Μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα είχαμε μια πολύ σοβαρή είδηση για τρεις δήμους της Θεσσαλονίκης και ειδικά για τον κεντρικό δήμο, καθώς έπειτα από πολλά χρόνια ολοκληρώθηκε η διαδικασία για το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο, δηλαδή για τη σύγχρονη οργάνωσή του, την οποία περίμενε επί δεκαετίες, με το αναθεωρημένο σχέδιο να έχει ολοκληρωθεί από το 2011 και να βρίσκεται προς έγκριση από τον Ιούνιο του 2019.
Πεύκα και Ωραιόκαστρο επίσης απέκτησαν τα δικά τους Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια, όμως θα μείνω στο σχέδιο του κεντρικού δήμου, επειδή αφορά σε πάρα πολύ κόσμο και φυσικά στην οργάνωση της πόλης για τις επόμενες δεκαετίες.
Στο εξής με το νέο σχέδιο ανοίγουν δυο προοπτικές. Η πρώτη έχει να κάνει με τη βελτίωση των χρήσεων γης σε διάφορες ενότητες της πόλης και συνολικά. Η δεύτερη έχει να κάνει με το αναξιοποίητο απόθεμα γης, που είναι περιττό να αναφέρω σε τι κατάσταση βρίσκεται σήμερα.
Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο δεν θα μας κάνει σοφότερους ως προς την πορεία που θα έχουν στο μέλλον οι νέες περιοχές που εντάσσονται στο σχέδιο πόλης. Ωστόσο, βάζει τους κανόνες ανάπτυξής τους και πλέον μπορεί να υπάρχει μια βάση, ένα θεμέλιο, πάνω στο οποίο μπορεί να χτίσει πρωτίστως ο δήμος Θεσσαλονίκης και ακολούθως όλοι όσοι σχεδιάζουν για την πόλη, μεταξύ των οποίων και ιδιώτες επενδυτές. Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο εξάλλου είναι καθοριστικό για την ανάπτυξη μιας περιοχής, τον τρόπο, τις χρήσεις γης, τις επενδύσεις, την ελκυστικότητα και κυρίως την εξασφάλιση της βιωσιμότητας.
Για να κατανοήσει κάποιος το μέγεθος των στρεβλώσεων που αντιμετωπίζει το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο αρκεί να γνωρίζει πως οι υφιστάμενες χρήσεις γης έχουν υιοθετηθεί από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Και βεβαίως δίνει απαντήσεις σε ένα πάγιο αίτημα για κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους, για περισσότερο πράσινο, για επανάχρηση του ανενεργού κτηριακού αποθέματος (κυρίως των διατηρητέων) και για την αποκατάσταση εγκαταλειμμένων περιοχών, που περιμένουν δεκαετίες τώρα την ανάπτυξη.
Το νέο ΓΠΣ αντιλαμβάνομαι ότι σε πολλούς θα προκαλέσει πικρά χαμόγελα. Επειδή ασχολείται με τον σχεδιασμό για περιοχές, οι οποίες γνωρίζουμε πόσα πολλά χρόνια περιμένουν να έρθει η ανάπτυξη κι αυτή ποτέ δεν έρχεται. Πολλοί είναι επιφυλακτικοί όταν ακούν για αξιοποίηση των 890 στρεμμάτων γης στους Λαχανόκηπους, για τα 20 στρέμματα στα Τροχιοδρομικά ή ακόμα περισσότερο για το στρατόπεδο Κακιούση.
Κανείς δεν πρέπει να περιμένει αύριο να καθαρίσουν αυτές οι περιοχές και να αρχίσουν παρεμβάσεις δημόσιες ή ιδιωτικές. Είπαμε ότι απέκτησαν τη βάση πάνω στην οποία θα έρθει η ανάπτυξή τους. Πότε θα έρθει αυτή η ανάπτυξη, που πλέον θα είναι πολύ συγκεκριμένη, μένει να το δούμε και πιστεύω πως κανείς δεν μπορεί να μιλήσει σήμερα με χρονοδιαγράμματα, δίνοντας έστω και βάθος (πενταετία, δεκαετία κτλ.).
Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι έχουμε απλώς ένα τεχνοκρατικό εργαλείο κι ένα χαρτί, που δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Υπάρχουν κανόνες και διαδικασίες, οι οποίες προηγούνται της ανάπτυξης και των έργων. Αυτό αποκτήσαμε επιτέλους στη Θεσσαλονίκη. Κι αυτό δεν είναι αμελητέο ή ήσσονος σημασίας. Καθορίζει τις επενδύσεις κάθε είδους. Ακόμη και σε πράσινο...
Βάσει λοιπόν του νέου σχεδίου οι περιοχές στις οποίες διοχετεύεται η ανάπτυξη του κεντρικού δήμου είναι:
-Λαχανόκηποι: Χρήσεις γης: Γενική Κατοικία και Πολεοδομικό Κέντρο – Κεντρικές Λειτουργίες Πόλης – Τοπικό Κέντρο Συνοικίας Γειτονιάς. Με περιορισμούς λόγω της συνθήκης Seveso. Η περιοχή έχει αναπτυξιακή δυναμική κι ας είναι σήμερα ένας εγκαταλειμμένος σκουπιδότοπος, αφού είναι η φυσική συνέχεια και επέκταση του επιχειρηματικού κέντρου της πόλης και βρίσκεται δίπλα στο λιμάνι, τον εμπορικό σιδηροδρομικό σταθμό και το υπό ανέγερση Μουσείο Ολοκαυτώματος. Εξυγίανση, ανάπλαση και αξιοποίηση του ρημαγμένου κτηριακού αποθέματος, ικανή να προσελκύσει επενδύσεις. Κάποιοι έχουν εδώ και χρόνια πάρει θέση. Δεν το λες και λίγο.
-Στρατόπεδο Κακιούση: Για μέρος αυτού οι χρήσεις γης είναι Ελεύθεροι χώροι – Αστικό πράσινο και ήπιες μικρές υπαίθριες μορφές αθλητικών χρήσεων χωρίς δόμηση. Σημαντικό τμήμα του στρατοπέδου μένει εκτός σχεδίου και περιμένει τη μετεγκατάσταση των πετρελαιοειδών. Διαδικασία που θα πάρει ακόμα πολλά περισσότερα χρόνια, από όσα πήρε από τότε που δημοσιοποιήθηκε το σχετικό αίτημα... Αν πάρει ποτέ.
-Κοιμητήρια Ευαγγελίστριας: Χρήσεις γης με ζώνες πρασίνου και παρεμβάσεις στα κοιμητήρια, διατήρηση των υφιστάμενων κοινωφελών χρήσεων. Ο χώρος του νοσοκομείου «Άγιος Δημήτριος» αποκτά χρήσεις γης Πολεοδομικού Κέντρου – Κεντρικών Λειτουργιών Πόλης, φωτογραφίζοντας μελλοντική μετεγκατάστασή του. Επίσης προβλέπονται οδικές παρεμβάσεις βελτίωσης της συνδεσιμότητας της περιοχής. Πρόκειται για μια έκταση 85 στρεμμάτων, ιδιαίτερα κρίσιμη αφού είναι στον πυρήνα της πόλης. Όπως κρίσιμη είναι και η πρόβλεψη για χώρο πρασίνου στους Κήπους του Πασά.
-Κοιμητήρια Μαλακοπής: Μικρές αλλαγές, που δεν επηρεάζουν παρά την οργάνωση του χώρου.
-Τροχιοδρομικά: Χρήσεις γης για Πολεοδομικό Κέντρο – Κεντρικές Λειτουργίες Πόλης. Μια έκταση ουσιαστικά 20 στρεμμάτων, που όμως έχει σημασία, διότι χρειάζεται οργάνωση του άξονα της Πλαστήρα και η επέκταση στα 20 στρέμματα δίνει τη δυνατότητα για ανοικοδόμηση (υπάρχει πάντως ειδική πρόβλεψη για ρέμα και προστασία του πρασίνου και των ελεύθερων χώρων), αλλά και για την εξασφάλιση χώρων πρασίνου κτλ.
-Νοτιοανατολική Πύλη – Κεραμεία Αλλατίνι: Περιοχή ειδικής ρύθμισης, όπου θα εξελιχθεί στο σχέδιο για την ανέγερση του ουρανοξύστη, το πράσινο και την οργάνωση του χώρου, ώστε να ενταχθεί ως μια ουσιαστικά νέα γειτονιά στο πολεοδομικό συγκρότημα, με διαφορετικά χαρακτηριστικά από όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.
-Ποσειδώνιο: Κι εδώ είναι περιοχή ειδικής ρύθμισης. Και τα πολλά σχέδια για το μέλλον της περιοχής θα πρέπει πλέον να προσαρμοστούν σε συγκεκριμένους κανόνες.
-Εμπορευματικός Σιδηροδρομικός Σταθμός και γειτονικός χώρος: Οργάνωση και δυνατότητα για πράσινους ελεύθερους χώρους.
-Νησάκι Τριανδρίας: Χώρος πρασίνου, αναγκαίος για την περιοχή, που έχει και σε προστασία το ρέμα.
-Χαρίσειο Γηροκομείο: Περιοχή με κοινωφελείς χρήσεις.
Εκτός όμως από αυτές τις σημαντικές περιοχές, το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο περιλαμβάνει πάρκα μητροπολιτικής σημασίας, όπως το Πάρκο Μνήμης και το Μουσείο Ολοκαυτώματος και το πάρκο στη Νοτιοανατολική Πύλη σε έκταση 160 στρ., γύρω από τον τερματικό του μετρό στη Νέα Ελβετία. Περιλαμβάνει σε επίπεδο μελέτης (είναι αναγκαίο να το διευκρινίζουμε, διότι άλλο η μελέτη, άλλο η πράξη...) πεζοδρομήσεις, δίκτυο αξόνων όπου δεν θα επιτρέπονται τα μηχανοκίνητα, αλλά και περιοχές ειδικής προστασίας για το περιαστικό δάσος του Σέιχ Σου και για τα ρέματα στην εκτός σχεδίου περιοχή, όπως και για τις αναδασωτέες εκτάσεις.
Εφόσον υπάρχει συνεπώς Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο μένει να αρχίσουν οι παρεμβάσεις με τους κανόνες που αυτό θέτει. Και βεβαίως οι επενδύσεις, διότι πολύ απλά υπάρχουν πια σαφείς κανόνες. Και δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι τώρα μπήκαμε επιτέλους στον δρόμο για να κάνουμε σχέδια και ιδέες δεκαετιών πράξη. Να αλλάξει δηλαδή η εικόνα σημαντικών περιοχών ανατολικά και δυτικά του δήμου Θεσσαλονίκης και να γίνει καλύτερη και πιο βιώσιμη απαλλαγμένη από τα λάθη που έγιναν στο πυκνοδομημένο κέντρο. Εκεί δεν υπάρχει πια ανάπτυξη, επέκταση, μείζονες αλλαγές. Εκεί κρίσιμη είναι η διαχείριση. Η οποία δεν πρέπει να πνίξει όμως την ανάπτυξη, διότι αν δεν ρίξουμε βάρος στις «νέες» περιοχές, προσπαθώντας μονοσήμαντα να βελτιώσουμε το κέντρο της πόλης, θα έχουμε τη βάση, αλλά θα χάσουμε άλλο ένα τρένο...