Η χθεσινή ημέρα ήταν σημαντική. Η απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων που κρατούσε για πάνω από δύο χρόνια η Χαμάς, την κατατάσσει στις καλές ημέρες της ιστορίας. Ήταν μια μέρα κατά την οποία το φως του ανθρωπισμού επιβλήθηκε στο σκοτάδι της αιχμαλωσίας. Κυρίως όμως η 13η Οκτωβρίου 2025 έχει αξία διότι ο πολιτισμός της Δύσης, που δίνει αξία στο άτομο, πήρε το πάνω χέρι. Που δεν θεωρεί τους ανθρώπους εξαρτήματα μηχανής ή απλούς παραστάτες οποιασδήποτε πολιτικής ή θρησκευτικής σημαίας. Ούτε -πολύ περισσότερο- περιορίζει τους ίδιους και τις θυσίες τους σε στατιστικά δεδομένα. Ο αγώνας της κοινωνίας του Ισραήλ και των ηγετών του δυτικού κόσμου να απελευθερωθούν οι όμηροι που είναι ζωντανοί και να επιστρέψουν οι σοροί όσων πέθαναν, στις οικογένειές τους συνιστά πολιτισμική συνθήκη, που δεν είναι αυτονόητη σε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Άλλωστε ακριβώς πάνω σε αυτή την ευαισθησία και την πεποίθηση της Δύσης για την αξία του ατόμου «πάτησε» η βαρβαρότητα της Χαμάς να αιχμαλωτίσει ανθρώπους και να τους χρησιμοποιήσει είτε ως διαπραγματευτικό χαρτί, είτε ως ανθρώπινη ασπίδα.
Για όλους αυτούς τους λόγους από τη χθεσινή ημέρα κρατάμε -πέρα και πάνω απ’ όλα- τους πανηγυρισμούς και τα χαμόγελα των απλών ανθρώπων στο Ισραήλ και άλλες περιοχές του κόσμου, την ώρα της απελευθέρωσης των ομήρων. Των μόλις 20 ομήρων, ακόμη κι αν «απέναντί» τους βρίσκονται οι δεκάδες χιλιάδες νεκροί που σκοτώθηκαν εντελώς άδικα στον ασύμμετρο και σκληρό πόλεμο που ακολούθησε την ημέρα της τρομοκρατικής επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Όταν στη δεκαετία του 1990 ο Σάμιουελ Χάντιγκτον στο οξυδερκές και προκλητικό, βιβλίο του «Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός των παγκόσμιας τάξης», ανέλυσε την παγκόσμια πολιτική και υποστήριξε ότι οι πολιτισμοί έχουν αντικαταστήσει τις ιδεολογίες ως την καθοριστικής σημασίας δύναμη σε θέματα γεωπολιτικής, μάλλον δεν αισθανόταν προφήτης. Άλλωστε και οι ιδεολογίες δεν εφαρμόζονται παντού με τον ίδιο τρόπο. Η εφαρμογή τους επηρεάζεται αποφασιστικά από το πολιτισμικό υπόβαθρο κάθε τόπου. Απλώς ο Χάντιγκτον έβλεπε ότι στον όμορφο πλανήτη μας οι ποικίλες ομάδες που συγκροτούν το ανθρώπινο είδος δεν βαδίζουν προς την ίδια κατεύθυνση. Σε περιοχές του κόσμου -όπως για παράδειγμα η Μέση Ανατολή, αλλά όχι μόνον- οι θρησκευτικές και πολιτισμικές συνιστώσες της εξίσωσης έχουν για το αποτέλεσμα πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από τη λογική. Μία από τις καθοριστικές διαφορές είναι η αξία του ατόμου και της καθημερινής ζωής κάθε ανθρώπου, έναντι του ασαφούς συνόλου και της μετά θάνατον κατάστασης που υπόσχονται και ευαγγελίζονται οι θρησκείες, άλλες χαλαρότερα κι άλλες καταναγκαστικά.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και του λεγόμενου ανατολικού μπλοκ, ο Χάντιγκτον διέκρινε -σε αντίθεση με τον Φράνσις Φουκουγιάµα, ο οποίος με το δικό του «Τέλος της ιστορίας» εκτίμησε πως οι ανταγωνισμοί θα περιοριστούν- ότι οι συγκρούσεις στον πλανήτη θα συνεχιστούν, διότι το υπόβαθρό τους είναι βαθύτερο από την οποιαδήποτε πολιτική ιδεολογία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ρωσίας που από την εποχή των Τσάρων, μετά της Σοβιετικής Ένωσης και σήμερα επί Πούτιν, διακρίνεται από μια αίσθηση μεγαλείου, που δεν έχει καμία αναλογία με τη σημερινή πραγματικότητα και τον σύγχρονο πολιτισμό. Ενός μεγαλείου που (υποτίθεται ότι) οι απλοί Ρώσοι οφείλουν να υπηρετούν και να θυσιάζονται γι’ αυτόν -δεκάδες χιλιάδες είναι οι νεκροί από ρωσικής πλευράς στα τρία χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία-, ακόμη κι αν δεν συνειδητοποιούν ποτέ τι ακριβώς σημαίνει.
Η περίπτωση της σύγκρουσης στη Γάζα, όπως και ο πόλεμος στην Ουκρανία, μας αγγίζουν πολύ διότι είμαστε κοντά, ενώ η Ευρώπη θεωρεί τα συγκεκριμένα προβλήματα και δικά της. Είτε επειδή έχει συμβάλλει σε παλαιότερες εποχές στο να δημιουργηθούν, είτε διότι θίγονται άμεσα συμφέροντά της. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι σε άλλες περιοχές, που για την ειδησεογραφία στη Δύση -και ειδικά στην Ελλάδα- είναι «τρύπες στη γεωγραφία», όπως η Αφρική και οι ζούγκλες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, μαίνονται δεκάδες πόλεμοι, κυρίως εμφύλιοι. Πόλεμοι που έχουν ως αποτέλεσμα εδώ και δεκαετίες εκατομμύρια άνθρωποι να γίνονται πρόσφυγες, να πεινούν, να μένουν αγράμματοι και τελικά να χάνονται χωρίς καλά καλά να συνειδητοποιήσουν ότι έχουν υπάρξει. Άνθρωποι που πρωτίστως -και δυστυχώς- στον τόπο τους ποτέ και κανείς δεν τους υπολόγισε ως άτομα με δικαίωμα να ζήσουν μια ζωή τουλάχιστον ειρηνική. Η φυλή, η φατρία, το θρήσκευμα, το φύλλο, δηλαδή η καταγωγή και η… προίκα της φύσης είναι τα μοναδικά -και όπως αποδεικνύονται συχνά μαύρα- διαβατήρια για τη ζωή.
Είναι προφανές ότι ο ανεπτυγμένος πλανήτης -και ειδικότερα ο δυτικός πολιτισμός- έχουν ευθύνη να παρέμβουν όταν ο κόσμος έχει φτάσει στο χτένι, όπως συνέβη στην περίπτωση της Γάζας και πιθανόν θα συμβεί το επόμενο διάστημα στην Ουκρανία. Μόνο που αυτό δεν είναι πάντα εφικτό ή αποτελεσματικό. Διότι ο φανατισμός και η νοοτροπία, στοιχεία τα οποία καλλιεργούν έννοιες όπως η θρησκεία και η καταγωγή και επηρεάζουν το πολιτιστικό υπόβαθρο, δεν παλεύονται εύκολα. Ίσως ούτε δύσκολα. Όταν στη μαύρη υποσαχάρια Αφρική, η ζωή των απλών ανθρώπων δεν έχει καμία αξία ούτε για τις εξουσίες, που τους χρησιμοποιούν για δικό τους όφελος, ούτε για τους εξουσιαζόμενους, οι οποίοι επαναπαύονται στους μεταθανάτιους παραδείσους, τα πράγματα δεν είναι εύκολα για κανέναν Τραμπ ή οποιονδήποτε άλλο ισχυρό, ακόμη κι αν θελήσουν να παρέμβουν.