτύου.
Όμως τι εστί "ελληνικοί σιδηρόδρομοι"; Εν ολίγοις ένα σύμπλεγμα φορέων με συχνά αλληλοκαλυπτόμενες αρμοδιότητες, οι οποίοι θεωρητικά υπηρετούν τους πολίτες. Το σύμπλεγμα αποτελείται κυρίως από κρατικές οντότητες, δηλαδή από την εποπτεύουσα της λειτουργίας και ασφάλειας κάθε σιδηροδρομικής δραστηριότητας ΡΑΣ, τον ΟΣΕ με ευθύνη τη συντήρηση και λειτουργία του εθνικού δικτύου, τη ΓΑΙΑΟΣΕ ως ιδιοκτήτρια όλων των ακινήτων και πολλων συρμών, την ΕΡΓΟΣΕ για την υλοποίηση των σιδηροδρομικών έργων και του υπό εκκρεμότητα πανευρωπαϊκού συστήματος τηλεδιοίκησης ETCS, και τέλος από την επί ΣΥΡΙΖΑ ιδιωτικοποιημένη Hellenic Train (πρώην ΤΡΑΙΝΟΣΕ, στην οποία ενσωματώθηκε και η ΕΕΣΤΥ), με αντικείμενο την εκτέλεση δρομολογίων και συντήρησης των συρμών.
Τα τελευταία 25 χρόνια δαπανήθηκαν τεράστια ποσά για επικοινωνιακά συστήματα, για αυτοματισμούς τηλεματικής, για μέτρα προστασίας, για εργασίες βασικής υποδομής, για μελέτες, για συμβάσεις κάθε είδους, γενικά δαπανήθηκαν εκατομμύρια επί εκατομμυρίων από εθνικούς και ενωσιακους πόρους για να φτιάχνονται και να ξαναφτιάχτονται πολλά απ' όσα πρωτύτερα είχαν φτιαχτεί και ξαναφτιαχτει. Μιλάμε για τόσα πολλά χρήματα που κανονικά θα έπρεπε σήμερα να βρισκόμασταν στο ίδιο επίπεδο υπηρεσιών και εξοπλισμού με τη δυτική Ευρώπη. Απηυδησμένη από τη στασιμότητα, η Κομισιόν αποφάσισε φέτος να παραπέμψει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της EΕ επειδή δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις της απέναντι στον ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό χώρο, βάσει οδηγίας που εκκρεμούσε από το 2015. Οι Βρυξέλλες αρχικά κινήθηκαν εναντίον μας το Δεκέμβριο του '20, και δεδομένου ότι εξακολουθούσαμε να παραβιάζουμε την οδηγία, αποφασίστηκε η παραπομπή.
Αν και πραγματοποιήθηκαν πάμπολλες στάσεις εργασίας με αιτήματα οικονομικά και προσλήψεων μα όχι σχετικά με την ασφάλεια των δρομολογίων, κανείς δε μπορεί να ισχυριστεί ότι η εγκατάλειψη του δικτύου αποτελούσε μυστικό. Αντίθετα, μια σύντομη αναζήτησή στο διαδικτυακό προσφέρει πολλες αρνητικές πληροφορίες για τις σιδηροδρομικές ΔΕΚΟ και για τον κύριο ανάδοχο των μεταφορών. Εργαζόμενοι και ειδήμονες είχαν ενημερώσει κατ' επανάληψη, ο υπεύθυνος του ETCS είχε παραιτηθεί πέρσι τον Απρίλιο αφήνοντας σαφέστατες αιχμές, οι δε συνδικαλιστές πριν λίγες μόνο εβδομάδες είχαν εκδώσει ανακοινωθέν με ευθεία αναφορά σε επικείμενο ατύχημα. Θα πρέπει πάντως να θυμόμαστε πως η συνεχιζόμενη απαξίωση του ΟΣΕ βόλευε πολλούς: ΚΤΕΛ, παραχωρησιούχους εθνικών οδών, αεροπορικές εταιρείες, αργόσχολους εργαζομένους του Οργανισμού, εργολήπτες, μελετητές, εμπόρους καυσίμων, μέχρι και…ευάλωτους συλλέκτες μετάλλων. Ακόμη κι οι Ιταλοί επενδυτές έδειχναν να έχουν πια προσαρμοστεί σ' αυτή την επιεικώς ημιτριτοκοσμική κατάσταση και να πορεύονται ανάλογα. Αναμφίβολα λοιπόν υπάρχει πολιτική ευθύνη, είναι διακομματική, είναι διαχρονική, και εύχομαι το σοκ τούτο να αποδειχθεί το τελευταίο και να οδηγήσει επιτέλους σε θεμελιώδη αναθεώρηση του πώς και πόσο σέβονται τις ζωές μας οι απανταχού αρμόδιοι για την ασφάλεια μας. Η κοινή γνώμη μπορεί να ζήτησε και να έλαβε την παραίτηση Καραμανλή σα στοιχειώδη έκφραση ευθιξίας, αλλά στα από κάτω κυκλώματα ανήκουν συνήθως οι σοβαρότερες ευθύνες, όχι σε Μητσοτάκηδες και Τσίπρες. Κι επειδή σίγουρα θα ακουστούν διάφορες θεωρίες συνομωσίας γύρω από τα αίτια αυτής της εκατόμβης (ανάλογες εκείνων για τις φονικές προεκλογικές πυρκαγιές του 2007), θα ήθελα να θυμίσω πως ο κάθε...σκοτεινός εχθρός του Έθνους δε μπορεί να μας βλάψει αν δε του παρέχουμε σαν κοινωνία και κράτος τη δυνατότητα να το κάνει.
Δυστυχώς, δεν έχουμε λόγο να είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι πως ελληνικές οικογένειες δε θα ξαναζήσουν τα ίδια. Πιθανότερο είναι να δούμε τα γνωστά, τη Δικαιοσύνη με τους ρυθμούς της να στρέφεται κατά δικαίων και αδίκων, την κυβέρνηση να φορτώνει όλα τα σφάλματα σε προηγούμενους, ενώ την αντιπολίτευση να ανεβάζει δυσανάλογα τους τόνους της κριτικής της, απευθυνόμενη στο συναίσθημα και όχι στη λογική. Ειδικά στο ΣΥΡΙΖΑ ήδη ποντάρουν στο ότι τα Τέμπη θ' αποδειχθούν για τους νυν κυβερνώντες το αντίστοιχο του Ματιού. Ξεχνούν πως οι θεατρινισμοί, η ευθυνοφοβία και η αναισθησία ήταν αυτά που πρωτίστως μας εξαγρίωσαν τότε.
*Ο Φάνης Ουγγρίνης είναι στέλεχος επιχειρήσεων, αντιπρόεδρος του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης