Ο Κώστας είναι νοσηλευτής που στη διάρκεια της πανδημίας προσλήφθηκε ως συμβασιούχος και τοποθετήθηκε στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης, πολύ κοντά στο σπίτι του που βρίσκεται στην οδό Δελφών. Σήμερα ο Κώστας με ανανεώσεις των συμβάσεών του εξακολουθεί να βρίσκεται στο ίδιο πόστο και να περιμένει τη μονιμοποίησή του μέσω του ΑΣΕΠ. Μάλιστα, πέρσι, πήρε μέρος στον σχετικό διαγωνισμό, που μοριοδοτεί την επαγγελματική εμπειρία για να ευνοήσει τους συμβασιούχους. Πέτυχε, αλλά ο διορισμός του αφορούσε ένα νοσοκομείο στα… ορεινά του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης και τον απέρριψε. Περιμένει, λοιπόν, τη φετινή προκήρυξη, αφού έτσι κι αλλιώς εργάζεται, καθώς το ΕΣΥ κινείται ακόμη σε ρυθμούς -και με νόμους- πανδημίας. Στόχος του το ΑΧΕΠΑ. Ή το Ιπποκράτειο. Ακόμη και το Γ. Γεννηματάς ή το Άγιος Δημήτριος δεν θα τον χαλούσαν. Αλλά μέχρι εκεί…
Αντίστοιχα η Μαρία, που συμπτωματικά γνωρίζεται με τον Γιώργο, αφού υπήρξαν συμμαθητές και μένει στην ίδια γειτονιά, στη Βασ. Όλγας συμμετείχε ως απόφοιτος λυκείου τα προηγούμενα χρόνια σε διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, δήλωσε ότι θέσεις υπήρχαν παντού στην Ελλάδα, μοριοδοτήθηκε, αλλά όταν έμαθε ότι τοποθετήθηκε κάπου στην Αιτωλοακαρνανία αποφάσισε να μην πάει. Ήταν μακριά και δεν ήθελε να αφήσει το σπίτι, τη γειτονιά, την οικογένεια, τους φίλους. Καλό το Δημόσιο, αλλά υπάρχει και η ζωή! Την άλλη φορά, διότι θα υποβάλλει και πάλι τα δικαιολογητικά της, ίσως σταθεί πιο τυχερή.
Τα δύο περιστατικά όχι μόνο είναι πραγματικά, αλλά στην πράξη συμβαίνουν κατά δεκάδες ή εκατοντάδες στους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ. Συμβαίνουν σήμερα με την ανεργία λίγο κάτω από το 10% και τους καθαρούς εισαγωγικούς μηνιαίους μισθούς στο Δημόσιο να βρίσκονται κάτω από 800 ευρώ. Συνέβαιναν παλαιότερα όταν στα χρόνια των Μνημονίων η ανεργία ήταν κοντά στο 25%. Συνέβαιναν, όμως, και πριν το 2010, όταν ακόμη οι μισθοί στο Δημόσιο ήταν ικανοποιητικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι εισέπρατταν δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα, όπως και επίδομα άδειας. Μπορεί, βέβαια, να μη συνιστούν τον κανόνα, αλλά το ποσοστό τους επί του συνόλου της διαδικασίας αφορά στην ουσία έναν δεύτερο κανόνα, αφού είναι πολύ μεγαλύτερο από τις μεμονωμένες εξαιρέσεις, που σε άλλες περιπτώσεις -όπως λέει ο λαός- απλώς επιβεβαιώνουν κάποιον κανόνα. Και σίγουρα αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν το Δημόσιο ως εργασία, ακόμη και όσοι επιλέγουν να προσπαθήσουν να το υπηρετήσουν (sic)! Κάτι ανάλογο αναμένεται να συμβεί και στον τρέχοντα διαγωνισμό του ΑΣΕΠ για την πρόσληψη 2.127 αποφοίτων λυκείου, στον οποίο δήλωσαν συμμετοχή γύρω στις 106.000 υποψήφιοι, οι οποίοι θα μοριοδοτηθούν. Με βάση την εμπειρία, όμως, οι πραγματικοί υποψήφιοι είναι πολύ λιγότεροι και στα γραφεία του ΑΣΕΠ ελπίζουν ότι οι θέσεις θα καλυφθούν. Διότι ακόμη και η επιλογή των αναπληρωματικών είναι χρονοβόρα, καθώς τα όποια κενά πρέπει να καλυφθούν σε δεύτερο χρόνο όλα μαζί, αφού ενδέχεται κάποιος να είναι αναπληρωματικός σε περισσότερες από μία θέσεις και τελικά να μη δεχτεί καμία. Πιθανόν πουθενά αλλού στον ανεπτυγμένο κόσμο η διαδικασία πρόσληψης στο Δημόσιο να μην εξελίσσεται σε τέτοια… περιπέτεια, με τους υποψηφίους για τη δουλειά να μοιάζουν με… εργαζομένους πολυτελείας. Ως αποτέλεσμα οι προκηρύξεις του ΑΣΕΠ για 1000 προσλήψεις συχνά να καταλήγουν σε πολύ λιγότερες προσλήψεις.
Ώρα εκσυγχρονισμού
Όταν το 1994 ο Σάκης Πεπονής, ως υπουργός στην τότε κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου, εισηγούνταν και υλοποιούσε την ίδρυση του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ), ώστε να μπει μια τάξη στις προσλήψεις στο ελληνικό Δημόσιο, πέτυχε να ταρακουνήσει την ελληνική κοινωνία σε πολλά επίπεδα και με εκσυγχρονιστικό πρόσημο. Με τον καιρό η εδραιωμένη τότε πεποίθηση στην ελληνική κοινωνία ότι οι διορισμοί στο Δημόσιο ήταν κυβερνητική υπόθεση και «περνούσε» μέσα από υπουργικά και βουλευτικά γραφεία εξαφανίστηκε. Τα πολιτικά γραφεία «ελάφρυναν» κι ένα αεράκι αξιοκρατίας φύσηξε στο δημόσιο σύστημα της χώρας, ενώ με την ταυτόχρονη κατάργηση της επετηρίδας διορισμού στην εκπαίδευση και την καθιέρωση γραπτού διαγωνισμού στα ελληνικά σχολεία βρέθηκαν και νέοι άνθρωποι, επιστήμονες που είχαν αποφοιτήσει πρόσφατα από τα πανεπιστήμια.
Η ώρα του εκσυγχρονισμού
Με τα χρόνια το ΑΣΕΠ έγινε πλήρως αποδεκτό από τους πάντες και σήμερα κανείς δεν μπορεί να φανταστεί προσλήψεις στο Δημόσιο -ακόμη και με συμβάσεις ορισμένου χρόνου- χωρίς τις διαδικασίες και την ετυμηγορία του. Σήμερα, όμως, τρεις δεκαετίες από την ίδρυση του το ΑΣΕΠ ίσως χρειάζεται… επανίδρυση. Όχι επειδή δεν επιτελεί σωστά το ρόλο του, αλλά μάλλον διότι οι εποχές έχουν αλλάξει και χρειάζεται να γίνει πιο παραγωγικό. Κατά κάποιο τρόπο να εκσυγχρονιστεί ένας θεσμός, που όταν δημιουργήθηκε βρισκόταν στην πρωτοπορία, αλλά, πλέον, χρειάζεται… λίφτινγκ. Φυσικά για να συμβεί κάτι τέτοιο θα πρέπει η νομοθεσία που το διέπει να αλλάξει και οι κανόνες λειτουργίας του να βελτιωθούν. Ίσως να βολεύει ότι βρισκόμαστε και ενώπιον συνταγματικών αλλαγών. Διότι σήμερα, όπως επισημαίνουν οι άνθρωποι που διοικούν το ΑΣΕΠ και «τρέχουν» τους διαγωνισμούς και τις προκηρύξεις, σε πολλές περιπτώσεις -μάλλον στις περισσότερες- η δουλειά της ανεξάρτητης αρχής είναι να μονιμοποιεί συμβασιούχους, που τα προηγούμενα χρόνια βρέθηκαν στη θέση τους λόγω εκτάκτων συνθηκών, όπως η πανδημία. Μια πανδημία που για το σύστημα προσλήψεων του Εθνικού Συστήματος Υγείας δεν έχει ακόμη τελειώσει κι έτσι οι συμβασιούχοι, που υποτίθεται ότι είχαν προσληφθεί για να βοηθήσουν στις έκτακτες και πιεστικές συνθήκες της διετίας, παραμένουν στη θέση τους με διαρκή ανανέωση των συμβάσεων τους μέχρι να μονιμοποιηθούν κατά πώς τους βολεύει. Δηλαδή στην δουλειά και κυρίως στην περιοχή που προτιμούν. Προφανώς εκείνο που χρειάζεται είναι το Ελληνικό Δημόσιο να εξελιχθεί -έστω στο επίπεδο των προσλήψεων- σε… κανονικό εργοδότη. Με υποχρεώσεις και δικαιώματα. Διότι στην χώρα μας έχει μόνο υποχρεώσεις.