Η κοινωνία της Θεσσαλονίκης παρακολουθεί θεωρώ αποσβολωμένη τα νέα περιστατικά βίας, με θύματα συμπολίτες μας, ανεξαρτήτως αιτίας. Δεν είναι η πρώτη φορά και δεν είναι δικό μου θέμα να ξεκαθαρίσω τα είδη της βίας. Τέτοιες κατηγοριοποιήσεις κάνει η αστυνομία και καλώς κάνει.
Δική μου δουλειά είναι να επισημάνω το μείζον πρόβλημα. Ότι στην τοπική κοινωνία κάτι πάει στραβά, ειδικά με τους νέους ανθρώπους. Με τις γενιές που μεγαλώνουν και δεν ανατριχιάζουν στην ιδέα του θανάτου. Και το στραβό δεν είναι μόνο στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Είναι στην ελληνική κοινωνία. Όπως είναι οι ένοπλες επιθέσεις σε σχολεία στις ΗΠΑ ας πούμε.
Να ρίξω το ανάθεμα στο σύστημα γενικώς και αορίστως, στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς, στις δομές είναι εύκολο. Κάποιος σε κάθε περίπτωση φταίει. Αν θέλετε φταίνε πάντα όλοι.
Έτσι όμως δεν θα βρούμε τις αιτίες και συνεπώς δεν θα θεραπεύσουμε την αρρώστια. Διότι περί άρρωστης κοινωνίας μιλάμε, όταν η ελπίδα της, οι νέοι, γίνονται χωρίς πολλά πολλά δολοφόνοι.
Δεν έχω απαντήσεις. Θέλω όμως μέσα από το σημερινό κείμενο να προβληματίσω την κοινωνία. Όχι τόσο τους αρμόδιους, αλλά την ίδια την κοινωνία. Δεν είναι επιδίωξή μου να ρίξω ευθύνες σε κάποιον ή κάποιους. Είναι τόσο εκτεταμένο, τόσο μεγάλο και τόσο ριζωμένο το πρόβλημα, που δεν έχουν νόημα οι παρελθοντολογίες και η επίρριψη ευθυνών.
Η νέα γενιά μεγαλώνει χωρίς ιδανικά, χωρίς αξίες, χωρίς ινδάλματα. Μεγαλώνει έχοντας απομυθοποιήσει τους πάντες και τα πάντα. Απαξιώνει από τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς μέχρι την ίδια την ανθρώπινη ζωή.
Φταίνε τα social media, φταίνε τα κινητά, φταίνε οι ανεύθυνοι γονείς ή οι αδιάφοροι εκπαιδευτικοί; Προσπαθώντας να βρούμε ποιοι φταίνε καλό είναι να αναγνωρίσουμε πως στον σύγχρονο κόσμο η αξία της ανθρώπινης ζωής μετριέται σε χρήμα και είναι και πολύ μικρή, ενίοτε και αναλώσιμη.
Τα παιδιά μαθαίνουν από πολύ μικρά να μη σέβονται κανέναν. Ούτε τον ίδιο τον εαυτό τους. Διότι η ίδια η κοινωνία δεν σέβεται το άτομο και το άτομο δεν σέβεται την κοινωνία. Γενιές και γενιές «απογοητευμένων» από το... άθλιο κράτος στο οποίο ζουν, από τα άδικα χαράτσια που τους έχουν εξαντλήσει, από τα βολεματα, από την αναξιοκρατία, από τις ηθικές αξίες και τους κανόνες κοινωνικής συνοχής, οι οποίοι παραβιάζονται (πάντα πρώτα από τους άλλους), έχουν δημιουργήσει αυτή τη νοοτροπία η οποία έχει ποτίσει τις νεότερες γενιές.
Ας δούμε τη συμπεριφορά των μεγαλύτερων. Βρίζουν το κράτος, απαξιώνουν τους θεσμούς, τους φταίνε μονίμως οι άλλοι, για κάθε κακό δεν φέρουν οι ίδιοι καμιά ευθύνη, κοιτάζουν πως θα εξαπατήσουν με τη δικαιολογία ότι είναι και οι ίδιοι θύματα ενός συστήματος – απάτη, γενικώς και απροσδιορίστως.
Σε ένα τέτοιο κλίμα μεγαλώνουν τα παιδιά. Το κράτος σε κάθε ελληνικό σπίτι είναι ο κλέφτης. Των ονείρων, της ελπίδας, των ζωών. Κι αυτό είναι ικανό (σε ένα χαλαρό αξιακό σύστημα) να δικαιολογήσει και οποιαδήποτε δική μας παρεκτροπή από τους κανόνες και τους νόμους (το ήθος ήτανε και πάει...). Ακόμα και μια δολοφονία. Λες και έχουμε όλοι το ακαταλόγιστο. Αν περνάμε αυτά στα παιδιά μας, σε συνδυασμό με τις θεωρίες συνωμοσίας, που συνεισφέρουν στη γενικευμένη αναξιοπιστία, επειδή με δυο εικόνες έχουμε μάθει και τον πίνακα, τότε αντιλαμβάνεστε τι κακό έχουμε κάνει στη νέα γενιά.
Τα παιδιά δεν έχουν το ακαταλόγιστο. Μικρά είναι όχι χαζά. Αντιλαμβάνονται τι κάνουν λάθος, αλλά γίνονται σαν κι εμάς τους μεγαλύτερους. Αρνούνται να το παραδεχτούν δημοσίως. Αρνούνται να επωμιστούν τις ευθύνες. Αρνούνται να πληρώσουν για το λάθος. Έτσι έμαθαν. Έτσι τα μάθαμε.
Πόσα ακόμα θα μπορούσα να γράψω. Δεν έχει νόημα. Νόημα έχει να αναγνωρίσουμε όλοι το πρόβλημα. Κι όταν γράφω όλοι, εννοώ και το «σύστημα», δηλαδή η Πολιτεία - και οι πολίτες, δηλαδή η κοινωνία. Να περιγράψουμε τον νέο άνθρωπο. Διότι πολύ φοβάμαι ότι δεν τον γνωρίζουμε ή σωστότερα δεν θέλουμε να τον γνωρίσουμε.
Να δούμε το μέσο παιδί στο Δημοτικό. Εκεί όπου σε ένα πέρασμα από μια παρέα παιδιών ακούς πλούσιο υβρεολόγιο να ρυπαίνει τα αφτιά σου. Εκεί όπου σε ένα πέρασμα θα δεις απίστευτες ενέργειες, bullying, bobyshaming και κάθε μορφής βία, από λεκτική μέχρι χειροδικίες, χωρίς όριο.
Στα παιδιά του Δημοτικού... Σε εκείνα που όχι σε λίγες περιπτώσεις τα ακούς να εξαπολύουν κατηγορίες και ύβρεις σε βάρος των γονέων τους και απορείς πότε πρόλαβαν να τους κάνουν τόσο κακό οι γονείς. Μέχρι να γνωρίσεις τους γονείς και να σου δημιουργηθούν ακόμα περισσότερες απορίες.
Στις γειτονιές της Θεσσαλονίκης κι όχι μόνο του κέντρου, αλλά ακόμα και χωριών θα δείτε παρέες ανηλίκων να συμπεριφέρονται σαν αγέλες αδέσποτων σκυλιών, έτοιμες να επιτεθούν. Σε ποιους άραγε; Στους αδύναμους χωρίς κανέναν σεβασμό; Σε άλλες δήθεν αντίπαλες παρέες; Στον πιο αδύναμο στην ίδια την παρέα τους;
Και οι λίγο μεγαλύτεροι του Λυκείου έχουν πλέον οπλιστεί. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Με μαχαίρια και ρόπαλα, αλλά και με μια επιχειρηματολογία της πλάκας, την οποία όμως ντύνουν με τη συμπεριφορά του νταή, του ατρόμητου σκουπιδιού, που θα σε λερώσει αν τυχόν και του ρίξεις κανένα παρεξηγήσιμο βλέμμα.
Κάποτε αυτές τις συμπεριφορές θα τις θεωρούσαμε μέχρι και ποινικά κολάσιμες. Τώρα ποινικά κολάσιμο μπορεί να είναι και το κείμενο που γράφω διότι στον υπερπροστατευτικό οίστρο που βιώνουν οι υπερευαίσθητοι της κοινωνίας που θέλουν να εθελοτυφλούν και να ζουν στο δικό τους συννεφάκι, ένα κείμενο που τα... χώνει και στα παιδιά είναι προσβλητικό και τους χαλάει την ψυχολογία ενός πρωινού Κυριακής.
Την έχουμε πάρει όλοι λάθος τη ζωή. Και δεν έφταιγαν οι ράπερς και οι τράπερς, όπως στη δική μας νιότη δεν έφταιγαν οι μεταλλάδες, οι σατανιστές ή αργότερα οι emo και οι goth.
Δεν είναι θέμα μόδας ή συγκυρίας. Επαναλαμβάνω είναι θέμα κοινωνικής νοοτροπίας. Τείνουμε να γίνουμε κοινωνία απροσάρμοστων. Η συμπεριφορά όλων στο δημόσιο αγαθό, στον δημόσιο χώρο, στο συλλογικό, είναι άθλια. Η δε αποκήρυξη της όποιας μορφής βίας στην πράξη αποδεικνύει την ανικανότητά μας και την ανυπαρξία της λεγόμενης κοινωνικής μόρφωσης.
Αν ο στόχος είναι να έχουμε παιδιά με περισσότερες γνώσεις, με περισσότερα πτυχία, με μεγάλες επιτυχίες (κυρίως οικονομικές για να σώσουν κι εμάς, αλλά όταν θα σου αρνηθούν τη βοήθεια θα καταλάβεις τι έκανες...), με φήμη, με πρόσωπα και σώματα βγαλμένα από τον χώρο του modeling, τότε μια χαρά τα καταφέρνουμε ως κοινωνία.
Αν ο στόχος είναι να έχουμε καλά παιδιά, τότε έχουμε αποτύχει οικτρά. Τα παιδιά αδυνατούν πια να ξεχωρίσουν το καλό από το κακό. Κάνουν το κακό κι έχουν δικαιολογία ή την ικανότητα να το καλύψουν. Έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι δεν έκαναν τίποτα επιλήψιμο ή έστω κάτι που δεν χωράει συγχώρεση. Και η συνείδηση; Οι ενοχές; Η ψυχή τους; Λυπάμαι που θα το πω, αλλά πάει στράφι κι αυτή.
Μια μικρή εικόνα έδωσα. Ο πίνακας θέλει και πολλά άλλα.
Κι αφού αναγνωρίσουμε αυτό που πεισματικά αρνούμαστε να δούμε, το επόμενο βήμα είναι όλοι μαζί, αλλά όλοι μαζί, να αλλάξουμε τη νοοτροπία των παιδιών. Με δράσεις, με χαμένες γενιές, με πολύ κόπο και πολλή κουβέντα. Με απόλυτη προστασία των θυμάτων και με επιμονή και υπομονή στην ανάδειξη του καλού, στην ανάδειξη της ευθύνης, στην ανάδειξη του σεβασμού, στην ανάδειξη των αξιών και των άξιων, στην ανάδειξη νέων προτύπων. Λύσεις τύπου απαγόρευσης των social media μπορούν να προσφέρουν κάτι. Δεν αλλάζουν όμως νοοτροπίες. Δεν μαθαίνουν τα παιδιά όχι να γυρίζουν και το άλλο μάγουλο, αλλά ούτε να αποστρέφονται τη βία. Απαντούν στη βία με βία. Έτσι έμαθαν. Και αν ήταν στο δικό μου χέρι θα απαγόρευα τα social media σε όλους. Διότι στον οχετό που απειλεί τα παιδιά μας εμείς είμαστε τα πρώτα απόβλητα. Μια ματιά στα ανεκδιήγητα σχόλια κάθε πικραμένου είναι αρκετή. Get a life, που λένε και στο χωριό μου. Η τοξικότητα διάχυτη και δεν παρεμβαίνει κανείς, αλλά θέλουμε να απαγορεύσουμε τη χρήση social media στα πιτσιρίκια.
Η διαδικασία αλλαγής νοοτροπίας είναι πολύ επίπονη, πολύ δύσκολη, πολύ χρονοβόρα, πολύ απαιτητική. Και πολύ στενάχωρη. Καλύτερα όμως να χύσουμε τα δάκρυά μας για τα λάθη που κάναμε ως μέλη μιας κοινωνίας και ως κοινωνία συνολικά, παρά να χύσουμε τα δάκρυά μας για τα επόμενα θύματα, εκπαιδευτικούς, μαθητές, οπαδούς, νέους και ηλικιωμένους. Τόσο δύσκολη, όσο και η διαδικασία να πετάξεις στα σκουπίδια επιτέλους τη φράση με την οποία μεγάλωσα κι εγώ και πολλές γενιές πριν και μετά εμένα: «good news is no news, bad news is good news».
Τώρα αν θέλετε να το απομονώσετε στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης, θα σας συμβούλευα να μην το κάνετε. Δεν έχει τοπικά χαρακτηριστικά η βία, δεν έχει καν σύνορα. Αν πάλι θέλετε να εφαρμόσετε τις προσπάθειες στη Θεσσαλονίκη, θα έλεγα καλοδεχούμενες και καλή αρχή για έναν δρόμο προς μια κοινωνία καλύτερων -και ζωντανών- ανθρώπων.
