Toυ Φώτη Κιλιπίρη*
Βρισκόμαστε στο τέλος της τουριστικής περιόδου και όλοι μας πλέον έχουμε πλήρως κατανοήσει ότι κανένας τουριστικός προορισμός δεν μπορεί να επενδύσει στη μελλοντική βιωσιμότητά του, χωρίς να λαμβάνει υπόψη του την πανδημία.
Μια ψύχραιμη ανάλυση της κατάστασης μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής που μπορεί να κάνει αποτελεσματικότερη τη διαχείριση τόσο του χρόνου όσο και των διαθέσιμων πόρων του τουριστικού προορισμού. Πάντα μέσα στο συγκεκριμένο περιβάλλον που βιώνουμε, και από ότι φαίνεται θα βιώνουμε, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα. Η πανδημία παρέχει τη δυνατότητα να διορθώσουμε προβλήματα του παρελθόντος και ταυτόχρονα να θέσουμε ένα νέο πλαίσιο στρατηγικής ανάπτυξης του τουριστικού προορισμού.
Είναι παγκόσμια γνωστό ότι το φαινόμενο της μαζικότητας του τουρισμού, περίπτωση που αφορά και την Ελλάδα, οδηγούσε τουλάχιστον έως πέρυσι σε μια σειρά προβλημάτων όπως, μεταξύ άλλων, υψηλή συγκέντρωση και εποχικότητα για συγκεκριμένες περιοχές, πιέσεις σε τουριστικούς πόρους συνδεδεμένους τόσο με το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές περιβάλλον, αλλά και πιέσεις στις αντοχές των τοπικών κοινωνιών. Δεν ήταν λίγα τα φαινόμενα «τουρισμοφοβίας» (tourism phobia), σε γνωστούς τουριστικούς προορισμούς. Όσο και να φαίνεται παράδοξο η διαχείριση του υπερτουρισμού (overtourism) διευκολύνεται από τη νέα κατάσταση.
Με την πανδημία είναι ευκολότερο πλέον οι τουρίστες να δεχθούν κάποιου είδους περιορισμούς, ξεκινώντας πρώτα από όλα, από τους διαχειριστικούς περιορισμούς αναφορικά με τον όγκο των τουριστών που επισκέπτονται τον προορισμό. Η ανάγκη για κοινωνική απόσταση (social distance) θα λειτουργήσει θετικά στο να κάνουμε περισσότερο επίπεδη την καμπύλη επισκεψιμότητας του προορισμού, διαχέοντας τους επισκέπτες σε μεγαλύτερο χρονικά εύρος στη διάρκεια του έτους. Αυτό σημαίνει ότι η πανδημία αποτελεί ευκαιρία να αναθεωρήσουμε το τουριστικό μοντέλο ανάπτυξης και διαχείρισης του προορισμού. Αν δεν το κάνουμε τώρα πότε; Πως μπορεί να γίνει αυτό; Πρώτο ασφαλές βήμα αποτελεί η αναθεώρηση του οράματος του τι θεωρείται επιτυχία για τον προορισμό. Τι προορισμός θέλουμε να είμαστε, ποιόν θέλουμε να προσελκύσουμε, και πως θα το διαχειριστούμε αυτό στο νέο περιβάλλον. Σε μία σχέση (win- win) ισορροπίας όπου θα κερδίζουν όλοι, τουρίστες, επιχειρήσεις, ντόπιοι. Δεν μπορεί πλέον το όραμα κάθε προορισμού να είναι οι όλο και περισσότεροι αριθμητικά τουρίστες.
Το στοιχείο της ποιότητας του επισκέπτη, με ότι σημαίνει αυτό, γίνεται πλέον στρατηγικός στόχος επιβίωσης για τον προορισμό. Το επόμενο βήμα αποτελεί η ετοιμότητα όσον αφορά την αντιμετώπιση της πανδημίας σε υποδομές υποδοχής επισκεπτών όπως ξενοδοχεία, χώροι εστίασης και ψυχαγωγίας, διαχείρισης ελεύθερου χρόνου κλπ. Η προσαρμογή στα νέα δεδομένα, που ήδη σήμερα το διαπιστώνουμε, με πιστοποιήσεις του τύπου «corona free» συστημάτων παροχής φιλοξενίας, αποτελεί μονόδρομος. Από εδώ και πέρα όσο περισσότερο θα θέλουμε να ταξιδεύουμε, τόσο περισσότερο το στοιχείο της ασφάλειας θα αποτελεί πρώτη προτεραιότητα σε όλο τον κύκλο του ταξιδιού, από το σπίτι στον προορισμό και πίσω στο σπίτι. Ειδικότερα, η αποφυγή του συνωστισμού θα αποτελεί πλέον κύριο μέλημα του επισκέπτη στον προορισμό. Έτσι το στοιχείο μιας χαμηλότερης πληρότητας σε σχέση με πέρσι θα μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα για το ξενοδοχείο ή το εστιατόριο, το οποίο πλέον θα πρέπει να συνηθίσει σε μικρότερες πληρότητες αλλά και περισσότερη «ευρυχωρία» στους χώρους φιλοξενίας των επισκεπτών. Η νέα αυτή κατάσταση θα πρέπει ασφαλώς να ενσωματωθεί και στη νέα πολιτική διαμόρφωσης του τουριστικού προϊόντος και τα επιμέρους στοιχεία που τη συνθέτουν, όπως τη κοστολόγηση, τη διαδικασία της εξυπηρέτησης, την αγοραστική δύναμη του επισκέπτη κλπ. Μια άλλη πρόκληση αποτελεί η διαχείριση του συστήματος επισκεψιμότητας σε αξιοθέατα-ελκτικά τουριστικά στοιχεία-τουριστικές ατραξιόν, κατά τρόπο ασφαλή από την πανδημία (pandemic free attractions).
Μεταξύ άλλων όπως τα πρωτόκολλα υγιεινής, πλέον, και η εφαρμογή της αρχής της φέρουσας ικανότητας, μοιάζει να αποτελεί μονόδρομο για τους τουριστικούς προορισμούς και τις τουριστικές ατραξιόν. Για όλα τα παραπάνω αλλά και για πολλά άλλα που σταδιακά η τουριστική βιομηχανία υποχρεούται να αφομοιώνει, η νέα τεχνολογία σίγουρα θα παίξει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του πλήθους. Σημαντικές τουριστικές λειτουργίες μπορούν να βασιστούν στην τεχνολογία όπως για παράδειγμα η αποφυγή της ουράς στα αξιοθέατα μέσω της χρήσης του χρονικού εισιτηρίου εισόδου (time ticket entry). Χρησιμοποιώ δηλαδή τον υπολογιστή η το κινητό μου για να κάνω κράτηση μιας χρονοθυρίδας επίσκεψης (time slot) είτε αφορά μουσείο, εστιατόριο κλπ., χρονικό διάστημα στο οποίο απολαμβάνω την τουριστική εμπειρία χωρίς ουρές και συνωστισμό. Ίδη το κάνουν επιχειρήσεις όπως κομμωτήρια, γυμναστήρια κλπ. Βέβαια, είναι αλήθεια, ότι αυτό αφαιρεί στοιχεία της τουριστικής εμπειρίας όπως για παράδειγμα το στοιχείο του αυθορμητισμού, όμως σημαντικότερο από όλα είναι να είμαστε ασφαλέστεροι στον προορισμό. Επιπλέον, διαχέοντας χρονικά την επισκεψιμότητα στον προορισμό, είναι γεγονός ότι περισσότεροι επισκέπτες θα μπορούν να απολαμβάνουν τις τουριστικές ατραξιόν αποφεύγοντας τα γνωστά προβλήματα του παρελθόντος. Μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για πλήρως οργανωμένους ψηφιακά τουριστικούς προορισμούς (fully integrated digital destinations).
Το ίδιο θα πρέπει να ισχύει και για τα υπόλοιπα σημεία του ταξιδιωτικού κύκλου. Όπως για παράδειγμα τα αεροδρόμια τα οποία αποτελούν και αυτά μια μεγάλη πρόκληση. Πως μπορείς να διασφαλίσεις την κοινωνική απόσταση αποφεύγοντας τις μεγάλες ουρές στα σημεία ελέγχου (check in). Η τεχνολογία και εδώ μπορεί να δώσει τη λύση. Μέσω της δημιουργίας της λεγόμενης «εικονικής σειράς» (virtual queing) o ταξιδιώτης κάνει κράτηση σχετικής χρονοθυρίδας διαδικασίας ελέγχου, τη χρονική στιγμή δηλαδή κατά την οποία καλείται να εμφανισθεί για το σχετικό έλεγχο. Αυτό προσδίδει σημαντική ασφάλεια στη σχετική διαδικασία για τις αεροπορικές εταιρείες, αλλά και τη δυνατότητα στα αεροδρόμια για καλύτερη διαχείριση των λειτουργιών του.
Τελικά, η τεχνολογία μπορεί να δώσει τις απαραίτητες λύσεις στον προορισμό συνολικά. Όπως έως τώρα κλείναμε το αεροπορικό εισιτήριο η το ξενοδοχείο, ένας διασυνδεδεμένος «έξυπνος προορισμός» (smart destination) μπορεί να δίνει ασφαλείς λύσεις για τη διαθεσιμότητα όλων των ελκτικών στοιχείων του προορισμού. Ώστε ο επισκέπτης ανάλογα να προγραμματίζει χρονικά το ταξίδι του. Αντί να σκεφτόμαστε τι γινόταν πέρσι και να μεμψιμοιρούμε για το παρελθόν ας βρούμε τις νέες λύσεις για το παρόν και το μέλλον των τουριστικών προορισμών σε επίπεδο χώρας, περιοχών, πόλεων. Και η τεχνολογία ασφαλώς έρχεται να βοηθήσει σε αυτό. Καιρός για τις αναγκαίες προσαρμογές.
*Ο Φώτης Κιλιπίρης είναι καθηγητής
Τμήμα Διοίκησης Οργανισμών Μάρκετινγκ & Τουρισμού
Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος