Πολλοί Έλληνες πιστεύουν ότι η χώρα μας είναι τουλάχιστον… δύο, εννοώντας τον προνομιούχο Νότο, έναντι του ασθμαίνοντος Βορρά. Ορισμένοι βλέπουν το θέμα κάπως αλλιώς: Από τη μια οι μεγάλες πόλεις -κυρίως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, αλλά ενδεχομένως και μερικές ακόμη- και από την άλλη η περιφέρεια, οι μικρότερες πόλεις, οι κωμοπόλεις και τα χωριά. Διαφορετικοί ρυθμοί, αλλά -κυρίως- διαφορετική νοοτροπία και διαφορετικές προτεραιότητες. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στην πρόσφατη μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 οι επιπτώσεις στην ελληνική περιφέρεια ήταν ηπιότερες, από τη λαίλαπα που σάρωσε ειδικά τα δύο μεγάλα αστικά κέντρα. Μάλλον επειδή η ελληνική περιφέρεια στο οικονομικό επίπεδο στηρίζεται αρκετά στον πρωτογενή τομέα, δηλαδή στην αγροτική οικονομία, αλλά και στον τουρισμό, ενώ οι μεγάλες πόλεις βασίζονται κατά κύριο λόγο στις υπηρεσίες και την κατανάλωση, δηλαδή στον ρυθμό κυκλοφορίας και ανακύκλωσης του χρήματος.
Πολλές Ελλάδες
Κάποιοι άλλοι ανάμεσά μας, οι οποίοι λόγω δουλειάς έχουν τη δυνατότητα να γυρίζουν όλη την Ελλάδα, να συνεργάζονται με ντόπιους και να μπορούν να συγκρίνουν, υποστηρίζουν ότι η χώρα μας στο κοινωνικό πεδίο είναι επί της ουσίας… 52 Ελλάδες, όσοι και οι νομοί της. Προφανώς η συγκεκριμένη διατύπωσή τους είναι υπερβολική και οφείλεται στην προσπάθειά τους να υπογραμμίσουν ότι με βάση τη βιωμένη εμπειρία στην πραγματικότητα υπάρχουν περισσότερες από δύο Ελλάδες. Πολλές Ελλάδες με χτυπητές διαφορές στη νοοτροπία, τον τρόπο ζωής και την καθημερινότητα, κάτι που προέκυψε τόσο από οικονομικούς, όσο και από κοινωνικούς παράγοντες. Είναι φυσικό σε ένα κοσμικό πολύβουο νησί η ατμόσφαιρα να είναι διαφορετική από αυτήν που επικρατεί σε μια ορεινή και σχετικά απομονωμένη κωμόπολη. Διότι μπορεί τα έργα υποδομής, η τεχνολογία και τα πάσης φύσεως δίκτυα να έχουν βγάλει ελληνικές περιοχές από την απομόνωση, αλλά υπάρχουν ακόμη αντικειμενικές διαφορές και παραδόσεις, που δεν επιτρέπουν την υπερβολική πύκνωση του ιστορικού χρόνου.
Για παράδειγμα η Ήπειρος, που κάποτε ήταν λόγω γεωφυσικών συνθηκών η πιο απομονωμένη περιφέρεια της ηπειρωτικής Ελλάδας. Κάτι που οδήγησε σε οικονομική υπανάπτυξη, διευρυμένη μετανάστευση, αλλά και «βαριά» έκφραση μέσω της υπέροχης μέσα στην μελαγχολία της ηπειρώτικη μουσική. Όλα αυτά αν κι έχουν λειανθεί δεν μπορούν -μάλλον δεν γίνεται- να εξαφανιστούν επειδή η Εγνατία Οδός και η Ιόνια Οδός έχουν μικρύνει τις αποστάσεις κι έχουν απλοποιήσει τις μετακινήσεις, ενώ το διαδίκτυο και η δορυφορική τηλεόραση αποτελούν παράθυρα στον κόσμο, που παραμένουν διαρκώς ανοιχτά.
Αλλά και η κάποτε -επί πολλούς αιώνες- κοσμοπολίτικη και πολυεθνική Θεσσαλονίκη, που ήταν διακεκριμένο εμπορικό και διαμετακομιστικό κέντρο και πόλη με ειδικό οικονομικό βάρος στην Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και την Οθωμανική αυτοκρατορία, που τον τελευταίο αιώνα έχει εκπέσει σε… συμπρωτεύουσα με σαφείς επιπτώσεις όχι μόνο στο οικονομικό επίπεδο, αλλά και την στενότερη ματιά που η κοινωνία της -πολίτες, πολιτικοί εκπρόσωποι, επιχειρηματίες, πνευματική ηγεσία- αντιμετωπίζει τις σύγχρονες προκλήσεις. Στην ουσία η σημερινή εικόνα της Θεσσαλονίκης αποτυπώνει το χάσμα Βορρά – Νότου που υπάρχει στη χώρα. Πρόκειται για τη λογική της Παλιάς Ελλάδας και των Νέων Χωρών, που διαμορφώθηκε μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τη Μικρασιατική Εκστρατεία, που είχαν ως αποτέλεσμα αφενός τον διπλασιασμό της έκτασης του νέου ελληνικού κράτους με την απελευθέρωση των βόρειων περιοχών της σημερινής ελληνικής επικράτειας, αλλά και την αύξηση του πληθυσμού λόγω της έλευσης 1,5 εκατομμυρίων Μικρασιατών προσφύγων. Πρόκειται για λογική που δεν έχει πλήρως ξεπεραστεί. Άλλωστε ισχύει ακόμη στην εκκλησιαστική οργάνωση της Ελληνορθόδοξης εκκλησίας.
Η φοροδιαφυγή του Νότου
Όλα αυτά, που βρίσκουν την πλήρη τους έκφραση στη νοοτροπία, συνδέονται με τις σημερινές εξελίξεις στην οικονομία, όχι μόνο στην αναπτυξιακή της διάσταση, αλλά ακόμη κι όταν πρόκειται για υπερβάσεις και εκτεταμένη παρανομία, όπως συμβαίνει -για παράδειγμα- με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ ή τη φοροδιαφυγή. Στο μεν σκάνδαλο με τις αγροτικές επιδοτήσεις απόλυτη πρωταγωνίστρια αναδεικνύεται η Κρήτη. Στη δε φοροδιαφυγή - σύμφωνα με τα στοιχεία των καλοκαιρινών ελέγχων της ΑΑΔΕ- η διαφορά Βορρά - Νότου είναι σαφής. Όσο σαφής είναι και η διαφορά στη δύναμη επιρροής προς την εκτελεστική εξουσία, που έχουν οι κοινωνίες και οι παράγοντες του Νότου, έναντι του Βορρά.
Συγκεκριμένα στους ελέγχους που πραγματοποίησε η ΑΑΔΕ κατά τους μήνες Μάιο έως Σεπτέμβριο 2025, σε όλη την ελληνική επικράτεια και με ειδική στόχευση στους καλοκαιρινούς προορισμούς, σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά, οι πέντε γεωγραφικές περιφέρειες όπου διαπιστώθηκαν τα υψηλότερα ποσοστά παραβατικότητας, είναι κομμάτι της … Παλιάς Ελλάδας. Συγκεκριμένα: 1. Δυτική Ελλάδα (νομοί Αιτωλοακαρνανίας 42,07%, Ηλείας47,22%, Αχαΐας 43,61%). 2. Στερεά Ελλάδα (νομοί Αττικής 37,32%, Εύβοιας 47,44%, Βοιωτίας 34,04%). 3. Πελοπόννησος (νομοί Κορινθίας 54,02%, Αρκαδίας 45,88%, Λακωνίας 42,15%). 4. Κρήτη (νομοί Λασιθίου 42,77%, Χανίων 43,83%). 5. Νότιο Αιγαίο (νομός Κυκλάδων 33% , Δωδεκανήσου 39,72%).
Αντιθέτως, σε χαμηλά επίπεδα παρέμεινε η παραβατικότητα στις ακόλουθες περιοχές των… Νέων Χωρών: 1. Βόρειο Αιγαίο (νομοί Λέσβου 24,75%, Χίου 22,34%). 2. Ανατολική Μακεδονία & Θράκη (νομοί Δράμας 20,65%, Ξάνθης 23,18%). 3. Δυτική Μακεδονία (νομός Κοζάνης 22,28%).
Φυσικά δεν υπάρχουν συλλογικές ευθύνες. Ο τυπικός ή ο φοροφυγάς επιχειρηματίας είναι σωστός ή παραβάτης όπου κι αν δραστηριοποιείται. Η μεγάλη εικόνα, όμως, κάτι δείχνει για τη νοοτροπία μιας κοινότητας, εν προκειμένω της επιχειρηματικής. Το πόσο γενικευμένο ή αντίθετα περιορισμένο είναι ένα φαινόμενο έχει τη σημασία του. Και προσφέρεται για συμπεράσματα ουσίας και όχι ποδοσφαιρικού τύπου…
ΥΓ1: Ενδεχομένως κάποιος διαβάζοντας αυτά τα επίσημα στοιχεία να σημειώσει ότι στον ελληνικό Νότο η τουριστική δραστηριότητα, που είναι επιρρεπής στη φοροδιαφυγή κυρίως επειδή απευθύνεται σε ξένους, είναι εξαιρετικά ανεπτυγμένη, ενώ στον Βορρά -πλην εξαιρέσεων- τελεί υπό ανάπτυξιν. Σύμφωνα, πάντως, με την ΑΑΔΕ μόνο το 41% των διενεργηθέντων ελέγχων στόχευσε σε κλάδους επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό (εστιατόρια, καφέ μπαρ, ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια κλπ.), εντοπίζοντας παραβατική συμπεριφορά σε ποσοστό 33,73%. Το υπόλοιπο 59% των ελέγχων αφορούσε επιχειρήσεις γενικότερου ενδιαφέροντος.
ΥΓ2: Η «Βαβυλωνία» του Δημήτριου Βυζάντιου γράφτηκε το 1937, τουλάχιστον τυπώθηκε για πρώτη φορά εκείνη τη χρονιά. Είναι ένα από τα πρώτα θεατρικά έργα που γράφτηκαν στην ελεύθερη Ελλάδα και η δράση της τοποθετείται στο 1827. Πρόκειται για μια γλωσσική σάτιρα για τις παρεξηγήσεις που δημιουργούνται μεταξύ των πελατών μιας λοκάντας -πανδοχείο με ταβέρνα και στάβλο- στο Ναύπλιο, οι οποίοι βρέθηκαν εκεί για να γιορτάσουν τη νίκη του στόλου των Μεγάλων Δυνάμεων επί του Οθωμανικού στη ναυμαχία του Ναυαρίνου, γεγονός που στην ουσία διέσωσε τα επιτεύγματα της Ελληνικής Επανάστασης. Καθώς οι πελάτες της λοκάντας κατάγονται από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας, ο καθένας μιλά τη δική του διάλεκτο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται μια σειρά από παρεξηγήσεις, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να καταλήξουν στη φυλακή. Ο συγγραφέας σατιρίζει το γλωσσικό… χάος της εποχής, που σήμερα δεν υφίσταται, αλλά έχει αφήσει σε άλλα πεδία τα χνάρια του, σαφώς ξεθωριασμένα, αλλά πάντως υπαρκτά.