Τον Νοέμβριο του 2013, αφού παρουσιάστηκε σε διεθνή φεστιβάλ, βγήκε και στις ελληνικές αίθουσες η ταινία «Ο εχθρός μου» του Γιώργου Τσεμπερόπουλου καταγράφοντας μια πολύ αξιόλογη διαδρομή, για άλλη μια φορά, στο σύγχρονο ελληνικό σινεμά. Ο αγαπημένος σκηνοθέτης εκείνες τις μέρες ρωτήθηκε από συναδέλφους «Ποιος είναι ο εχθρός μου;» και απάντησε, ανάμεσα σε άλλα, πως «για μένα ο ουσιαστικός εχθρός του ανθρώπου είναι ότι η μόνη τρέχουσα παγκόσμια αξία είναι αυτή του χρήματος. Η τραγωδία είναι ότι σήμερα δεν υπάρχει καμία καλύτερη ιδέα, καμία αντιπρόταση. Στο όνομα του εκπολιτισμού και του εκδημοκρατισμού, ανατρέπονται βίαια άλλοι πολιτισμοί και συνήθειες αιώνων. Κι εμείς έντρομοι και απομακρυσμένοι από τη γη και την παραγωγικότητα, στοιβαγμένοι στις μεγαλουπόλεις, χωρίς κοινωνικό κράτος και δικαιοσύνη, χωρίς καν καθαρό αέρα για να αναπνέουμε. Αυτά λέει το μυαλό μου».
Εκτιμώ πως ο Τσεμπερόπουλος και σήμερα, 13 χρόνια μετά και έπειτα από πολλές προσπεράσεις που έγιναν στο μεταξύ, θα έδινε την ίδια χοντρικά απάντηση.
Σήμερα ο κόσμος μας διεθνώς βρίσκεται πάνω σε μια γεωπολιτική κινούμενη άμμο. Πολύ απλά δεν ξέρει τι του ξημερώνει -έτσι ήταν θεωρητικά πάντα, μόνο που τώρα αυτό «φωνάζει», δεν σε αφήνει να ξεχαστείς-, δεν μπορεί να φανταστεί τι μπορεί να συμβεί την επομένη και από πού να πιαστεί. Ολόκληρος ο πλανήτης βιώνει αβεβαιότητες πρωτόγνωρες, που κάνοντας ένα μεγάλο άλμα θα λέγαμε πως θυμίζουν πάνω κάτω την πρωτοφανή αγωνία που γνώρισε ο κόσμος με τα πρώτα lockdown της πανδημίας. Δεν ήξερε πού να σταθεί, πώς να προστατευτεί και ποιον να εμπιστευτεί.
Δεν έκλεισε καλά καλά τρίμηνο ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο κι έχει κάνει κυριολεκτικά άνω κάτω τον πλανήτη. Δικαίως, μιας και μιλάμε για τον πλανητάρχη. Τη Δευτέρα ανακοινώνει κάτι τύπου «επιβάλλονται δασμοί στα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ» κι αμέσως το τσουνάμι των συνεπειών χτυπά αλύπητα τις αγορές κραταιών οικονομιών πανίσχυρων εταίρων. Την Τρίτη λέει δικτάτορα τον Ζελένσκι της Ουκρανίας και τρέχουν οι Ευρωπαίοι να στηρίξουν το Κίεβο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Την Τετάρτη συνομιλεί με τον Πούτιν για μιάμιση ώρα, τα βρίσκουν πάνω κάτω κι όταν ο τελευταίος συνεχίζει ακάθεκτος την επέλαση, τα χτυπήματα και τις υποδείξεις για την Ουκρανία, ο Τραμπ απειλεί με δασμούς (κι άλλους) αυτήν τη φορά τη Μόσχα. Στο τέλος, όμως, προσθέτει πως ο θυμός του για τον Ρώσο πρόεδρο δεν κρατάει και πολύ, μην τον συνεριζόμαστε κιόλας. Την Πέμπτη, ανακοινώνει, στα 78 του χρόνια, πως σκέφτεται και μια τρίτη προεδρική θητεία στον Λευκό Οίκο -το αμερικανικό σύνταγμα δεν το επιτρέπει- λέγοντας πως «υπάρχουν μέθοδοι» (!) και απλώνοντας νέα σύννεφα διαπλανητικά. Την Παρασκευή ανακοινώνει πως «φεύγει» από Παγκόσμιους Οργανισμούς, όπως της Υγείας, του Κλίματος και άλλους, βαθαίνοντας τις πληγές στο σώμα της Γης και με συνέπειες άμεσα ορατές. Το Σάββατο πηγαίνει στη Γροιλανδία, μια χώρα που ανήκει στη Δανία, και λέει πως θα την πάρει αυτός, γιατί έχει σημασία να την έχει αυτός, καθαρά και ξάστερα. Την Κυριακή, ανακοινώνει πως στέλνει χιλιάδες υπαλλήλους του Ομοσπονδιακού Κράτους στο σπίτι και ετοιμάζεται να κατεβάσει ρολά στο υπουργείο Παιδείας των ΗΠΑ.
Όλα αυτά είναι η συνήθης… εβδομαδιαία ατζέντα του Αμερικανού προέδρου που αλλάζει το διεθνές εκκρεμές. Βέβαια οι ενέργειες και οι πολιτικές Τραμπ μόλις άρχισαν να ξεδιπλώνονται. Έλα όμως που αυτές επηρεάζουν και τις ζωές τις δικές μας κι ας μην φαίνονται άμεσα οι συνέπειες. Μόλις, ας πούμε, έδωσε το σινιάλο – πρόσταγμα ο Τραμπ για την ενίσχυση του ΝΑΤΟ, των εξοπλισμών, την αύξηση του πλαφόν σε ό,τι αφορά τις αμυντικές δαπάνες και τους προϋπολογισμούς, οι Ευρωπαίοι -εμείς δηλαδή- αρχίσαμε να τρέχουμε. Ξαφνικά, όλα αυτά που αναμασούσαμε και δεν αποφασίζαμε για κοινή ευρωπαϊκή άμυνα χρόνια τώρα, όλα αυτά μπήκαν fast track στο τραπέζι των Βρυξελλών. Με απίστευτες ταχύτητες, εξαιρέθηκαν οι αμυντικές δαπάνες από τους προϋπολογισμούς των χωρών - μελών της ΕΕ με την περίφημη «ρήτρα διαφυγής» και τρέχουμε όλοι τώρα να παραγγείλουμε αμυντικά οπλικά συστήματα!
Τα ποσά ιλιγγιώδη: 850 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας! Αυτό είναι το πακέτο που έφερε η «Λευκή Βίβλος» στις Βρυξέλλες. Ουσιαστικά και για να είμαστε πιο ακριβείς, πρόκειται για το σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης, που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ονομάζει «Ευρωπαϊκή Αμυντική Ετοιμότητα 2030». Μιλάμε για ένα έγγραφο συνολικά 22 σελίδων που συνιστά τη «Λευκή Βίβλο» και με αυτήν ορίζεται πως έως το 2030 η Ευρώπη θα πρέπει επειγόντως να επανεξοπλιστεί, για να έχει μια ισχυρή αμυντική ικανότητα και έναν «αξιόπιστο αποτρεπτικό» μηχανισμό.
Μετά από όλα αυτά, ξαναγυρίζω στον φίλο Τσεμπερόπουλο και τον «Εχθρό του». Ποιος είναι σήμερα ο πραγματικός εχθρός της ΕΕ και σπεύδει να επανεξοπλιστεί; Από ποιον κινδυνεύει; Από τον Πούτιν; Από ποιον; Ποιος είναι ο εχθρός που σπρώχνει, αναγκάζει την ΕΕ να ρίξει πακτωλούς χρημάτων στη διεθνή πολεμική βιομηχανία, ώστε να έχουν πάρει φωτιά οι γραμμές παραγωγής της και να μην περισσεύει βίδα αυτήν την ώρα; Ποιος είναι ο εχθρός για παράδειγμα για τον Πορτογάλο, στην άλλη άκρη της Ευρώπης, στη γειτονιά του Ατλαντικού, και σπεύδει να αποκτήσει αμυντική υπεροπλία; Ο Βέλγος ποιον έχει εχθρό; Ο Ολλανδός από τι κινδυνεύει; Αν πάμε βέβαια ανατολικότερα, ας πούμε, στην Πολωνία ή στις χώρες της Βαλτικής ή ακόμη και στη Σκανδιναβία, μπορούμε να υποθέσουμε πως εφόσον άνοιξε η όρεξη του Βλαδίμηρου με την Ουκρανία, ίσως θελήσει να στρώσει κι αλλού το πολεμικό του σεντόνι. Για μας δεν χρειάζεται να πούμε, ξέρουμε, το βλέπουμε με κάθε ευκαιρία. Ο εξ Ανατολών αναθεωρητής γείτονας, αυτός είναι ο εχθρός και μας το υπενθυμίζει κάθε τρεις και λίγο, ειδικά όταν έχει εσωτερικά ζόρια, οπότε τρέχουμε κι εμείς να αποκτήσουμε σχετική υπεροπλία στο Αιγαίο. Αυτά δεν είναι καινούρια.
Πώς λοιπόν μας προέκυψε τώρα ο εχθρός, την ώρα δηλαδή που σύμφωνα και με διεθνείς γεωπολιτικούς αναλυτές η ειρήνη δεν είναι και πολύ μακριά στο Ουκρανικό; Τι είναι αυτό που μας έφερε τώρα τη «Λευκή Βίβλο» και τον επανεξοπλισμό της ΕΕ κι όχι τα προηγούμενα τρία χρόνια, όσο διαρκεί δηλαδή ο πόλεμος στην Ουκρανία, μετά την εισβολή της Ρωσίας;
Μπορεί και να είναι αποτέλεσμα μιας «απλής» μέρας στην ατζέντα Τραμπ η «Λευκή Βίβλος», μιας μέρας που ο Αμερικανός πρόεδρος ξεστομίζει κάτι που άλλοτε θα φάνταζε αδιανόητο, αντικανονικό κι εμείς οι Ευρωπαίοι τα χάνουμε τελείως και αντιδράμε. Όμως αυτά τα δισ. ευρώ από κάπου θα κοπούν, για να κατευθυνθούν προς τη λεγόμενη «βιομηχανία πολέμου». Οι περικοπές σε κοινωνικές υπηρεσίες, στην υγεία θα είναι προφανώς από τις πρώτες που θα δώσουν χώρο σε εξοπλισμούς. Κι είναι πάλι αυτή η αντίστιξη, κοινωνία – βιομηχανία πολέμου, που σε κάνει να σκέφτεσαι ότι τελικά «ουσιαστικός εχθρός του ανθρώπου είναι ότι η μόνη τρέχουσα παγκόσμια αξία είναι αυτή του χρήματος».