Η θητεία του πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο στην κυβέρνηση Τραμπ ολοκληρώθηκε χθες. Ακριβώς 129 ημέρες από τη στιγμή που ξεκίνησε. Εξ’ αρχής ήταν προγραμματισμένο να κρατήσει ένα τετράμηνο, αφού ο Ίλον Μασκ δεν είναι πολιτικός και, αφετέρου, ούτε δείχνει διάθεση να γίνει. Το μυαλό του βρίσκεται στις business. Και όχι σε οποιεσδήποτε business, αλλά κυρίως στην οικονομική και τεχνολογική κατάκτηση του διαστήματος. Κάτι που ακούγεται λογικό, αφενός επειδή εκεί ψηλά παίζεται η επόμενη φάση στο παιχνίδι ισχύος των υπερδυνάμεων και αφετέρου διότι ένας επιχειρηματίας με περιουσία που σε κάποιες φάσεις πλησιάζει και τα 300 δισ. δολ. δεν έχει και πολλά πράγματα να κάνει στη Γη! Εκτός ίσως από φιλανθρωπίες, στις οποίες ο Μασκ δεν διακρίνεται.
Σε μία χώρα όπως οι ΗΠΑ, στην οποία επιχειρήσεις, δουλειές και πολιτική είναι άρρηκτα συνδεδεμένες, η επιλογή Μασκ σε κυβερνητική θέση μπορεί να θεωρηθεί έως λογική. Άλλωστε ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και υπουργοί του τόσο κατά την πρώτη τετραετία όσο και στην τρέχουσα διακυβέρνηση έχουν ή είχαν στο παρελθόν την ιδιότητα του επιχειρηματία. Σε μια εποχή που οι δημόσιοι πόροι παίζουν μεγάλο ρόλο στην αναπτυξιακή διαδικασία απανταχού της Γης, όσοι ξέρουν να διαχειρίζονται το χρήμα -πολύ περισσότερο να το βγάζουν- γνωρίζουν τα μυστικά και την αξία του. Θεωρητικά, λοιπόν, μπορούν να αντεπεξέλθουν με άνεση, να σκέφτονται «out of the box», να επιλέγουν τους καταλληλότερους συνεργάτες, να βρίσκουν πρακτικές λύσεις στα προβλήματα, να επινοούν νέους τρόπους για να φτάσουν στον στόχο και να ξεπερνούν κατεστημένες και γραφειοκρατικές λογικές.
Όλα αυτά στη θεωρία. Διότι όπως απέδειξαν και οι κυβερνητικές επιδόσεις του Ίλον Μασκ, που κατά γενική ομολογία ήταν κατώτερες του αναμενομένου, ένα κράτος δεν είναι επιχείρηση. Ακριβώς όπως η κοινωνία δεν ταυτίζεται με αυτό που θα λέγαμε γενικώς δουλειές. Όταν κινείσαι στο πλαίσιο μιας θεσμοθετημένης πολιτείας οφείλεις να λαμβάνεις υπόψιν σου πως αυτά που κάνεις έχουν επίπτωση σε ευρεία κοινωνικά στρώματα, καθώς και ότι δεν διαχειρίζεσαι δικά σου λεφτά, αλλά «τα λεφτά όλων των άλλων». Ο Μασκ ανέλαβε την υποχρέωση να περιορίσει τις δαπάνες του αμερικανικού δημοσίου και να αυξήσει τα έσοδά του, ώστε κάποια στιγμή η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη να μειώσει το δημόσιο χρέος της και να καταστεί αντικειμενικά βιώσιμη. Διότι σήμερα είναι δύσκολο να φανταστεί κάποιος την Αμερική να πτωχεύει -όπως συνέβη άτυπα με τη δική μας χώρα στη δεκαετία του 2010- επειδή η παγκόσμια οικονομία είναι ακόμη δολαροποιημένη, ενώ ταυτόχρονα η πολιτική, στρατιωτική, οικονομική και πολιτιστική επιρροή της υπερδύναμης σε ολόκληρο τον πλανήτη παραμένει πανίσχυρη. Τελικά ο πιο πλούσιος άνθρωπος του πλανήτη απέτυχε να προσεγγίσει τον στόχο του, που ξεπερνούσε τα 2 τρισ. δολ. σε όφελος για το αμερικανικό κράτος από τις κινήσεις του. Ίσως εκείνο που υποτίμησε ο Μασκ είναι οι θεσμικές διαδικασίες που ισχύουν και τηρούνται σε μια δυτική δημοκρατία. Κογκρέσο, Βουλή των Αντιπροσώπων, δικαστήρια. Για να μη μιλήσουμε για την κοινή γνώμη.
Στην Ελλάδα κατά καιρούς φτασμένοι επιχειρηματίες δηλώνουν ή αφήνουν να εννοηθεί ότι επιθυμούν να ασχοληθούν με την ενεργό πολιτική ή την αυτοδιοίκηση εισφέροντας την τεχνογνωσία τους. Ελάχιστοι το τόλμησαν και η πρωτοβουλία τους μάλλον δεν βγήκε σε καλό. Ούτε σε εκείνους ούτε στον τόπο. Αντίστοιχα άνθρωποι χωρίς επιχειρηματική εμπειρία -δηλαδή χωρίς ποτέ να έχουν αναλάβει ούτε πραγματικό ρίσκο ούτε βαρύνουσα προσωπική ευθύνη- επιλέγονται συνήθως από τις κυβερνήσεις για να ηγηθούν δημοσίων εταιρειών και οργανισμών που έχουν όλα τα χαρακτηριστικά μιας επιχείρησης. Σπανίως τα πηγαίνουν καλά, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για έναν δημόσιο οργανισμό ή μια ΔΕΚΟ. Αντίθετα, συνήθως σε αυτές τις θέσεις τα πηγαίνουν καλύτερα άνθρωποι που προέρχονται από τον κόσμο των επιχειρήσεων. Καθένας με την κλίση του.
Η πολιτική και οι επιχειρήσεις έχουν ως κοινά χαρακτηριστικά τη διαχείριση χρήματος και ανθρώπων. Ξεκινούν, όμως, από διαφορετική αφετηρία και γι’ αυτό έχουν διαφορετική κατάληξη. Στην πράξη η πολιτική χρειάζεται ένα κάποιο επιχειρηματικό και τεχνοκρατικό πνεύμα, ενώ οι επιχειρήσεις μια κάποια πολιτική αίσθηση διαχείρισης των πραγμάτων, κυρίως των προσώπων. Η περίπτωση του Μασκ είναι χαρακτηριστική για συγκεκριμένους λόγους. Κυρίως επειδή ο ίδιος είναι απόλυτα επιτυχημένος businessman, που κανείς δεν τον αμφισβητεί σε αυτό το επίπεδο. Και ανέλαβε μια πολύ δύσκολη δουλειά έχοντας την πλήρη στήριξη του προέδρου του, μεγαλύτερη ίσως από οποιονδήποτε άλλο υπουργό ή κρατικό αξιωματούχο στις ΗΠΑ. Αν, λοιπόν, εκείνος κατέληξε σε… μέτριες -για να χρησιμοποιήσουμε ήπιο χαρακτηρισμό- υπουργικές επιδόσεις, σημαίνει πολύ απλά ότι η αυθεντική επιχειρηματική σκέψη μπορεί να βοηθάει στην πολιτική, αλλά δεν αρκεί…
ΥΓ. Στην Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη ο Ίλον Μασκ ή οποιοσδήποτε με τα προσόντα και το χαρακτήρα του δεν θα είχε πολύ καλύτερη τύχη. Για τους ίδιους λίγο πολύ λόγους, αφού ένα κράτος δεν είναι μαγαζί να το κλείσεις για ανακαίνιση και να το ανοίξεις ξανά. Άσε που εντός των ελληνικών συνόρων δεν μπορεί να υπάρξει Ίλον Μασκ. Η… ζέστη και η… υγρασία δεν το επιτρέπουν.
ΥΓ2. Στον αναπτυγμένο κόσμο την πολιτική εξουσία κατέχουν ως επί το πλείστον επαγγελματίες της πολιτικής, που συχνά προέρχονται από πολιτικές οικογένειες με παράδοση. Δηλαδή πολιτικά τζάκια. Σε αρκετές περιπτώσεις τα… κατορθώματά τους δεν είναι προς μίμηση. Ορισμένοι δεν έχουν δουλέψει σε κανονική εργασία ούτε μία ημέρα, κάτι που ακούγεται ως κριτική, ειδικά στις αποτυχίες και τα ναυάγιά τους. Επομένως σωστά οι κοινωνίες αναζητούν (;) περισσότερο «ισορροπημένες» καταστάσεις για να τις εκπροσωπήσουν. Σε αυτήν την προσπάθεια άνθρωποι με την εμπειρία της αγοράς μπορούν σαφώς να εισφέρουν.