Στο Νο 12 της Arnold Grove, στη συνοικία Γουέβτρι του Λίβερπουλ, υπάρχει μια «μπλε πλάκα», που υπενθυμίζει ότι στο συγκεκριμένο κτήριο ήταν το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ο Τζορτζ Χάρισον, εμβληματικός κιθαρίστας των Μπιτλς.
Ανάλογες «μπλε πλάκες» υπάρχουν σε αρκετά σημεία πολλών βρετανικών πόλεων, καθώς η σηματοδότηση ξεκίνησε ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες υπάρχουν και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις όπως το Παρίσι, το Όσλο, η Ρώμη και το Δουβλίνο, στις οποίες έχει δημιουργηθεί ένα δίκτυο τοπόσημων που διαμορφώνουν ένα μέρος της συλλογικής ταυτότητας και περιλαμβάνει κτήρια στα οποία γεννήθηκαν, έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων, των τεχνών, του αθλητισμού, της πολιτικής, της εκπαίδευσης και των επιστημών. Κτήρια που σχηματοποιούν την τοπική μικροϊστορία και συνυπάρχουν με τα ευρύτερα και πιο αναγνωρίσιμα μνημεία κάθε πόλης. Κτήρια που συνδέονται με ανθρώπους, ο καθένας εκ των οποίων με τον τρόπο του άφησε το αποτύπωμά του λίγο πέρα από τη γειτονιά του και αξίζει να μνημονεύονται ενεργά και οργανωμένα στο πλαίσιο της «ζωντανής» κοινωνικής εξιστόρησης της συνέχειας κάθε αστικού συγκροτήματος.
Για τη Θεσσαλονίκη των περίπου 24 αιώνων αστικής ιστορίας, στο κέντρο της οποίας υπάρχουν κτήρια που αξιοποιούνται ήδη ως κατοικίες για περισσότερα από 100 χρόνια, μια τέτοια πρωτοβουλία θα είχε μόνο θετικά αποτελέσματα. Διότι οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι μετά βίας γνωρίζουν τα βασικά της μεγάλης ιστορίας της πόλης, αγνοούν πλήρως τη μικροϊστορία της, εκτός κι αν έτυχε να αποτελούν κομμάτι της. Δεν είναι τυχαίο ότι έπρεπε να περάσουν πάνω από 75 χρόνια από την Κατοχή για τα τοποθετήσει ο δήμος -επί ημερών Κωνσταντίνου Ζέρβα- δύο απλές πινακίδες στα αντίστοιχα κτήρια της οδού Παύλου Μελά, στα οποία έζησε και δούλεψε την περίοδο 1941 – 1944 ο Βασίλης Τσιτσάνης. Στο σπίτι του και στο «Ουζερί Τσιτσάνη». Πρόκειται για την πιο δημιουργική περίοδο του σημαντικότερου Έλληνα δημιουργού του λαϊκού μας τραγουδιού, ο οποίος μέσα στα πιο μαύρα χρόνια έγραψε τα καλύτερα τραγούδια του και όσο ζούσε πάντα μνημόνευε τον ρόλο της Θεσσαλονίκης στο έργο του.
Τα παραδείγματα είναι πολλά. Προέρχονται από πολλούς και διαφορετικούς χώρους δραστηριοποίησης και -το κυριότερο- μπορούν να ασκήσουν γοητεία μέχρι και σήμερα. Προφανώς το ίδιο μπορεί να ισχύσει για πολλές άλλες ελληνικές πόλεις, αλλά για τη Θεσσαλονίκη που επί δεκαετίες «αιμορραγεί» κυρίως προς την πρωτεύουσα, οι σχετικές υπομνήσεις έχουν ουσία. Τόσο για την ιστορία, όσο και για την συλλογική αυτοπεποίθηση μιας πόλης, στην οποία γεννήθηκαν, έζησαν και δημιούργησαν σημαντικές προσωπικότητες, που είτε έφυγαν για να αναγνωριστούν είτε παρέμειναν για να… ξεχαστούν. Εκτός εξαιρέσεων φυσικά… Ποιητές, μουσικοί, ακαδημαϊκοί, επιστήμονες, επιχειρηματίες, ακόμη και πολιτικοί, που καθόρισαν τις εξελίξεις στον τομέα τους. Όλοι αυτοί προφανώς είχαν ταλέντο και δούλεψαν σκληρά, συχνά με αντίξοες συνθήκες. Ταυτόχρονα, όμως, λειτούργησαν μέσα σε ένα κοινωνικό και αστικό περιβάλλον, το οποίο αρχικά συνέβαλε στη διαμόρφωσή τους και εν συνεχεία το επηρέασαν και οι ίδιοι.
Για μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη των χαμένων ευκαιριών και της θολής και ασαφούς σύγχρονης ταυτότητας, η διατήρηση της συλλογικής μνήμης και η δυνατότητα διαρκούς αναψηλάφησής της είναι περισσότερο αναγκαία, απ’ ό,τι -για παράδειγμα- στην Αθήνα. Η πρωτεύουσα εξ’ ορισμού έχει μεγαλύτερες δυνατότητες και ειδικά στο ελληνικό συγκεντρωτικό σύστημα τροφοδοτείται από παντού, όταν δεν απομυζά τους πάντες και τα πάντα. Για τη δεύτερη πόλη της χώρας, όμως, που εκ των πραγμάτων ετεροκαθορίζεται σε πολλά πεδία και σε διαφορετικά επίπεδα, η διαμόρφωση ενός τέτοιου δικτύου ενδεχομένως να λειτουργήσει σε κάποιες περιπτώσεις και ως προστατευτικός ιστός.
Στη Θεσσαλονίκη των τελευταίων 100 – 150 χρόνων -για να μην πάμε πιο πίσω- περπάτησαν και εξακολουθούν να περπατάνε άνθρωποι που αξίζουν όχι απλώς να μην ξεχαστούν -αυτό σε σημαντικό βαθμό διασφαλίζεται από το έργο και την προσφορά τους-, αλλά και να ενταχθούν ενεργά σε ένα δημιουργικό σύνολο που συγκροτήθηκε σε βάθος χρόνου. Προφανώς όλα αυτά -εάν γίνουν- απαιτούν σοβαρότητα και αυστηρότητα, που αν θέλουν μπορούν να διασφαλίσουν οι οργανισμοί αυτοδιοίκησης, οι οποίοι υποχρεωτικά θα εμπλακούν σε ένα τέτοιο εγχείρημα.
ΥΓ. Μια ιδέα στην αρχή είναι πάντα μια ιδέα, που δεν αποκλείεται να παραμείνει για πάντα απλώς μια ιδέα. Σε κάθε περίπτωση δεν βλάπτει. Το αντίθετο.