Ο φίλος είναι πτυχιούχος του Μαθηματικού Τμήματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Παρά το ότι στην επαγγελματική του ζωή έχει πάρει άλλον δρόμο, εξακολουθεί να αισθάνεται οικείο το συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο, αλλά και μια εκλεκτική συγγένεια για όσους καθηγητές το διδάσκουν στα σχολεία. Με αυτή τη συνθήκη, πριν από μερικά χρόνια, όταν η κόρη του βρισκόταν στη Β΄ γυμνασίου, διαπίστωσε γύρω στα Χριστούγεννα ότι στο συγκεκριμένο μάθημα το τμήμα της βρισκόταν πολύ πίσω σε σχέση με το σύνολο της ύλης που προβλεπόταν να βγει μέχρι το τέλος του ακαδημαϊκού έτους, είχε την άνεση να απευθυνθεί στην καθηγήτρια των μαθηματικών και να ρωτήσει τους λόγους αυτής της βραδυπορίας. Η απάντηση της μαθηματικού ήταν αφοπλιστική, αλλά μάλλον συνηθισμένη για ένα ελληνικό σχολείο. «Η τάξη δεν μπορεί να ακολουθήσει, οπότε προσαρμόζουμε τον ρυθμό ώστε να μη μείνει κανένα παιδί πίσω» είπε απολογητικά η εκπαιδευτικός, που προφανώς γνώριζε πολύ καλά τη συνέπεια όσων ομολόγησε ότι συμβαίνουν. Διότι με αυτόν τον τρόπο της αργής στα όρια της στασιμότητας προόδου μπορεί κανένα παιδί να μη μένει πίσω, αλλά και κανένα δεν πηγαίνει μπροστά. Πολύ περισσότερο δεν θα προχωρήσουν τα παιδιά που το έχουν με τα μαθήματα και μπορούν να τρέξουν. Μόνο που αυτά τα παιδιά, τα… σπασικλάκια, δεν θα τα… κλάψει ποτέ κανείς. Ούτε θα ενδιαφερθεί για τη δυσφορία και την κακή τους διάθεση όταν η ύλη δεν προχωράει και πολύ απλά βαριούνται. Ούτε, φυσικά, θα νοιαστεί για τις ευκαιρίες που μπορεί να χάσουν ή για το κέφι που ενδέχεται να το απωλέσουν για πάντα μέσα στον βάλτο της σχολικής καθημερινότητας.
Περί… Δημοκρατίας
Η συνηθισμένη αυτή ιστορία των ελληνικών σχολείων αποκτά τη δική της επικαιρότητα με αφορμή τα όσα συμβαίνουν με την υπόθεση των Ωνάσειων σχολείων, που αποφάσισε θα δημιουργήσει το υπουργείο Παιδείας σε υποβαθμισμένες περιοχές της χώρας, με τη χορηγία του Ιδρύματος Ωνάση. Πρόκειται για 22 πρότυπα σχολεία, τα οποία το Ίδρυμα χρηματοδοτεί με 160 εκατ. ευρώ για τα επόμενα 12 χρόνια. Αρχής γενομένης, λοιπόν, από τον Εύοσμο στη Δυτική Θεσσαλονίκη, υπάρχουν περιοχές της χώρας που έχουν επιλεγεί και αντιδρούν στη δημιουργία αυτού του νέου τύπου δημόσιου σχολείου (Εύοσμος, Μενεμένη, Ξάνθη, Κοζάνη). Οι αντιδράσεις αυτές που σε επίπεδο επιχειρημάτων επικαλούνται μέχρι και τη λειτουργία της Δημοκρατίας (!) θα είχαν την… πλάκα τους, εάν δεν αφορούσαν μια υπόθεση που είναι πολύ σοβαρή, επειδή αφορά ένα εκπαιδευτικό ζήτημα. Το τι ακούγεται απ’ όσους δεν γουστάρουν τη μετατροπή ενός γυμνασίου και ενός λυκείου της περιοχής τους σε πρότυπα δημόσια σχολεία δεν λέγεται. Ούτε μπορεί να δικαιολογηθεί… Απλά μας θυμίζει πού ζούμε και πού κινούμαστε. Διότι κάποιοι καλοπροαίρετοι και αισιόδοξοι ανάμεσά μας επιμένουν να προβάλλουν ως ευρωπαϊκή μια χώρα, που παρά τα επιτεύγματά της -επιφανειακά τα περισσότερα-, στηρίζεται σε μια κοινωνία που συχνά αντιδρά με νοοτροπία βαθύτατα βαλκανική. Κλεισμένη στον εαυτό και τη μιζέρια της, επιλέγει σχεδόν πάντα την προς τα κάτω ισοπέδωση, ενώ κοιτάει περισσότερο στον καθρέφτη, παρά έξω από το παράθυρο τους άλλους που προηγούνται.
Η αγωνία των γονέων
Κάποιοι γονείς, λοιπόν, «φοβούνται» ότι τα παιδιά τους δεν θα καταφέρουν να περάσουν τις εξετάσεις και θα υποχρεωθούν να πάνε σε κάποιο άλλο σχολείο της περιοχής, λίγο πιο μακριά. Κάποιοι άλλοι δεν θέλουν να φοιτήσουν στο σχολείο μαθητές από άλλες περιοχές, αφού οι σχολικές τάξεις δεν επαρκούν ούτε καν για τα παιδιά της γειτονιάς. Ζητούν, λοιπόν, οι γονείς να επιλέξουν οι ίδιοι που θα τοποθετηθούν τα χρήματα μιας δωρεάς και αν αυτό δεν συμβεί το υπουργείο Παιδείας να αρνηθεί τη δωρεά. Οι γονείς, λοιπόν, με αφορμή την εξαγγελία των Ωνάσειων σχολείων θέλουν να ξέρουν τι σχολείο θα τους φτιάξει η πολιτεία και να έχουν λόγο επ’ αυτού. Λες κι όταν έγραφαν το παιδί τους στο νηπιαγωγείο ή το δημοτικό είχαν άποψη επί του κτηρίου, του περιεχομένου των βιβλίων και του προγράμματος ή είχαν επιλέξει εκείνοι τους δασκάλους των παιδιών τους.
Το άγχος των καθηγητών
Οι καθηγητές από την πλευρά τους αγωνιούν για τις οργανικές τους θέσεις. Κάτι που σημαίνει ότι στη χειρότερη περίπτωση -αν δεν τηρήσουν οι ίδιοι τις προβλέψεις της σχετικής νομοθεσίας που συζητείται αυτές τις ημέρες στη Βουλή ώστε να παραμείνει στα Ωνάσεια σχολεία- μπορεί να μετακινηθούν κάποια τετράγωνα ή λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά.
Το… ενδιαφέρον των μαθητών
Όσο για τους μαθητές, που επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις διαμαρτύρονται, στον Εύοσμο βρήκαν έναν πολύ δημιουργικό τρόπο για να εκφράσουν τη θέλησή τους να μην αναβαθμιστεί το σχολείο τους. Από την Πέμπτη βρίσκονται σε κατάληψη και δεν κάνουν μαθήματα. Θα έλεγε κανείς πως έψαχναν ευκαιρία για επίσημο… σκασιαρχείο, ώστε να αφοσιωθούν στο παιχνίδι ή στο φροντιστήριο, αν και πάλι κάτι τέτοιο δεν είναι βέβαιο.
Οι ισορροπίες της αυτοδιοίκησης
Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ είναι η αυτοδιοίκηση. Στην περίπτωση του Ευόσμου ο δήμαρχος Λευτέρης Αλεξανδρίδης, ο οποίος δεν είχε ενημερωθεί εξαρχής για τα σχέδια του υπουργείου Παιδείας, θέλει το σχολείο διότι αντιλαμβάνεται τα οφέλη, αλλά δεν θέλει και να συγκρουστεί τοπικά. Πήγε, λοιπόν, στην Αθήνα, ενημερώθηκε για το πλαίσιο και τον σχεδιασμό και χθες κάλεσε τους ενδιαφερόμενους (μαθητές, γονείς, καθηγητές) και συζήτησε μαζί τους. Ο ίδιος πιστεύει πως από ένα καλό και αναβαθμισμένο σχολείο η περιοχή συνολικά θα βγει ωφελημένη κι έχει δίκιο, αλλά -είπαμε- δεν θέλει να συγκρουστεί με την τοπική κοινωνία.
Τα αόρατα… σπασικλάκια
Όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχουν και κάποιες συνιστώσες που απουσιάζουν από το κάδρο, δεν μετέχουν στη συζήτηση. Είναι οι -προφανώς λιγότεροι- καλοί μαθητές, που έχουν μεγάλες πιθανότητες να βρεθούν από τον Σεπτέμβριο στα θρανία αυτού του νέου σχολείου στον Εύοσμο, στη Μενεμένη, στην Ξάνθη ή στην Κοζάνη. Όλοι αυτοί που «τα παίρνουν τα γράμματα» αλλά στο σχολείο βαριούνται και χαραμίζονται επειδή είναι… καταδικασμένοι να φοιτούν σε τάξεις, στις οποίες οι καθηγητές δεν προχωρούν τα μαθήματα, επειδή το μεγαλύτερο μέρος των συμμαθητών τους δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ακολουθήσουν καν τους ρυθμούς του ωρολογίου προγράμματος. Αυτά τα ταλέντα κανείς δεν τα ρωτάει ούτε τα υπολογίζει. Μάλλον η πλειοψηφία των μετρίων και κάτω τα… καταπίνει χωρίς καμία τύψη.
Δεν ακούγεται επίσης ο λόγος των γονιών αυτών των μαθητών, που βλέπουν ότι τα παιδιά τους έχουν δυνατότητες, αλλά δεν έχουν τα οικονομικά να τα στείλουν σε ένα καλό ιδιωτικό σχολείο για να μπορέσουν να κάνουν το άλμα στη ζωή τους.
Βλέπετε στην Ελλάδα του 21ου αιώνα η διάκριση και η αριστεία συχνά παραμένουν στην πράξη… ποινικοποιημένες. Το δείχνουν άλλωστε και οι αντιδράσεις που έχουν κατά καιρούς προκαλέσει τα Πειραματικά Σχολεία.
Λύση υπάρχει
Ως γνωστόν πρόβλημα χωρίς λύση δεν υπάρχει, με εξαίρεση τον τετραγωνισμό του κύκλου και κάποια συναφή, αν κι αυτό στις μέρες μας αμφισβητείται. Στην προκειμένη περίπτωση το υπουργείο παιδείας και ο δωρητής μπορούν να αποχωρήσουν από περιοχές που δεν είναι καλοδεχούμενες οι προτάσεις τους. Διότι πιθανότατα για κάθε δήμο που δεν θέλει ένα Ωνάσειο σχολείο υπάρχουν άλλοι δέκα ή είκοσι που το θέλουν. Ας επενδυθεί, λοιπόν, η δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση εκεί που θα πιάσει τόπο. Εκεί που τη θέλουν. Εκεί που δεν φοβούνται ούτε τις αλλαγές ούτε τους καλύτερους. Ή, και να τους φοβούνται, δεν το δείχνουν και δεν το λένε. Ενδεχομένως εξ’ ενστίκτου… Μόνο που αν συμβεί αυτό μάλλον κερδισμένες θα βγουν περιοχές της χώρας και γειτονιές των μεγάλων πόλεων που δεν είναι οι πιο υποβαθμισμένες.