Άγνωστο είναι εάν ο Ντόναλντ Τραμπ είχε στα νιάτα του κρυφά στο προσκέφαλό του τα πονήματα του Μάο Τσε Τουνγκ, μάλλον όμως φαίνεται με κάποιους αυτοσχεδιασμούς να φέρνει τις διδαχές του στα μέτρα του. Ο Μεγάλος Τιμονιέρης και στυγνός «πεφωτισμένος» δικτάτορας της Κίνας έλεγε ανάμεσα σε άλλα πως «δεν πρέπει να φοβόμαστε τις μεγάλες θύελλες. Είναι μέσα στις μεγάλες θύελλες που προοδεύει η ανθρώπινη κοινωνία» και «παγκόσμια αναταραχή, ωραιότατη κατάσταση». Μοιάζει λοιπόν ο Αμερικανός πρόεδρος να αρέσκεται να βλέπει την «παγκόσμια αναταραχή» που έχουν προκαλέσει οι νέες tariffs (ταρίφες – δασμοί) που επέβαλε σε όλες τις χώρες του πλανήτη οι οποίες εξάγουν προϊόντα στις ΗΠΑ. Ίσως πάλι να βλέπει πως με τις «μεγάλες θύελλες» θα «προοδεύσει η ανθρώπινη κοινωνία», εν προκειμένω η αμερικανική. Καταχρηστικά ίσως να λέγαμε πως ο Τραμπ είναι κι αυτός ένας… Μαοϊστής. Μόνο όμως ως προς τους τρόπους, γιατί ό,τι και να έκανε ο Κινέζος αφορούσε τη γειτονιά του Σινικού Τείχους και μόνο, ενώ ο ένοικος του Λευκού Οίκου δεν έχει τείχη και οι ενέργειές του, ως γνωστόν, απλώνονται σε όλο τον πλανήτη.
Περιττό να πει κανείς πως με τις αποφάσεις του Τραμπ δέχεται απίστευτα χτυπήματα η παγκόσμια οικονομία. Το ότι χάθηκαν από την «Ημέρα της Απελευθέρωσης των ΗΠΑ», όπως την χαρακτήρισε ο ίδιος την ημέρα των ανακοινώσεων για τους δασμούς, τρισεκατομμύρια δολαρίων στα διεθνή χρηματιστήρια, είναι μόνο η είσοδος σε έναν οικονομικό… Άδη. Οι συνέπειες είναι και θα είναι ανυπολόγιστες παγκοσμίως. Και εάν όλοι οι οικονομολόγοι περιγράφουν ένα διεθνές οικονομικό περιβάλλον που είναι -το λιγότερο- αχαρτογράφητο, το σημείο για το οποίο όλοι βάζουν το χέρι τους στη φωτιά είναι πως το πλήγμα στην παγκόσμια αγορά είναι δεδομένο.
Γιατί όμως μιλάμε για παγκόσμια αγορά; Γιατί η παγκοσμιοποίηση έριξε σύνορα και δημιούργησε τις τελευταίες δεκαετίες ένα τοπίο με άλλους κανόνες, που άλλαξαν ριζικά το διεθνές οικονομικό περιβάλλον ρίχνοντας τα τείχη των κρατών συνολικά. Ο Τραμπ επιχειρεί με τις αποφάσεις του να διαλύσει οτιδήποτε πληγώνει τη χώρα του και χτυπά τους πάντες. Αυτό κυριαρχεί στο μυαλό του, εξού και ο όρος «Απελευθέρωση». Μόνο που το ξήλωμα της μέχρι τώρα λειτουργίας της παγκοσμιοποιημένης αγοράς θα χτυπήσει και τους μετρ τους είδους, δηλ. τους ίδιους. Γιατί ο πληθωρισμός που θα βιώσουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί με τα τρισεκατομμύρια που προσδοκά να φέρει στις ΗΠΑ -ως ο κατεξοχήν πανίσχυρος κρίκος της αλυσίδας της παγκοσμιοποιημένης αγοράς- θα είναι τέτοιος, που πολλοί ήδη μιλούν για ένα νέο κραχ, τύπου 1929 (αυτό είχε στείλει στα Τάρταρα την αμερικανική κοινωνία, με τσουνάμι συνεπειών και εκτός των 50 πολιτειών). Ήδη, το Σαββατοκύριακο, διοργανώθηκαν πάνω από 1.000 συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στις ΗΠΑ, ακόμη και στην Ουάσιγκτον και τη Φλόριντα, ενάντια στις ταρίφες του Αμερικανού προέδρου με σύνθημα “Hands off” (“κάτω τα χέρια). Οι διαμαρτυρόμενοι θεωρούν ότι όλα αυτά θα γυρίσουν μπούμερανγκ εναντίον τους, με απρόβλεπτες συνέπειες. Κι αν αφελώς σκεπτόμενοι, θα λέγαμε «αυτοί τον ψήφισαν, αυτοί θα τον λουστούν», θα ήταν σφάλμα για όλα όσα είπαμε παραπάνω. Η «ανάγνωση» των διαμαρτυριών περιλαμβάνει δυστυχώς πολλά ακόμη κεφάλαια, που μπαίνουν και στα δικά μας χωράφια. Το τσουνάμι των συνεπειών αφορά το σύμπαν και μέσα σε αυτό ενδεικτικά αναφέρω κι ένα… χωριό στο Βιετνάμ που ράβει παντελόνια για την παγκόσμια αγορά ή έναν ακριτικό οικισμό στην Ήπειρο που φτιάχνει πρόβεια φέτα και τη στέλνει για εξαγωγή. Δεν μιλάμε για την αυτοκινητοβιομηχανία, τη φαρμακοβιομηχανία. Εκεί οι νέοι δασμοί είναι πραγματικά φαρμάκι. Μπορούμε να μιλάμε ώρα για τα κομμάτια του διεθνούς παραγωγικού παζλ που πλήττονται.
Από την άλλη, η ερμηνεία που κάνουν πολλοί ότι ο Τραμπ λειτουργεί ως ένας σύγχρονος Νέρων, γεμάτος παραφροσύνη και ναρκισσισμό, είναι και λανθασμένη και ελλιπής. Αυτός είναι ο εύκολος τρόπος, για να εξηγηθεί η συνταγή Τραμπ. Γιατί η ανάλυση των δεδομένων από διεθνείς σοβαρούς οικονομολόγους δείχνει πως και συνοχή έχουν τα μέτρα του και λογική. Όπως σημειώνουν, το σχέδιό του έχει ξεκάθαρους στόχους κι αυτούς υπηρετεί. Ο Τραμπ πάνω απ’ όλα κάνει μπίζνες. Στήνει μια νέα παγκοσμιοποίηση, ράβει ένα νέο μοντέλο στην παγκόσμια αγορά. Κι αυτό ξέρει πολύ καλά να το κάνει. Τις τελευταίες δεκαετίες οι ΗΠΑ λειτουργούν ως τερματικός σταθμός κατανάλωσης για αγαθά από όλο τον κόσμο, γεννώντας ταυτόχρονα χρόνια εμπορικά ελλείμματα, τώρα ο Τραμπ βάζει φρένο. Φρενάρει όμως και τον υπόλοιπο πλανήτη!
Την ίδια ώρα, στο τραπέζι δεν μπαίνει μόνον η ιλιγγιώδης ζήτηση της τεράστιας αμερικανικής κοινωνίας, αλλά και η παράλληλη συστημική υπερτίμηση του δολαρίου, καθιστώντας εν ολίγοις τις αμερικανικές εξαγωγές πανάκριβες, άρα και μη ανταγωνιστικές διεθνώς. Ξέρει πολύ καλά ο Αμερικανός πρόεδρος πως η δημιουργία αυτών των εμπορικών ελλειμμάτων πλήττει τελικά τις ΗΠΑ. Στον αντίποδα, για παράδειγμα η Κίνα ή η Γερμανία συνεχίζουν να δημιουργούν με μεγάλες ταχύτητες εμπορικά πλεονάσματα. Κι όποιος αντέξει. Ο Τραμπ ως επιχειρηματίας το ξέρει. Απλώς, τώρα είναι και Πρόεδρος και μπορεί με μια υπογραφή να τα αλλάξει όλα.
Το ένα ρήγμα που προκαλεί ο σεισμός Τραμπ περνά από τον Ειρηνικό φτάνοντας μέχρι την Κίνα, την Ιαπωνία και την Κορέα χτυπώντας τις αγορές τους κι ό,τι αυτές παράγουν – τα πάντα δηλαδή! Το άλλο ρήγμα περνά τον Ατλαντικό και συναντά την Ευρώπη. Εμάς κι ό,τι παράγουμε ή προσφέρουμε. Οι νέες ταρίφες του Αμερικανού προέδρου έσπειραν τον πανικό, προμηνύουν θύελλες στην ΕΕ, αλλά και την Ευρώπη γενικότερα. Ψάχνουν οι Βρυξέλλες τον τρόπο αντίδρασης, κι ως γνωστόν, δεν έχουν και τον ταχύτερο βηματισμό στον πλανήτη. Ψάχνουν έναν κοινό βηματισμό με μέτρα - αντίποινα, απαντώντας με αντίστοιχες (;) ταρίφες σε αυτές του Τραμπ. Το βέβαιο είναι πως εδώ δεν ισχύει αυτό που λέμε «win – win situation», αλλά όλοι είναι χαμένοι, κι εμείς φυσικά. Κι αντί στην ΕΕ να έχουμε ομοφωνία, άρχισαν να διαφαίνονται και εσωτερικά ρήγματα: κάποιες χώρες μιλούν για συνολική απάντηση στην Ουάσιγκτον, άλλες φέρνουν στη συζήτηση διμερείς διαπραγματεύσεις, του στιλ ο σώζων εαυτόν σωθήτω κι όποιος αντέξει.
Σήμερα στην Αθήνα συγκαλείται το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής και θα συνεδριάσει υπό τον πρωθυπουργό για να εκτιμηθεί το ποια θα πρέπει να είναι η εθνική αντίδραση, στο πλαίσιο της ΕΕ, απέναντι σε αυτήν τη διαφαινόμενη οικονομική κρίση. Υπάρχουν τρόποι ή σχέδια για να θωρακιστεί η εξωστρέφειά μας πάντα με άξονα την εθνική μας οικονομία; Πολλοί σπεύδουν να πουν ότι «εντάξει, δεν πρέπει να μας πιάνει τρόμος, εμείς φέτα τυρί κι ελιές στέλνουμε στις ΗΠΑ. Η ζημιά δεν είναι τόσο μεγάλη». Φυσικά, δεν είναι έτσι τα πράγματα, γιατί αφενός δεν είναι κι αυτό λίγο, αλλά κυρίως το χτύπημα θα είναι στον τουρισμό, με ένα ντόμινο συνεπειών στην οικονομία μας. Ελπίζω μόνο να υπάρχει συντεταγμένο σχέδιο και να μην σκεφτεί κανείς να ακολουθήσει συνταγές του παρελθόντος. Όπως τότε το μακρινό 2008, όταν Παπαθανασίου και Αλογοσκούφης έλεγαν μόλις έσκασε η φούσκα της παγκόσμιας εταιρίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών «Lehman Brothers», ότι η ελληνική οικονομία είναι θωρακισμένη κι εάν επηρεαστεί, θα είναι μόνο για λίγο. Το τι ακολούθησε το ζήσαμε στο πετσί μας.