του Νίκου Φωτίου*
Η κηδεμονία και η απαξίωση της κεντρικής εξουσίας απέναντι στην αυτοδιοίκηση είναι διαπιστωμένη και διαχρονική. Μήπως άλλαξε κάτι; Ο πρωθυπουργός στη συνάντησή του με το Εκτελεστικό Γραφείο της Κ.Ε.Δ.Ε. (16/9/24) δήλωσε τα εξής: «Νομίζω θα αναγνωρίσετε κι εσείς ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα από πλευράς κυβέρνησης προς τη θεσμική και οικονομική στήριξη της Αυτοδιοίκησης».
Ας επισκοπήσουμε, λοιπόν, αυτά τα «σημαντικά βήματα» στήριξης της κυβέρνησης στην αυτοδιοίκηση (2019-2024) αλλά και πόσο την αναγνωρίζουν τα θεσμικά όργανά της και οι δήμαρχοι της χώρας:
Α. Θεσμική στήριξη:
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, διά των ΥΠ.ΕΣ., Θεοδωρικάκου-Βορίδη, με άλλοθι τα προβλήματα ακυβερνησίας που δημιούργησε η κυβέρνηση ΣΥ.ΡΙΖ.Α. με το παραλυτικό εκλογικό σύστημα που νομοθέτησε, μετακίνησε βιαίως το θεσμικό εκκρεμές στο αντίθετο άκρο πλήττοντας εκ προθέσεως τον πυρήνα της αυτοδιοίκησης:
Δημοτικό Συμβούλιο: Ορυμαγδός νομικών εξαμβλωμάτων (Ν. 4623/2019, 4625/2019, 4635/2019) κατεδάφισε συνταγματικές, θεσμικές, δημοκρατικές λειτουργίες και νομιμότητες. Μεταφέροντας βασικές αρμοδιότητες σε υποκείμενες Επιτροπές, κατέστησε το κορυφαίο αιρετό σώμα άθυρμα υπουργών και μειοψηφικών δημάρχων.
Αναπτυξιακοί οργανισμοί (Α.Ο.Τ.Α.): Με ανατροπή του πλαισίου, αυτονομήθηκαν από τον άμεσο έλεγχο του Δημοτικού Συμβουλίου. Επιπλέον, ως «αναθέτουσες αρχές», αποφασίζουν επιχειρησιακά προγράμματα, επενδύσεις, αξιοποίηση περιουσίας, παραχώρηση περιουσιακών στοιχείων, αλλαγή χρήσεων γης, διαχείριση αναπτυξιακών προγραμμάτων, σύναψη συμβάσεων, προμήθειες. Ένας σατανικά κατασκευασμένος παρα-δήμος (Ν. 4674/2020).
Δημοτικές Κοινότητες: Ο βασικός αποκεντρωμένος θεσμός εξέπνευσε. Δεν διαθέτει πλέον ούτε μισή αποφασιστική αρμοδιότητα. Αν σήμερα παραιτούνταν όλα τα Κοινοτικά Συμβούλια της χώρας, κανείς δεν θα έπαιρνε χαμπάρι, διότι οι αιρετοί σύμβουλοι δεν διοικούν τίποτε! (Ν. 4804/2021)
(Α)διαφάνεια: Η κυβέρνηση ψήφισε το «Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου». (Ν. 4795/2021) Οι Μ.Ε.Ε.-Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου (Ν.4622/2019) δεν αποτελούν αυτοτελείς υπηρεσίες των Ο.Τ.Α., λειτουργούν υπό συντονισμό, έλεγχο και αξιολόγηση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.), υπαγόμενης απευθείας στον πρωθυπουργό(!) Η σύμπλεξη Ε.Α.Δ.-Μ.Ε.Ε. αποτελεί αδιαφανή μηχανισμό, με μανδύα ανεξαρτησίας και ευάλωτο σε παραθεσμικά ή ιδιωτικά κέντρα, παρακάμπτοντας δημόσιο συμφέρον και δημοκρατική διακυβέρνηση.
- Ευτυχώς, το ξήλωμα του αντισυνταγματικού νομοθετικού πλαισίου άρχισε από το ΣτΕ, το οποίο (απόφαση 2377/2022) ακύρωσε πληθώρα διατάξεων, διότι αλλοίωσαν τη λαϊκή βούληση παραβιάζοντας το συνταγματικό εκλογικό δικαίωμα. Και έπεται συνέχεια…
Αποκεντρωμένες διοικήσεις: Κ.Ε.Δ.Ε.-ΕΝ.Π.Ε. αιτούνται από ετών κατάργηση του αποτυχημένου θεσμού των διορισμένων Διοικήσεων και μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους στην αυτοδιοίκηση και στο κράτος (Κ.Ε.Δ.Ε., 276-19/7/2021). Η κυβέρνηση όχι μόνον δεν τις κατάργησε αλλά προχώρησε -με τροπολογία στον Ν. 3852/2010- στην περαιτέρω ενίσχυσή τους επαναφέροντας τον κομματικό «ειδικό γραμματέα» ως επικεφαλής.
Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση: Εξαγγέλθηκε με τυμπανοκρουσίες από τον τέως ΥΠ.ΕΣ. Βορίδη με πλήθος συντονιστικών κέντρων, συμβουλίων, θεσμικών οργάνων και επικεφαλής τον ίδιο(!). Τελευτήσασα αδόξως τον σύντομο βίον της αντικαταστάθηκε από τον ανακοινωθέντα «Νέο Κώδικα Ο.Τ.Α.» (18.10.24), που υπόσχεται να κάνει (πότε;) τα ακάμωτα.
- Προσπερνώ τα θέματα «Μητροπολιτική Διακυβέρνηση» και «Απόδοση Ε.Ν.Φ.Ι.Α. στην Αυτοδιοίκηση». Σκουριάζουν στον πάτο ενός λασπώδους τέλματος.
Απαξίωσης συνέχεια:
Η τέως ΥΠ.ΕΣ., κ. Κεραμέως, ακολουθώντας καταπόδας την αντιαυτοδιοικητική νοοτροπία των προκατόχων της, ξεφούρνισε νομοσχέδια και εγκυκλίους που έσφιξαν περισσότερο την κρατική θηλιά στον ασφυκτιώντα λαιμό της αυτοδιοίκησης:
- Αποφάσισε και διέταξε (Ν. 5056/2023) κατάργηση Δημοτικών και Κοινωφελών Επιχειρήσεων μεταφορτώνοντας στους δήμους προσωπικό και αντικείμενα (μισθολογικά, προγράμματα, συμβάσεις κ.ά.). Ακόμη ταλαιπωρούνται δεινά οι δήμοι μη βρίσκοντας άκρη.
- Επιπλέον, με μια σειρά νόμων (ν. 5056/2023) και εγκυκλίων (303/02-04-2024), η τ. υπουργός είπε κατάμουτρα στους δημάρχους: «ΕΓΩ καθορίζω μέχρι κεραίας πώς θα διοικείτε τους δήμους σας. Καταργώ τις επιτροπές Ποιότητας Ζωής, Οικονομική και Εκτελεστική, σκαρφίζομαι μια «Δημοτική Επιτροπή-Λεβιάθαν» και αδιαφορώ πλήρως πώς θα αντιμετωπίσετε το τέρας». Μέχρι και πώς θα λειτουργεί το δημοτικό συμβούλιο θέλησε να ελέγξει η δραστήρια ΥΠ.ΕΣ.!
Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (Ν.Ο.Κ.)
Η Κ.Ε.Δ.Ε. κεραυνοβολεί τον κυβερνητικό Ν.Ο.Κ. (27.04.2024) ως προδήλως παράνομο και προασπιζόμενο συμφέροντα κατασκευαστών και αυτόκλητων υπερασπιστών τους (βλέπε Τ.Ε.Ε.).
Αλλά και το ίδιο το ΣτΕ (απόφαση Ε΄ Τμήματος, 293/2024) δικαίωσε τον Δήμο Αλίμου κρίνοντας αντισυνταγματικό το μπόνους τετραγωνικών και ύψους του Ν.Ο.Κ. Και σημειώνοντας ότι οι διατάξεις του οδηγούν σε σημαντική πολεοδομική επιβάρυνση, με επωφελούμενους μόνο τον ιδιοκτήτη του κτηρίου και τον εργολάβο, παρέπεμψε την υπόθεση στην Ολομέλεια (11.10.24).
Β. Οικονομική στήριξη
Αύξηση Κ.Α.Π.: Ενώ η κυβέρνηση επαίρεται για αύξηση 10%, η Κ.Ε.Δ.Ε. δηλώνει: «Οι Κ.Α.Π. του 2024 ανέρχονται σε 1 δισ. 740 εκατ. €, ενώ είναι θεσμοθετημένα και αποδοτέα στους δήμους 6,5 δισ. €. Καθώς οι δαπάνες μόνο από την αύξηση μισθολογικού κόστους είναι 12%, αν δεν ενισχυθούμε οικονομικά, θα χτυπήσουμε κόκκινο».
Τέλος ταφής Απορριμάτων: Η κ. Κεραμέως, πριν εγκαταλείψει το υπουργείο της, φέσωσε τους δήμους με 240.000.000€., με αναδρομικά από το 2022(!). Η Κ.Ε.Δ.Ε. και 164 δήμοι κατέθεσαν στο ΣτΕ (13.02.24) αίτηση ακύρωσης τέλους και αναδρομικών ως άδικων και αντισυνταγματικών.
Εκμίσθωση αιγιαλού-παραλίας: Η Κ.Ε.Δ.Ε. διαμαρτύρεται ότι οι κυβερνητικές ρυθμίσεις αποκλείουν τους δήμους από ουσιαστικές αρμοδιότητες στα ομπρελοκαθίσματα και στη διεξαγωγή διαγωνισμών εκμίσθωσης.
Τέλος παρεπιδημούντων: Καταγγέλλεται ότι η Α.Α.Δ.Ε. παρακρατεί 120.000.000€ και δεν τα αποδίδει στους δήμους αφαιρώντας παράνομα πόρους τους.
Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης-Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.): Η σφοδρή αντίδραση της Κ.Ε.Δ.Ε. στην υποχρεωτική συγχώνευση Δ.Ε.Υ.Α. ανάγκασε την κυβέρνηση να τα μαζέψει και να καταθέσει βελτιωμένη πρόταση.
Προσυνεδριακή Συνάντηση, Θεσσαλονίκη (16/10/24)
Τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα ειπώθηκαν στην Προσυνεδριακή Συνάντηση της Κ.Ε.Δ.Ε., ακολουθούμενα από πικρόχολες διαπιστώσεις: «Δεν έσπασαν τα θερμόμετρα αγάπης της κυβέρνησης για μας». «Με αυτά που μας δίνουν, μοιράζουμε τη φτώχεια μας». «Η κυβέρνηση θέλει την αυτοδιοίκηση θεραπαινίδα, υποτακτική, απαξιωμένη, επαίτιδα».
Αυτή, και ακόμη χειρότερη, είναι η αποτίμηση της «κυβερνητικής στήριξης» από τα θεσμικά όργανα της αυτοδιοίκησης και τους δήμαρχους της χώρας! Και μάλιστα, από δημάρχους προσκείμενους μεν στη Ν.Δ., αλλά έντιμους αυτοδιοικητικούς που τιμούν την ιδιότητά τους, λένε ονόματα και δεν μασάνε τα λόγια τους. Νεοδημοκρατική κυβέρνηση, νεοδημοκρατική αντιπολίτευση, εν απουσία αριστερών παρατάξεων! Το Κ.Κ.Ε. έχει καταλάβει βουνοκορφές και κάνει αντίσταση από κει, η δε λοιπή αριστερά ομφαλοσκοπεί προβληματιζόμενη αν ο ομφαλός της είναι στη θέση του.
Α, ναι, παραβρέθηκε και χαιρέτισε και ο οικοδεσπότης δήμαρχος Θεσσαλονίκης τοποθετούμενος επαμφοτεριζόντως και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ. «Και η Κ.Ε.Δ.Ε. κάνει καλές προσπάθειες αλλά και η κυβέρνηση». «Ας μη μας θεωρούν δεδομένους αλλά αυτό δεν αποτελεί αιχμή για κανέναν». «Υπάρχουν άλυτα κρίσιμα προβλήματα» αλλά καμιά κόντρα με την κυβέρνηση. «Ναι μεν στη διεκδίκηση» αλλά καμιά συμμετοχή σε καταγγελίες, προσφυγές, δράσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. Μούγκα και στα ζητήματα που παλεύει η Κ.Ε.Δ.Ε. πανελλαδικά αλλά και στα μείζονα της πόλης (Δ.Ε.Θ., Flyover), με αντάλλαγμα κυβερνητικές θωπείες εκατομμυρίων στα ταμεία του, όχι ως αποτέλεσμα συλλογικών διεκδικήσεων (ούτε καν συνεργασίας με άλλες δημοτικές παρατάξεις) αλλά με προσωπικά νταραβέρια κάτω από το τραπέζι της δημοσιότητας.
Θεσμικά και οικονομικά ανοσιουργήματα, ομάδες συμφερόντων και ανάξια πρόσωπα έβλαψαν εξίσου την αυτοδιοίκηση. Η ανάκαμψή της «θέλει αρετήν και τόλμην», σχέδιο και ανυποχώρητη διεκδίκηση. Η Κ.Ε.Δ.Ε. και η μαχητική ηγεσία της δεν περιορίζονται σε άρνηση, καταθέτουν επεξεργασμένες προτάσεις και δημιουργούν προσδοκίες για επανεκκίνηση της Αυτοδιοίκησης στο καλά προετοιμασμένο Συνέδριο της Ρόδου (7-9.11.24).
*Ο Νίκος Φωτίου είναι πρώην αντιδήμαρχος του δήμου Θεσσαλονίκης