* Του Γεώργιου Δ. Οκταπότη, Αρχιτέκτονα Μηχανικού
Η εθνική οδός Θεσσαλονίκης – Μουδανιών αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οδικούς άξονες της Βόρειας Ελλάδας και αναπόσπαστο τμήμα του υπερτοπικού μεταφορικού συστήματος της Μητροπολιτικής περιοχής Θεσσαλονίκης. Συνδέοντας τον πολεοδομικό πυρήνα της πόλης με την ευρύτερη περιοχή της Χαλκιδικής, έναν από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της χώρας, ο άξονας αυτός διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην περιφερειακή και τουριστική ανάπτυξη, καθώς και στη λειτουργική εξυπηρέτηση του ανατολικού τομέα της Μητροπολιτικής περιοχής. Επιπλέον, λειτουργεί ως βασικός συνδετικός κρίκος με σημαντικές υποδομές τοπικής και υπερτοπικής εμβέλειας, όπως η περιοχή της Θέρμης και το Διεθνές Αεροδρόμιο «Μακεδονία».
Ωστόσο, η πολυδιάστατη λειτουργία του οδικού άξονα έχει δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια σημαντικές προκλήσεις. Η ταυτόχρονη εξυπηρέτηση υπερτοπικής και τοπικής κυκλοφορίας έχει δημιουργήσει ένα πεδίο δομικής ασυμβατότητας, καθώς η διαμπερής κυκλοφορία προς τη Χαλκιδική έρχεται σε σύγκρουση με τις συνεχώς αυξανόμενες καθημερινές μετακινήσεις κατοίκων, εργαζομένων και επισκεπτών. Το αποτέλεσμα είναι η συστηματική υποβάθμιση της λειτουργικής απόδοσης του οδικού άξονα, με εμφανείς ενδείξεις κυκλοφοριακού κορεσμού, ιδίως κατά τις ώρες αιχμής και στις περιόδους αυξημένης τουριστικής κίνησης. Η επιβάρυνση αυτή συνοδεύεται από σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως η επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στις παρόδιες περιοχές.
Η ήδη επιβαρυμένη κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από τη ραγδαία αστική ανάπτυξη στον ανατολικό τομέα της πόλης, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Δήμο Θέρμης. Τα τελευταία χρόνια, η Θέρμη αναδεικνύεται σε έναν από τους πλέον δυναμικούς αναπτυξιακούς πόλους της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης. Η στρατηγική της θέση, ανάμεσα στο Διεθνές Αεροδρόμιο, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το υπό ανάπτυξη Τεχνολογικό Πάρκο ThessIntec, σε συνδυασμό με τη διαθεσιμότητα εκτάσεων γης για αστική ανάπτυξη, έχει καταστήσει την περιοχή επίκεντρο οικιστικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η τάση αυτή επιβεβαιώνεται τόσο από την έντονη οικοδομική δραστηριότητα όσο και από την πρόσφατη ένταξη επιπλέον 1.200 στρεμμάτων στο σχέδιο πόλης.
Αντίστοιχα, ο γειτονικός Δήμος Θερμαϊκού προγραμματίζει την ένταξη 6.500 στρεμμάτων στο σχέδιο πόλης, κυρίως στις περιοχές Περαίας, Νέων Επιβατών και Αγίας Τριάδας, καθώς και την εκπόνηση νέας πολεοδομικής μελέτης για επιπλέον 2.000 στρέμματα στις περιοχές Μηχανιώνας, Κερασιάς και Αγγελοχωρίου. Οι πολεοδομικές αυτές επεκτάσεις εντείνουν σημαντικά την πίεση στο ήδη επιβαρυμένο μεταφορικό δίκτυο. Η εθνική οδός Θεσσαλονίκης – Μουδανιών δεν είναι πλέον σε θέση να εξυπηρετήσει αποτελεσματικά το σύνολο των κυκλοφοριακών απαιτήσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο υπερτοπικές ροές όσο και τις ολοένα αυξανόμενες τοπικές μετακινήσεις που προκύπτουν από τη συνεχιζόμενη αστικοποίηση.
Επομένως, η υφιστάμενη κατάσταση χαρακτηρίζεται από κορεσμό, ελλιπή ανισόπεδη διαχείριση σε κρίσιμους κόμβους και αυξημένη διέλευση βαρέων οχημάτων, παράγοντες που επιτείνουν τα κυκλοφοριακά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Ενδεικτικά, η αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση στις παρόδιες περιοχές εγείρει σοβαρά ζητήματα δημόσιας υγείας και υπονομεύει τη βιωσιμότητα της περαιτέρω αστικής ανάπτυξης.
Στο πλαίσιο αυτό, το έργο Flyover, ένας υπερυψωμένος αυτοκινητόδρομος μήκους 12 χλμ., φιλοδοξεί να βελτιώσει τη ροή της κυκλοφορίας στον δυτικό και βόρειο άξονα της πόλης, εκτρέποντας έως και το 30% της κυκλοφορίας σε υπερυψωμένο επίπεδο. Ωστόσο, η επίδρασή του στον ανατολικό τομέα αναμένεται να είναι έμμεση και ενδέχεται να οδηγήσει σε ανακατανομή της κυκλοφορίας με πιθανή μετατόπιση της πίεσης προς την ήδη επιβαρυμένη εθνική οδό.
Η ανάλυση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου, συμπληρωματικού οδικού άξονα, που να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες του ανατολικού τομέα της Μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης. Η προτεινόμενη Ακτινική Σύνδεση 6 (ΑΣ6), όπως προβλέπεται στο Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης Υποδομών Μεταφορών Θεσσαλονίκης (Master Plan 2020), αναδεικνύεται ως μια καθοριστική υποδομή για την αναδιάρθρωση του υφιστάμενου μεταφορικού δικτύου. Πρόκειται για μια στρατηγικής σημασίας υποδομή, ικανή να αποσυμφορήσει την Εθνική οδό και να ενισχύσει σημαντικά τη συνολική προσβασιμότητα και λειτουργικότητα στον ανατολικό τομέα της Μητροπολιτικής περιοχής.
Η προβλεπόμενη χάραξη της Ακτινικής Σύνδεσης 6 (ΑΣ6), από τον νέο ανισόπεδο κόμβο Κ11Α της Εσωτερικής Περιφερειακής Οδού έως τον κόμβο Α13 (Σχολάρι) του Εξωτερικού Δακτυλίου, θα διασυνδέσει σημαντικούς κόμβους, όπως το Τριάδι, η Νέα Ραιδεστός και η Αγία Παρασκευή. Έτσι θα διαμορφωθεί ένας εναλλακτικός διάδρομος προς τη ανατολική περιοχή της Θεσσαλονίκης και τη Χαλκιδική, προσφέροντας μια αποτελεσματική λύση παράκαμψης του ήδη
κορεσμένου άξονα της εθνικής οδού.
Η Ακτινική Σύνδεση 6 (ΑΣ6) αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση της κυκλοφοριακής επιβάρυνσης, στη βελτίωση της συνδεσιμότητας και στον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκαλεί η υπερφόρτωση της εθνικής οδού Θεσσαλονίκης – Μουδανιών. Επιπλέον, η νέα αυτή σύνδεση μπορεί να ενισχύσει την πολυτροπική προσβασιμότητα της ευρύτερης περιοχής, διευκολύνοντας τη διασύνδεση με άλλους βασικούς μεταφορικούς άξονες και υποδομές.
Η βιωσιμότητα του εν λόγω σχεδιασμού προϋποθέτει έγκαιρο και αποτελεσματικό συντονισμό με τα Τοπικά ή Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ ή ΕΠΣ), ώστε να διασφαλιστεί η συνέργεια μεταξύ των χρήσεων γης και των μεταφορικών υποδομών. Μόνο μέσω της ενσωμάτωσης των αρχών της βιώσιμης κινητικότητας, της πολεοδομικής συνοχής και της ανθεκτικότητας απέναντι στις σύγχρονες κλιματικές και κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, μπορεί να διαμορφωθεί ένα λειτουργικά αποδοτικό και περιβαλλοντικά ισόρροπο αστικό περιβάλλον.
Συμπερασματικά, η εθνική οδός Θεσσαλονίκης – Μουδανιών έχει πλέον φτάσει στα όρια της λειτουργικής της ικανότητας, εξαιτίας της διττής της φύσης ως υπερτοπικού και αστικού άξονα, καθώς και της ταχείας αστικής ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή. Η Ακτινική Σύνδεση 6 (ΑΣ6), σε συνδυασμό με στρατηγικές βιώσιμης κινητικότητας και αποτελεσματικού πολεοδομικού συντονισμού, αναδεικνύεται ως αναγκαία παρέμβαση, ικανή να αποσυμφορήσει τον υφιστάμενο άξονα, να ενισχύσει τη συνδεσιμότητα στον ανατολικό τομέα και να στηρίξει τις μελλοντικές αναπτυξιακές προοπτικές της Μητροπολιτικής περιοχής Θεσσαλονίκης.