«Ξήλωσα τον μπαχτσέ μου με τα ίδια μου τα χέρια. Όπως τον έσπειρα, έτσι τον ξήλωσα. Φέτος με τους καύσωνες κάηκαν όλα». Η απόγνωση που βγάζει ένας κάτοικος μικρής περιφερειακής πόλης, που στο σπίτι του δίπλα είχε το προνόμιο να κατέχει και μερικά τετραγωνικά γης και να την καλλιεργεί, μας δείχνει σε μικροκλίμακα αυτό που λέμε κλιματική κρίση. Η ουσία όμως δεν έχει να κάνει τόσο με τη φετινή απώλεια σοδειάς, όσο με το πνεύμα της αγανάκτησης του ιδιοκτήτη του αστικού μπαξέ: «Και του χρόνου, όμως, τα ίδια και χειρότερα θα ‘ναι». Αυτό που ομολογεί ο ερασιτέχνης καλλιεργητής μάς το λένε με χίλιους δυο τρόπους κι άλλα τόσα ερευνητικά δεδομένα οι επιστήμονες, οι ειδικοί, εδώ και χρόνια.
Αμέτρητα επιστημονικά συνέδρια, χιλιάδες δεδομένα από πολυετείς έρευνες μας έδειχναν τον δρόμο, τις εναλλακτικές πολιτικές που πρέπει να εφαρμόσουμε για να προστατέψουμε τον πλανήτη κι εμείς κωφεύαμε κανονικά, σφυρίζαμε κλέφτικα. Έλεγαν πως το κλίμα αλλάζει κι εμείς σχεδόν θεωρούσαμε πως ήταν στίχοι ενός τραγουδιού και μερακλώναμε μέσα στην αδιαφορία μας. Και τώρα όμως, που η κλιματική αλλαγή έγινε και με όλες τις αποδείξεις κλιματική κρίση και τα καμπανάκια έγιναν καμπάνες κανονικές, εμείς λίγο πολύ συνεχίζουμε αμέριμνοι, λειτουργούμε σχεδόν με τον ίδιο τρόπο.
Η αδιαφορία μας απέναντι σε αυτήν τη νέα συνθήκη είναι τραγική. Δεν υπάρχουν εδώ περιθώρια για ελαφρυντικά και άλλοθι του τύπου «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Και μας τα είπαν οι επαΐοντες, προχώρησαν από την εκτίμηση στην περιγραφή, άλλαξαν πίστα και μας έδειξαν πραγματικά την κατάσταση και εν ολίγοις ξέρουμε και τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης και ποια μέτρα πρέπει να πάρουμε. Δεν υπάρχουν δικαιολογίες. Ούτε έχουμε δικαίωμα να εξωραΐζουμε την πραγματικότητα, προβάλλοντας σωτήριες δήθεν οικολογικές συνταγές και σιλικονάτες ψευτιές. Οφείλουμε να δούμε την κατάσταση ψυχρά ορθολογικά για να πάμε παρακάτω, όπου το παρακάτω σημαίνει να σώσουμε τον τόπο -λέγε με πλανήτη- για να σωθεί η ζωή, για να σωθούν τα παιδιά των παιδιών μας. Χωρίς φιοριτούρες, να αλλάξουμε πολιτική, να δράσουν και να επι-δράσουν οι πολιτικοί κι αυτά που θα βάλουν στο τραπέζι να τα υποστηρίξουν πραγματικά.
Εάν θα μπορούσε ένας ερευνητής του μέλλοντος να μας στείλει ένα γράμμα σήμερα χωρίς εμπάργκο δημοσίευσης, θα βλέπαμε πως με… φωσφοριζέ θα είχε σημειώσει «Μόνοι σας βγάλατε τα ματάκια σας». Σίγουρα επίσης θα διαβάζαμε σε επόμενες σελίδες πως το θέμα της κλιματικής κρίσης είναι παγκόσμιο και οι λύσεις που απαιτούνταν ήταν παγκόσμιες και δεν δόθηκαν ποτέ. Επιπλέον ο ερευνητής θα διαπίστωνε πως με άλλοθι την ανεπάρκεια των «μεγάλων» πολιτικών ηγετών, την αδιαφορία τους, την υποταγή τους σε σχετιζόμενα και συγκεκριμένα συμφέροντα, οι μικροί, οι αδύναμοι πολίτες φέρθηκαν με… επαγγελματική αδιαφορία πρώτης τάξεως. Μπορεί σε σχετικά παραδείγματα να συμπεριλάβει και το συχνό πλύσιμο των πεζοδρομίων με το λάστιχο, ενώ υπήρχαν επισημάνσεις πως το νερό δεν είναι κάτι το ανανεώσιμο, αλλά έχει τα όριά του. Ή και το άλλο, που πολίτες, ενώ είχε κηρυχθεί η περιοχή τους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αυτοί πότιζαν σε νησί το γκαζόν τους κάνοντας τη δική τους… πράσινη lifestyle μετάβαση. Ίσως να νόμιζαν οι κακόμοιροι πως η κλιματική κρίση είναι κάποιο θρίλερ που έγραψε ο Στίβεν Κινγκ κι απλώς δεν πρόλαβαν οι ίδιοι να διαβάσουν.
Το «μόνοι σας βγάλατε τα ματάκια σας» όμως θα μοστράρει ως μότο και σε όλα εκείνα τα κεφάλαια που θα έχουν να κάνουν με τους πολέμους που βρίσκονται σε εξέλιξη. Οι δύο περιπτώσεις, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους αλλά με κοινό παρανομαστή την καταστροφή, τόσο στην Ουκρανία – Ρωσία, όσο και στη Γάζα – Ισραήλ – Μέση Ανατολή, δείχνουν μια άλλου τύπου λανθασμένη πολιτική που ακολουθείται παγκοσμίως ακρωτηριάζοντας ολόκληρες περιοχές, με χιλιάδες θύματα και ανυπολόγιστες καταστροφές σε υποδομές. Και σε αυτόν τον τομέα, πάλι από το γράμμα του ερευνητή που λέγαμε, θα διαβάζουμε πως «τεράστια συμφέροντα, φανατισμοί, καταστρατήγηση κάθε διεθνούς δικαίου» οδήγησαν ηγέτες με κοντόφθαλμη λογική να υποστηρίξουν πολεμικές συρράξεις, δολοφονίες και καταστροφές. Θα διαπιστώνει ο γράφων πως ποτέ οι άνθρωποι δεν διδάχτηκαν από προηγούμενους πολέμους, ξεπέρασαν επί τροχάδην γενοκτονίες που προϋπήρξαν και σαν… αγράμματοι κι αδιάβαστοι έσυραν τον χορό του θανάτου και του ολέθρου. Κι εδώ επίσης, δεν χωρά κανένα άλλοθι ούτε κάνα «μακάριοι οι πτωχοί των πνεύματι». Ήξεραν, θα διαπιστώσει ο ερευνητής από το μέλλον, κι έκαναν τα εντελώς αντίθετα από αυτά που όφειλαν. Έσκισαν τις σελίδες της ιστορίας, δεν πήραν κανένα μάθημα και έγραψαν τις δικές τους μαύρες σελίδες στην έρευνα-αναφορά του μέλλοντος.
Τραγικό δεν είναι που εμείς σήμερα, το 2024, «προδημοσιεύουμε» περίπου το γράμμα του ερευνητή του μέλλοντος για την κλιματική κρίση και τους πολέμους, τραγικό είναι το τι θα βιώνουν τα παιδιά των παιδιών μας, που θα είναι οι σύγχρονοι εκείνης της εποχής. Με μια κουβέντα τις δικές μας ανεπάρκειες θα πληρώνουν με μεγάλο, βαρύ τίμημα οι επόμενες γενιές. Στο γνωστό ερώτημα «τι κόσμο θα παραδώσεις, μωρέ» φοβάμαι ότι έχουμε ήδη απαντήσει, το χαλί έχει αρχίσει ήδη να ξεδιπλώνεται, το πατάμε κιόλας και αδιάφοροι αφήνουμε ανεξίτηλο το αποτύπωμα της σόλας μας.