Ποτέ μα ποτέ δεν ήταν καθαρό το τοπίο στις συναντήσεις κορυφής Ελλάδας – Τουρκίας. Είτε γίνονταν εδώ είτε εκεί, είτε στο περιθώριο κάποιας διεθνούς διάσκεψης. Στη μεν πολιτική… μετεωρολογία λέγεται «θολό» το κλίμα, στη δε πολιτική ιστορία οριοθετείται με το απλό «μια από τα ίδια». Κι αυτό γιατί οι προθέσεις της Τουρκίας διακρίνονται από μια σταθερότητα στις διεκδικήσεις της, δεν κουνιέται σπιθαμή προς τα πίσω, αλλά αντίθετα πάντοτε προσθέτει και νέα ζητήματα. Εμείς από την πλευρά μας, πολύ συγκεκριμένα επιμένουμε σταθερά στο θέμα των θαλασσίων ζωνών και στην εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου. Όμως, η Τουρκία και το Διεθνές Δίκαιο δεν έχουν δώσει και ποτέ ραντεβού στο διάβα της ιστορίας.
Δεκαπέντε μήνες μετά τη συνάντηση που είχαν στην Αθήνα ο πρωθυπουργός της Ελλάδας κι ο πρόεδρος της Τουρκίας, σήμερα έχουν την ευκαιρία στην πρωτεύουσα της γείτονος να συζητήσουν και πάλι εκ του σύνεγγυς. Σε αυτό το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει μετά τη Διάσκεψη της Αθήνας και μετά την υπογραφή σειράς συμφωνιών δευτερευούσης σημασίας, το μόνο ορατό αποτέλεσμα που είχαμε ήταν μια υφεσιακή κατάσταση στις τουρκικές παραβιάσεις – παραβάσεις στους αιθέρες πάνω από το Αιγαίο και αντίστοιχα λίγες αναγκαστικές αναγνωρίσεις – αναχαιτίσεις από τους δικούς μας πιλότους. Είχαμε νηνεμία. Αυτό μόνο. Ίσως σήμερα το μόνο καθαρό που ενδεχομένως να προκύψει είναι αυτό το σχεδόν άτυπο μορατόριουμ στις υπερπτήσεις και κατά τα λοιπά να συμφωνηθεί να συνεχιστεί το ίδιο και στο επόμενο διάστημα. Αυτό ίσως γίνει και με ένα νεύμα συγκατάβασης. Και θα είναι και το μόνο αναμενόμενο και καθαρό μήνυμα. Μένει να το δούμε βεβαίως.
Στα υπόλοιπα θέματα της λεγόμενης βαριάς πολιτικής, εκτός απροόπτου, κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει πως θα έχουμε κάποια εξέλιξη. Φάνηκε εξάλλου από τις συνεντεύξεις που παραχώρησαν οι δύο ηγέτες λίγες ώρες πριν από τη σημερινή συνάντηση. Ο μεν κ. Μητσοτάκης μιλώντας στην τουρκική εφημερίδα «Μιλιέτ» μεταξύ άλλων προβάλλει ως στόχο την ανάδειξη μιας θετικής ατζέντας στις συνομιλίες των δύο ηγετών, ο δε Ερντογάν κάνει λόγο στην «Καθημερινή» για συζήτηση – πακέτο για όλα τα θέματα που πιστεύει ότι υπάρχουν μεταξύ των δύο χωρών. Η ανάγνωση αυτή οδηγεί στο ότι δεν είμαστε στην «ίδια τη συχνότητα, δεν είμαστε στον ίδιο τον σκοπό». Κι αυτό που μένει είναι πολύ απλά να δούμε τι θα κρύψουν κάτω από το χαλί της Άγκυρας οι δυο ηγέτες, αποφεύγοντας κάποια βαριά ζητήματα, ή και ποιος τελικά… δεν θα τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια του άλλου σε μια πιθανή -φυσικά λεκτική- πρόκληση. Κι ο Ερντογάν βέβαια ως μάστορας του απρόβλεπτου δεν μας επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό.
Γιατί αλήθεια, ποιος εφησυχασμός μπορεί να υπάρξει από μέρους μας όταν κάνουμε ταμείο για όσα έχει επιχειρήσει η Άγκυρα όλες τις προηγούμενες δεκαετίες; Ή ακόμα κι αν μείνουμε στο προηγούμενο μόνο δεκαπεντάμηνο. Δεν έκανε βήμα πίσω στην επιθετική της ρητορική, δεν έκανε κανένα βήμα πίσω στις διεκδικήσεις της, δεν μάσησε τα λόγια της αμφισβητώντας συνθήκες και Διεθνές Δίκαιο, καταπατώντας συστηματικά κάθε έννοια πολιτικής λογικής. Αυτό ξέρει να το κάνει υποδειγματικά και κατατάσσει την εξωτερική της πολιτική στη διεθνή βιβλιογραφία στο λήμμα του… αμετανόητου.
Μόλις πριν από λίγες μέρες ενέταξε το δόγμα της περιβόητης «Γαλάζιας Πατρίδας» -ό,τι πιο ακραίο και εθνικιστικό δηλαδή- στο επίσημο διδακτικό, εκπαιδευτικό της πρόγραμμα. Τι σημαίνει αυτό; Βλέποντας μακριά ουσιαστικά, σχεδιάζει και γαλουχεί η Τουρκία μια νέα γενιά ποτισμένη με τις ιδέες του εθνικισμού, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για μας. Επίσης, λίγα 24ωρα πριν, υλοποίησε παλαιότερη απόφασή της μετατρέποντας τη Μονή της Χώρας σε τζαμί. Πιστεύει κανείς πως της έλειπαν τα οικόπεδα, οι χώροι και οι λίρες για να φτιάξει ένα ακόμη μεγάλο τέμενος; Όχι. Πολύ απλά ήθελε να επιδείξει για ακόμη μια φορά την ισχύ του σουλτάνου της. Ανάλογη συμπεριφορά έχει επιδείξει και στις σχέσεις της με άλλες χώρες. Είπαμε, το διεθνές δίκαιο δεν ευδοκιμεί στην Άγκυρα.
Το θολό τοπίο της σημερινής συνάντησης των δυο ηγετών επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο λόγω των δύο πολέμων. Από τη μια λόγω των επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα και στη Ράφα, καθώς ο Ερντογάν δεν χαρακτηρίζει τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση. Από την άλλη, λόγω της συνεχιζόμενης πολεμικής σύγκρουσης Ρωσίας – Ουκρανίας, στην οποία ο Τούρκος ηγέτης συνεχίζει να είναι και με τις δυο πλευρές. Άρα, είμαστε και στα δυο αυτά θέματα «απέναντι». Δεν μπορεί κανείς να προεξοφλήσει πώς μπορεί αυτά τα θέματα να συζητηθούν σήμερα στο τραπέζι της Άγκυρας ή αν τελικά θα πάνε κι αυτά κάτω από το… χαλί.
Νομίζω επίσης πως κάτω από το χαλί -δυστυχώς- θα βρεθεί γι’ άλλη μια φορά και το Κυπριακό και θα κάνουμε πως δεν θυμόμαστε αυτό που βιώνει το νησί εδώ και 50 χρόνια.
Άρα, πάμε και βλέπουμε. Εμείς παίζουμε αμυντικά, αυτοί επιθετικά. Σίγουρα όμως καλύτερα να μιλάμε από κοντά κι ας διαφωνούμε, παρά να μη μιλάμε καθόλου μεταξύ μας. Μόνο που δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι είμαστε μια χώρα που έχει πολλά -μεταφορικά- όπλα στη φαρέτρα της και δεν χρειάζεται να προσεγγίζουμε τον ψευτο-σουλτάνο του 21ου αιώνα φοβικά.
Να μην ξεχνάμε επίσης πως έχουμε τις δυνάμεις -πολιτικές κι όχι μόνο- να αντιμετωπίζουμε τα εθνικιστικά τερτίπια που κάνουν ξανά τα Σκόπια και τα Τίρανα, στα οποία αναμφίβολα έχει βάλει με κάποιον τρόπο το χεράκι της κι η Άγκυρα.
«Τι να θυμηθώ, τι να ξεχάσω…», έγραψε κάποτε σε έναν στίχο του ο Πυθαγόρας και μελοποίησε μοναδικά ο Απόστολος Καλδάρας. Ίσως ο κ. Μητσοτάκης να ακούει στην πτήση του για Άγκυρα στο κινητό του αυτό το τραγούδι. Ίσως και να τον βοηθά…