Διδακτικές ιστορίες έχουμε πολλές σχετικά με την ανεπαρκή θωράκιση της χώρας έναντι φυσικών καταστροφών. Αποδεικνύουν όλες ένα πράγμα. Ότι η κατάσταση δεν συμμαζεύεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να σηκώσουμε ως κοινωνία τα χέρια ψηλά και να αποδεχτούμε μοιρολατρικά τις συνέπειες.
Στα πολλά πλέον χρόνια που από την πλευρά του δημοσιογράφου ασχολούμαι με αυτά τα ζητήματα και έχω μιλήσει με επιστήμονες, ειδικούς, πολιτικούς, τεχνοκράτες και σχεδόν όλους όσοι εμπλέκονται στο κομμάτι των υποδομών, της πολιτικής προστασίας, της κλιματικής αλλαγής κτλ., διαπίστωσα βούληση, πρόθεση, έργο για να βελτιωθούν τα πράγματα.
Δυστυχώς, οι προθέσεις δεν αρκούν. Το αποτέλεσμα μετράει. Και το αποτέλεσμα είναι στη Ρόδο, στην Αττική, στον Έβρο, στη Θεσσαλία.
Έτσι όπως έχουν έρθει τα πράγματα ή σωστότερα έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα στις τελευταίες πολλές δεκαετίες στη χώρα, όλα κρίνονται από το πόσο καλά ανταποκρινόμαστε ως Πολιτεία και ως κοινωνία στις φυσικές καταστροφές και στις επιπτώσεις τους.
Στο κομμάτι της θωράκισης, της πρόληψης, της προετοιμασίας όχι για την αντιμετώπιση, αλλά εκ των προτέρων περιορισμό των συνεπειών των καιρικών φαινομένων, των φυσικών καταστροφών, ακόμα και των τεχνολογικών ατυχημάτων, που κάποια στιγμή θα συμβούν, λίγα μπορούν πλέον να γίνουν. Κι αυτά δεν είναι και δεν θα είναι αρκετά.
Σέβομαι μόνο το γεγονός ότι οι αρμόδιοι προσπάθησαν και προσπαθούν να κάνουν ό,τι γίνεται ώστε να προστατεύσουν την ανθρώπινη ζωή και να προετοιμαστούν καλύτερα για την επόμενη φορά. Το πρόβλημα όμως είναι πως με τα τετελεσμένα που δημιουργήσαμε διαχρονικά, ό,τι και να κάνουμε από τις κλασικές μεθόδους θωράκισης αυτό δεν είναι και δεν θα είναι αρκετό.
Διάβαζα όσα είπε άλλος ένας επιστήμονας, ο καθηγητής Γεωλογίας του ΑΠΘ, Γιώργος Παπαθανασίου, στη Φωτεινή Στεφανοπούλου, εδώ στη Voria.gr, χτες. Το αυτονόητο επισημαίνει ο άνθρωπος. Οι πλημμύρες είναι ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας και οι υποδομές της χώρας σχεδιάστηκαν με προδιαγραφές βασισμένες στις κλιματολογικές συνθήκες άλλης εποχής.
Διαβάστε: Γιατί οι υποδομές της χώρας δεν αντέχουν το βάρος των ακραίων καιρικών φαινομένων
Άκουσα και όσα είπε ο πρωθυπουργός από τη Θεσσαλία. Να βάλουμε τα δυνατά μας να κάνουμε πιο ανθεκτικές υποδομές, που να ανταποκρίνονται στις νέες συνθήκες και καινούργιες, ακόμα καλύτερες υποδομές. Λογικό.
Όλα αυτά όμως δεν φτάνουν. Όπως δεν φτάνει το γεγονός ότι ήδη έχουμε ένα καλύτερο σύστημα πρόγνωσης των καταστροφών και έτσι μπορούμε να ειδοποιήσουμε εγκαίρως τους πολίτες για να μην πνιγούν ή να μην καούν ή και να οργανώσουμε μια πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στο κάθε φαινόμενο.
Όλα αυτά είναι πρωθύστερα. Αλλού πρέπει να στραφεί η προσοχή μας.
Είναι αδύνατο να αλλάξουμε τις στρεβλώσεις που δημιουργήθηκαν με τα χρόνια στη χώρα. Αν με μια λέξη ήθελα να αποδώσω την πραγματική ανάγκη που έχουμε ως χώρα είναι αυτή της «επανίδρυσης» σε όλα τα επίπεδα.
Η κλιματική κρίση έχει άλλωστε πολλές εκφάνσεις. Δεν περιορίζεται σε σφοδρότερα καιρικά φαινόμενα. Αυτά είναι ένα από τα πολλά αποτελέσματα της κλιματικής κρίσης. Φυσικό και δομημένο περιβάλλον είναι πλέον έρμαιο συχνότερων, έντονων και ακραίων καιρικών φαινομένων. Έντονων και ακραίων με όρους όμως προηγούμενων δεκαετιών. Όταν κάτι επαναλαμβάνεται με μεγάλη συχνότητα συνιστά κανονικότητα. Και πρέπει να ζήσουμε με αυτές τις συνθήκες πια. Όπως έμαθαν να ζουν οι κάτοικοι και οι κοινωνίες άλλων χωρών, που έχουν συνηθίσει σε τυφώνες, μουσώνες και άλλες καιρικές συμπεριφορές, οι οποίες τις πλήττουν συχνά πυκνά. Κι εκεί έχουν επιπτώσεις, αλλά περιορισμένες σε σχέση με αυτές που θα βίωναν εάν δεν είχαν μάθει να ανταποκρίνονται στη δική τους κανονικότητα.
Η κλιματική κρίση είναι μια χρόνια ασθένεια. Η αντιμετώπισή της χρειάζεται πολλές δεκαετίες μπροστά. Δεν θα γίνει άμεσα, δεν θα γίνει σε λίγα χρόνια, δεν θα γίνει στον χρόνο ζωής των περισσότερων γενεών, που είναι σήμερα εν ζωή. Πρέπει και μπορεί όμως να γίνει για τις επόμενες γενιές.
Τι κάνουμε εδώ και τώρα; Προφανώς και να γκρεμίσει η Πολιτεία όλα όσα χτίστηκαν μέσα σε ρέματα, χειμάρρους και παλιές κοίτες ποταμών, δεν μπορεί να το κάνει. Προφανώς και να επαναφέρει όσα υδάτινα συστήματα εκτράπηκαν για να τσιμεντοποιηθούν εκτάσεις δεν μπορεί να το κάνει. Προφανώς και να φτιάξει αντιπλημμυρικά έργα που θα μας προστατεύουν από κάθε έντασης καιρικό φαινόμενο δεν μπορεί να το κάνει. Σε λίγα χρόνια οι πεπερασμένες αντοχές και ικανότητες των έργων υποδομής πάλι δεν θα είναι αρκετές. Προφανώς και να αλλάξει τη νοοτροπία της κοινωνίας δεν μπορεί να το κάνει τουλάχιστον σε ορατό χρονικό ορίζοντα.
Μπορεί όμως η Πολιτεία να κοιτάξει την επόμενη μέρα και να οργανωθεί καλύτερα, με νέα πλέον δεδομένα και με τη γνώση που υποτίθεται ότι έχει συσσωρεύσει από όλα όσα έχουμε υποστεί εντός και εκτός χώρας τα τελευταία πολλά χρόνια.
Οι νέες πόλεις μπορούν να έχουν καλύτερη τύχη και περισσότερη αντοχή από τις σημερινές. Μπορούν να ανοικοδομηθούν με κανόνες και να παρέχουν καλύτερη προστασία στους πολίτες. Γι' αυτό είναι πολύ κρίσιμο να υπάρχει αυστηρότητα στα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και στις επεκτάσεις των σχεδίων πόλης έστω στο εξής. Για να μην είναι κι αυτό μια άσκηση επί χάρτου, που ακυρώνεται στην πράξη, όπως έγινε και γίνεται ακόμα και σήμερα, πρέπει όλος ο εμπλεκόμενος κρατικός μηχανισμός να λειτουργήσει με υπευθυνότητα. Σε άλλη περίπτωση πολύ απλά εγκληματεί. Δίνοντας άδεια για ανέγερση κτηρίων μέσα σε ρέματα, σε πρανή, σε αναβαθμούς, σε παραλίες που υφίστανται διάβρωση συνυπογράφεις ένα μελλοντικό έγκλημα. Καθένας μπορεί να καταλάβει σε τι αναφέρομαι. Κι αυτό είναι θλιβερό, γιατί όλοι ξέρουμε τις στρεβλώσεις και όλοι είμαστε συνυπεύθυνοι για τις συνέπειες που θα έχουν αυτές. Σκέφτομαι τι θα γίνει εάν πλημμυρίσουν ταυτόχρονα ο Αξιός και ο Αλιάκμονας και τα άλλα ποτάμια και ρέματα της περιοχής στον βορειοδυτικό κάμπο της Θεσσαλονίκης. Μείζονα αντιπλημμυρικά έργα έχουν γίνει εκεί. Αναχώματα που συντηρούνται τακτικά, μεγάλες παρεμβάσεις, καθαρισμοί συνεχείς. Αρκούν; Για τις συνθήκες που μέχρι πριν λίγα χρόνια χαρακτηρίζαμε έως και πολύ έντονες ναι. Αποδείχτηκε στην πράξη. Πλημμυρικά φαινόμενα σε έντονες βροχοπτώσεις είχαμε. Περιορισμένης έκτασης όμως. Δεν έγινε η περιοχή Λάρισα ή Βόλος. Κι αυτό συνιστά απόδειξη ότι έχει γίνει έργο στον τομέα της αντιπλημμυρικής θωράκισης. Αρκεί; Όχι. Τι θα αρκούσε; Δεν ξέρω. Κυριολεκτικά σε επίπεδο υποδομών, δεν ξέρω. Όσο και να ενισχύσεις αναχώματα και γέφυρες, αυτές ποτέ δεν θα έχουν απεριόριστη αντοχή. Αυτό είναι νομοτελειακό. Ακόμα και τα σπίτια στα οποία ζούμε, που χτίστηκαν με πιστή τήρηση των κανόνων αντισεισμικής προστασίας, είναι ασφαλή μέχρι ένα μέγεθος σεισμού. Λίγο παραπάνω και καταρρέουν. Ποιος διασφαλίζει ότι δεν θα συμβούν ισχυρότεροι σεισμοί; Κανείς.
Ο δεύτερος τομέας στον οποίο πρέπει να δώσει προσοχή η Πολιτεία είναι η διόρθωση όσων περισσότερων στρεβλώσεων, όσο περισσότερων από τα τετελεσμένα έχουμε δημιουργήσει στην πορεία του χρόνου και συνιστούν πλέον μέρος του προβλήματος.
Έργο που θα κρατήσει πολλές δεκαετίες, αλλά πρέπει να γίνει εθνική προτεραιότητα. Χρειάζεται να οργανωθεί η Πολιτεία και η κοινωνία και στη βάση των νέων επιστημονικών δεδομένων να καταρτίσει ένα σοβαρό σχέδιο «επανίδρυσής» της. Είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης μέρας. Κι αυτό μας περιλαμβάνει όλους, αρμόδιους και μη.
Να ενισχύσει η Πολιτεία τις υφιστάμενες υποδομές και να δώσει προτεραιότητα σε εκείνες, που ο χρόνος ζωής τους ξεπεράστηκε και επείγει η αποκατάσταση ή αντικατάστασή τους. Να επανεξετάσει τους κινδύνους και τις επιπτώσεις τους σε επίπεδο σεναρίων και να δημιουργήσει τις αναγκαίες υποδομές περιορισμού τους, σχεδιάζοντας παράλληλα και την ανταπόκριση ανά περίπτωση. Να αναπροσαρμόσει όλο το μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και να εκπαιδεύσει τους πολίτες. Να επενδύσει στην πρόληψη, να μη φοβηθεί να πει την αλήθεια για τα κόκκινα σημεία και τις απειλές, να αποκαλύψει τη γύμνια. Δεν είναι πια λογικό να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί. Το χαλί το πήρε ο αέρας και το σήκωσε. Επιστήμονες που καταγγέλλουν τα κακώς κείμενα σε κλειστές αίθουσες, τεχνικός κόσμος που κρατάει ισορροπίες και δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να πει τα πράγματα με το όνομά τους, υπηρεσίες που φοβισμένες δεν λένε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη... Η αλήθεια είναι σκληρή, αλλά μπορεί να είναι και σωτήρια. Να κοιτάξουμε σήμερα το πρόβλημα στα μάτια όλοι μαζί και να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε για να το αντιμετωπίσουμε.
Ο χρόνος δεν είναι σύμμαχός μας. Και έχουμε πολλά να κάνουμε για να εξασφαλίσουμε ότι έχει αυτή η χώρα μέλλον. Αλλιώς, θα συνεχίσουμε να κλαίμε πάνω από τα καμένα ή τα πνιγμένα και να καταφεύγουμε σε έκτακτα μπαλώματα μέχρι την επόμενη φωτιά ή πλημμύρα.