«Βουτιά» στους περασμένους αιώνες μοιάζει να έκανε το εξαιρετικό γνωστό βρετανικό περιοδικό «Economist», για να επιλέξει στην εκπνοή του 2024 τη λέξη της χρονιάς. Άλλωστε, η αγγλική γλώσσα έχει σωρεία πολιτικών όρων που έχουν προέλθει από την ελληνική και μάλιστα την αρχαία ελληνική, αφού σε πολλές περιπτώσεις δανείστηκαν - αγκάλιασαν την πολιτική σκέψη του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα.
Για μας είναι προφανές πως η monarchy (μοναρχία), η oligarchy (ολιγαρχία), αλλά και κυρίως η arche (αρχή – εξουσία) έχουν τις ρίζες τους στην Ελλάδα. Στην ίδια λογική συναντάμε καθημερινά όρους με το συνθετικό «-κρατία», που συνοδεύει πολλούς όρους του παγκόσμιου πολιτικού και κοινωνικού συστήματος, όπως democracy, aristocracy, gerontocracy, theocracy, plutocracy, ochlocracy, gynaecocracy με ευνόητες ερμηνείες τα δημοκρατία, αριστοκρατία, γεροντοκρατία, θεοκρατία, πλουτοκρατία, οχλοκρατία και γυναικοκρατία. Ο «Economist» με αυτήν τη συνταγή ανά χείρας κι έχοντας υπόψη τις αναζητήσεις που έγιναν στην Google την επομένη της εκλογής Τραμπ στις ΗΠΑ, κατέληξε πως η λέξη του 2024 είναι το kakistocracy, δηλ. κακιστοκρατία, σε απλούς όρους οι κάκιστοι στην εξουσία. Φυσικά, αυτός ο όρος δεν υπάρχει στα αρχαία ελληνικά κείμενα, αλλά γεννήθηκε στα αγγλικά ως αντώνυμο της aristocracy δηλ. της αριστοκρατίας, που αρχικά σήμαινε τη διακυβέρνηση ενός τόπου, μιας χώρας από τους αρίστους.
Μένοντας στην Αγγλία, κρατάμε πως για το 2024 το λεξικό της Οξφόρδης επέλεξε τη φράση «Brain Rot». Με αυτήν ορίζουμε την επιδείνωση της διανοητικής και ψυχικής κατάστασης κάποιου ατόμου λόγω της υπερκατανάλωσης περιεχομένου, διαδικτυακού στις μέρες μας κυρίως και ιδίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, περιεχόμενο που θεωρείται ασήμαντο ή μη ενδιαφέρον. Η Οξφόρδη κατέγραψε αύξηση 230% στη χρήση της φράσης «Brain Rot» μέσα σε έναν χρόνο και θυμίζω πως ο κατάλογος των λέξεών της ανανεώνεται κάθε χρόνο με όρους που γίνονται κομμάτι της καθημερινότητας παγκοσμίως.
Στην άλλη μεριά του Ατλαντικού το λεξικό των εκδόσεων Merriam-Webster -οι παλαιότερες εκδόσεις λεξικών στις ΗΠΑ- ανακοίνωσε ως λέξη της χρονιάς το «polarization», «πόλωση», ως τη λέξη που στιγμάτισε περισσότερο το έτος 2024. Για να καταλάβουμε και την αξία της επιλογής, αξίζει να σημειωθεί πως το αμερικανικό λεξικό Merriam-Webster καταγράφει περίπου 100 εκατομμύρια προβολές τον μήνα στον ιστότοπό του και βέβαια επιλέγει τη λέξη της χρονιάς με βάση τα δεδομένα που παρακολουθούν την αύξηση της αναζήτησης και της χρήσης. Στο λήμμα «polarization»-πόλωση το Merriam-Webster κάνει αναφορά τόσο σε επιστημονικούς όσο και σε μεταφορικούς ορισμούς. Και μάλιστα είναι συνηθέστερο, σύμφωνα με το ίδιο, να χρησιμοποιείται και να σημαίνει την πρόκληση έντονης διαφωνίας μεταξύ αντίθετων πλευρών ή ομάδων. Άρα, να χρησιμοποιείται με την έννοια της πόλωσης, της επιμονής στα άκρα, στους πόλους…
Οι τρεις λέξεις που επιλέχθηκαν ως ξεχωριστές κι έγραψαν ιστορία για το ΄24, που μας άφησε εδώ και μια εβδομάδα, έχω την εντύπωση πως θα γράψουν νέες σελίδες και την χρονιά που μόλις ξεπρόβαλε. Η «κακιστοκρατία», το «κάψιμο του μυαλού από άχρηστες πληροφορίες» και κυρίως η πόλωση πολυεπίπεδα δεν θα πάψουν να μας απασχολούν παγκοσμίως και τους υπόλοιπους μήνες σε μια κυριαρχία του γκρίζου, κι ας ευχόμαστε εμείς μεταξύ μας με φράσεις του τύπου «η νέα χρονιά να είναι περισσότερο φωτεινή».
Σε λίγες μέρες αλλάζει κι επισήμως ένοικο ο Λευκός Οίκος, όμως ήδη τα πρώτα δείγματα γραφής για τη νέα διακυβέρνηση στις ΗΠΑ και κατ΄ επέκταση στον πλανήτη προοιωνίζονται ένα εξαιρετικά δυσοίωνο πολιτικό -κι όχι μόνο- περιβάλλον. Η πλειονότητα των εκλεκτών του Τραμπ δείχνουν πως θα πολώσουν ακόμη περισσότερο τα πράγματα τόσο στην αμερικανική όσο και στη διεθνή σκακιέρα. Ένα τέτοιο παράδειγμα καταγράφηκε με την εν ψυχρώ ανάμειξη από το δεξί χέρι του επόμενου προέδρου των ΗΠΑ, τον Έλον Μασκ, στις γερμανικές εθνικές εκλογές, ο οποίος πήρε θέση υπέρ της ακροδεξιάς και της AfD. Μια τέτοια παρέμβαση δημιουργεί εξ ορισμού παλιρροϊκά κοινωνικά κύματα, με παρονομαστή φυσικά την πόλωση. Με ό,τι μπορεί αυτό να συνεπάγεται την επομένη. Παράλληλα, συνεχίζονται πολωτικές καταστάσεις με συρράξεις παγκοσμίως, με την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή δυστυχώς να έχουν την πρωτοκαθεδρία. Και βέβαια, ακόμη και τώρα που γράφονται αυτές οι αράδες, εάν αποφασιστεί – συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός, δεν θα πάψει και πάλι η πόλωση να υπάρχει.
Ωστόσο, στην απίθανη περίπτωση που η «κακιστοκρατία» και η «πόλωση» σχετικώς θα χαλιναγωγηθούν το ΄25, εκεί που νομίζω πως θα χαθεί εντελώς η μπάλα είναι στο «brain rot». Ποιος και με ποιον τρόπο μπορεί σήμερα να φρενάρει την υπερκατανάλωση άχρηστου υλικού κυρίως διαδικτυακού περιεχομένου και μάλιστα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Θα απαντούσα κανείς και για κανέναν λόγο.
Η τριπλέτα λέξεων του 2024 είναι εδώ για να μείνει μου φαίνεται, είναι η διατύπωση στον λόγο καθημερινών πρακτικών και συμπεριφορών, που πλέον σχηματοποιούνται, καθιερώνονται και γίνονται σημείο αναφοράς, σημείο των καιρών μας. Με συνέπειες που δεν μπορούν να μετρηθούν. Ανυπολόγιστα θα λέγαμε.