Στη θρυλική ασπρόμαυρη ελληνική ταινία του 1954 «Ούτε γάτα ούτε ζημιά», που γύρισε ο Αλέκος Σακελλάριος, ο σταθμάρχης Μίμης Φωτόπουλος διαφημίζει ως… κόμβο την Θυμαριά, όπου εξόκειλε ο απελπισμένος ερωτικά Βασίλης Λογοθετίδης. Ο στόμφος με τον οποίον ο Φωτόπουλος και ο Λογοθετίδης επαναλαμβάνουν τη λέξη «κόμβος» είναι τόσο χαρακτηριστικός, ώστε, πλέον, να θεωρείται μία από τις διασημότερες, επιτυχημένες και αξέχαστες ατάκες στον ελληνικό κινηματογράφο.
Εβδομήντα χρόνια μετά, στις 2 Σεπτεμβρίου του 2024, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε κόμβο τη Θεσσαλονίκη, σκορπίζοντας χαμόγελα. Όχι μόνο λόγω της… Θυμαριάς, αλλά και της ίδιας της Θεσσαλονίκης. Ο κ. Γιώργος Γεραπετρίτης συναντήθηκε χθες στο Διοικητήριο με τους γενικούς και επίτιμους προξένους που βρίσκονται στην πόλη. Κάτι αναμενόμενο αφού οι κάθε είδους πρόξενοι -ανεξαρτήτως του όποιου ρόλου παίζουν ή δεν… παίζουν στα διπλωματικά της Ελλάδας, αλλά και των χωρών που εκπροσωπούν- είναι οι μόνοι αξιωματούχοι στην πόλη που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα και τη δικαιοδοσία του ΥΠΕΞ. Στις δηλώσεις του ο κ. Γεραπετρίτης είπε ότι θέλει να αναδείξει τον ρόλο της Θεσσαλονίκης «όχι μόνο ως κόμβο για την Ελλάδα, αλλά κυρίως ως κόμβο για την Ευρώπη και τον κόσμο». Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι «την τελευταία πενταετία έγιναν τεράστια έργα αναβάθμισης έτσι ώστε η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα να ξεφύγουν από την υποβάθμιση, όπου βρισκόταν τις τελευταίες δεκαετίες, έργα τα οποία, όπως είπε, βρίσκονται σε εξέλιξη και πρόκειται να ολοκληρωθούν τα επόμενα χρόνια. «Έργα που θα αναβαθμίσουν σημαντικά την πόλη και την περιοχή και θα δημιουργήσουν τις συνθήκες εκείνες ώστε να γίνει η Θεσσαλονίκη ένας εμπορικός, τουριστικός, ενεργειακός κόμβος για την Ευρώπη».
Όποιος ζει και αναπνέει στη Θεσσαλονίκη, αλλά και όποιος γνωρίζει έστω στοιχειωδώς την περιοχή αντιλαμβάνεται ότι τα λόγια του Έλληνα ΥΠΕΞ για την πόλη δεν είναι τίποτε λιγότερο και τίποτα περισσότερο από αμήχανες και άνευ νοήματος κουβέντες, που εντάσσονται σε ένα κακώς εννοούμενο κυβερνητικό πρόγραμμα δημοσίων σχέσεων. Διότι η τελευταία ευκαιρία να επιχειρήσει έστω η Θεσσαλονίκη να αναδειχθεί σε κάποιου είδους… κόμβο στην ευρύτερη περιοχή βούλιαξε πριν καν ξεκινήσει στη δεκαετία του 1990, όταν άνοιξαν τα προς Βορράν σύνορα. Τότε που οι χώρες της περιοχής έβγαιναν στο φως της ελεύθερης οικονομίας και αυτονόητα προσέβλεπαν στην Ελλάδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΝΑΤΟ και της… σωστής πλευράς της ιστορίας, αλλά αυτή η ίδια Ελλάδα της ΕΕ, του ΝΑΤΟ κ.λπ. είχε ως βασικές προτεραιότητες την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας -για την ακρίβεια τα έργα που χρειάζονταν για να γίνουν οι Αγώνες- και την αναβάθμιση του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Δύο πεδία χωρίς κανέναν ρόλο όχι μόνο για τη Θεσσαλονίκη, αλλά και για καμία άλλη περιφερειακή πόλη της χώρας.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης προφανώς γνωρίζει πως αν τύχει να υποδεχθεί κάποιον συνάδελφό του στη Θεσσαλονίκη, ελλείψει καταλλήλου δημοσίου κτηρίου, θα τον συναντήσει σε κάποιο ξενοδοχείο πολυτελείας. Όπως, άλλωστε, έχει συμβεί, δηλαδή, δύο – τρεις φορές τις τελευταίες δεκαετίες… Κάτι που ασφαλώς δεν συνάδει με τον όρο… κόμβος! Τα όμορφα λόγια συχνά οφείλονται σε καλές προθέσεις, κάτι που δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς στον Έλληνα ΥΠΕΞ. Μόνο που οι προθέσεις δεν φτάνουν. Και όταν οδηγούν σε υπερβολές κάνουν μεγαλύτερη ζημία. Η Θεσσαλονίκη με το λαμπρό ιστορικό της παρελθόν, ως βασικό λιμάνι του Μακεδονικού βασιλείου, σημαντικό κέντρο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και δεύτερη σε σημασία πόλη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, σήμερα δεν υπάρχει. Τα τελευταία 112 χρόνια, από τη μέρα της απελευθέρωσης και της ενσωμάτωσης στον εθνικό κορμό, η Θεσσαλονίκη παρά τη συνηγορία της ιστορίας και της γεωγραφίας παραμένει φτωχός συγγενής του συγκεντρωτικού, υδροκέφαλου κράτους των Αθηνών. Συχνά με ευθύνη και των δικών της παραγόντων, αλλά κυρίως λόγω της δομής μιας χώρας που 200 τόσα χρόνια αναπτύσσεται μέσα από καταστροφές και θριάμβους, χωρίς πρόγραμμα, περίπου στην τύχη.
Σε κάθε περίπτωση κατηγορηματική απάντηση για το αν η Διεθνής Έκθεση κάνει καλό ή κακό στη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχει. Από τη μία είναι η παράδοση, η κινητικότητα του δεκαημέρου, η προβολή της πόλης -ή μάλλον η υπενθύμιση στην υπόλοιπη Ελλάδα ότι υπάρχει-, ο τζίρος που γίνεται στην αγορά. Πράγματα θετικά, τα οποία συμβάλλουν με τον τρόπο τους στην ανάπτυξη της περιοχής και ταυτόχρονα συντηρούν την μυθολογία και την αυτοαναφορικότητά της. Από την άλλη είναι οι… υπερβολές του Σεπτεμβρίου, που περισσότερο υπονομεύουν το κύρος όσων τις επιστρατεύουν ή τις επικαλούνται, παρά διευρύνουν τις προοπτικές της πόλης. Για λίγες ημέρες κάθε χρόνο πάσης φύσεως φιλοξενούμενοι και επισκέπτες -κυρίως οι εκπρόσωποι της εξουσίας και της πολιτικής και οικονομικής ελίτ- μιλούν με εγκωμιαστικά σχόλια για τη Θεσσαλονίκη. Συχνά σα να πρόκειται για κάτι μοναδικό αν όχι στον κόσμο, σίγουρα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Αδικαιολόγητη υπερβολή, αφού δεν πιστοποιείται, πλέον, από κανέναν και από τίποτε. Διότι ακόμη κι αν αυτό ίσχυε στο παρελθόν για μεγάλες περιόδους της ιστορίας της πόλης, που είχε αναβαθμισμένο ρόλο στο πλαίσιο διαδοχικών αυτοκρατοριών άλλων -μακρινών- εποχών, δεν υφίσταται εδώ και πολλές δεκαετίες. Ούτε υπάρχουν πιθανότητες να… αναστηθεί. Επειδή πολύ απλά το αύριο χτίζεται πάνω στο σήμερα, το οποίο δυστυχώς προσομοιάζει με επαρχιακής κωμόπολης, που στερούμενη πόρων και φυσικής ηγεσίας αναμένει από καιρού εις καιρόν έναν καλό λόγο για να… ανακουφιστεί και την βοηθητική συνδρομή της πρωτευούσης για να διευθετήσει ακόμη και τα ζητήματα της καθημερινότητάς της.
ΥΓ. Όταν μια πόλη, όπως η Θεσσαλονίκη, δεν μπορεί να παίξει το ρόλο ενός απλού… κόμβου, προφανώς δεν μπορεί να θεωρηθεί σε καμία περίπτωση και από καμία οπτική γωνία «Ομφαλός του κόσμου». Όση φαντασία και να επιστρατεύσει κανείς, αλλά και όσους χάρτες κι αν απλώσει μπροστά του. Σωστά;