Υπάρχουν περίοδοι στην πορεία μιας πόλης στο χρόνο, που σηματοδοτούν σημαντικές αλλαγές, οι οποίες αφήνουν σημαντικό αποτύπωμα, δημιουργούν νέες συνθήκες καθημερινότητας και της δίνουν νέα ταυτότητα. Σε αυτή τη φάση βρίσκεται σήμερα η Θεσσαλονίκη.
Δεν γίνονται φαραωνικά έργα, γίνονται όμως πολλά έργα και δρομολογούνται ακόμα περισσότερα, με έντονο αποτύπωμα στην καθημερινότητά μας. Ίσως σε δέκα χρόνια να μην τα μνημονεύουμε, να έχουμε ξεχάσει πώς ζούσαμε χωρίς αυτά στην πόλη, αλλά είναι αυτά που θα καθορίσουν την καθημερινότητά μας και κυρίως το διαχρονικά ζητούμενο, τη διαρκή βελτίωση της Θεσσαλονίκης, ώστε παρά τις χιλιετίες ζωής της να παραμένει διαρκώς σύγχρονη και να διατηρεί τον χαρακτήρα της «ανθεκτικής» πόλης.
Η πόλη αλλάζει. Και θα αλλάζει σε αυτή τη δεκαετία διαρκώς. Ως κοινωνία θα αφομοιώσουμε αυτές τις αλλαγές και θα μάθουμε να ζούμε στις νέες συνθήκες σταδιακά. Αυτό καθιστά την αλλαγή πιο εύκολη κι ας θέλουμε τα πάντα τώρα... χτες.
Η πόλη αλλάζει μετά από... ιώβεια υπομονή
Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης η τοπική κοινωνία δεν μπορεί να κατηγορηθεί για ανυπομονησία. Το ακριβώς αντίθετο. Δεν είναι μόνο η πόλη ανθεκτική. Είναι και η κοινωνία της, οι άνθρωποί της, που κάνουν ιώβεια σε πολλές περιπτώσεις υπομονή.
Όμως σήμερα φτάσαμε σε μια χρονική περίοδο που -πιθανώς και συγκυριακά- γίνονται πολλές αλλαγές μαζεμένες, σε βραχύ χρονικό διάστημα. Ο τραχανάς των ελλείψεων της Θεσσαλονίκης (και είναι πάρα πολλές) απλώθηκε και σιγά σιγά θα αρχίσει να μαζεύεται. Κανείς στο μέλλον δεν θα χαρακτηρίσει την εποχή ως μια εμβληματική ιστορική περίοδο για την πόλη. Δεν καταστράφηκε συθέμελα δα (και ευτυχώς) για να γίνει κάτι τέτοιο. Ωστόσο, για όσους ζούμε εδώ, οι αλλαγές θα είναι καταλυτικές για την καθημερινότητά μας, για τη λειτουργία και την εικόνα της πόλης και του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος.
Δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, που πριν από κάποια χρόνια ανήκαν στη σφαίρα της φαντασίας, υλοποιούνται. Από τα πιο απλά μέχρι τα πιο μεγάλα.
Θα δώσω λίγα παραδείγματα για τις αλλαγές που έχουμε μπροστά μας.
Η είσοδος του μετρό στη ζωή μας συνιστά από μόνη της μια τομή στην πορεία της Θεσσαλονίκης στο χρόνο. Μια αλλαγή στην καθημερινότητά μας, μια ανάσα στη δοκιμασία δεκαετιών, ένα τέλος σε ένα φετίχ, σε ένα ταμπού και μια αρχή για μια νέα εποχή μετακινήσεων.
Η ανάπλαση της παραλιακής ζώνης, που άρχισε να υλοποιείται σταδιακά, ως τελικό αποτέλεσμα, είναι ένα στοίχημα δεκαετίας. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι οι αλλαγές άρχισαν ήδη. Πρώτα στα δυτικά και ακολουθεί σε ορατό χρονικό ορίζοντα η παλιά παραλία.
Οι κεντρικές πλατείες μπαίνουν σε ένα πλαίσιο αλλαγών και μεταμόρφωσης, όπως και άλλες περιοχές του δημόσιου χώρου. Από την πλατεία Ελευθερίας και την πλατεία Διοικητηρίου, μέχρι τις πλατείες κοντά στους σταθμούς του μετρό, τη Δημητρίου Γούναρη, την πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας, το Μουσείο Ολοκαυτώματος και το Πάρκο Μνήμης.
Δεν θα αργήσει πολύ πια να ολοκληρωθεί το πρώτο Μητροπολιτικό Πάρκο στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά. Τουλάχιστον η πρώτη φάση του, που τέτοια εποχή του χρόνου θα είναι στη διάθεση των πολιτών.
Η ανάπλαση της ΔΕΘ, που επίσης συνιστά μεγάλη αλλαγή για την πόλη και την καθημερινότητά μας, μπαίνει πια σε ρότα υλοποίησης, κάτι που θα μας το πουν ξανά και ξανά, μέχρι να αρχίσουμε να το αντιλαμβανόμαστε μετά το φθινόπωρο και κυρίως από τον επόμενο χρόνο.
Και δρομολογημένα είναι επίσης μια σειρά από άλλα σημαντικά έργα. Από την αναβάθμιση της ανατολικής εσωτερικής περιφερειακής οδού, που περιλαμβάνει και το Fly Over. Από την αναβάθμιση οδικών αξόνων, όπως της Μουδανίων από τη Βούλγαρη μέχρι τη Θέρμη, όπως οι νέοι ανισόπεδοι κόμβοι στο νοσοκομείο «Άγιος Παύλος» και στο αεροδρόμιο, όπως η διαπλάτυνση της οδού Λαγκαδά. Από μείζονος σημασίας έργα όπως το Παιδιατρικό νοσοκομείο στο Φίλυρο με τα συνοδά έργα των προσβάσεών του, όπως το νέο Ογκολογικό νοσοκομείο και η αξιοποίηση του στρατοπέδου Καρατάσιου, όπως το εμπορευματικό κέντρο στα δυτικά, ο έκτος προβλήτας και οι συνδέσεις του λιμανιού με τον σιδηρόδρομο και το οδικό δίκτυο. Μέχρι τις σημαντικές παρεμβάσεις όπως η διαπλάτυνση της οδού Λαγκαδά και μελλοντικά Μίκη Θεοδωράκη, όπως η επέκταση του Σέιχ Σου ώστε να σκεπάσει τη δυτική Θεσσαλονίκη, όπως οι αστικές αναπλάσεις στο Βότση, την Κηφισιά και το Ιπποκράτειο, όπως οι Στάβλοι Παπάφη, όπως η ανάπλαση στα Κεραμεία Αλλατίνι, όπως τα πρότζεκτ στην περιοχή του Φιξ, στην παλιά δυτική είσοδο.
Η πόλη αλλάζει. Δεν γνωρίζω αν αυτές οι χαρακτηριστικές αλλαγές όταν ολοκληρωθούν θα αλλάξουν και την εικόνα που έχουμε όλοι εμείς, που κατοικούμε στη Θεσσαλονίκη για την ίδια την πόλη και την καθημερινότητά μας.
Δεν θα ξυπνήσουμε ξαφνικά ένα πρωί και θα δούμε κάτι διαφορετικό από αυτό που βλέπουμε σήμερα. Δεν το αντιλαμβανόμαστε. Επειδή οι αλλαγές είναι πολλές και γίνονται σε βάθος χρόνου, με καθυστερήσεις, την ώρα που οι ταχύτητες έχουν ήδη γίνει ιλιγγιώδεις και διαρκώς αυξάνονται. Η Θεσσαλονίκη αποκτά νέο χαρακτήρα αργά και σταθερά. Μια βίαιη αλλαγή στην καθημερινότητα όμως, έστω κι αν είναι ευκταία όταν πρόκειται για βελτίωση με θετικό αναπτυξιακό πρόσημο, δεν μπορεί έτσι κι αλλιώς να αφομοιωθεί με ευκολία από την τοπική κοινωνία.
Μπορούμε πολύ εύκολα να φανταζόμαστε τη Θεσσαλονίκη όπως τη θέλει ο καθένας στο μέλλον. Το τελικό αποτέλεσμα όμως και αργεί και δεν είναι συνήθως αντίστοιχο της εικόνας που έχουμε πλάσει στο μυαλό μας. Ειδικά όπως έχουμε μάθει σε αυτή την πόλη να μας βγαίνει ξινό από τη μύτη κάθε έργο, κάθε παρέμβαση που αφορά στην καθημερινότητά μας, το αποτέλεσμα κυρίως φέρνει ανακούφιση, παρά ευχάριστη έκπληξη και χαρά.
Λογικά στη Θεσσαλονίκη θα έπρεπε να είμαστε αισιόδοξοι για τα χρόνια που έρχονται. Δεν βλέπω όμως κανένα κλίμα αισιοδοξίας, ελπίδας, προσμονής, χαράς. Αντιθέτως, η γκρίνια περισσεύει, η ταλαιπωρία επίσης, η απογοήτευση επίσης. Αδικαιολόγητα; Προφανώς όχι. Κάθε αλλαγή τη βαραίνει ο χρόνος και η κούραση που συνεπάγεται.
Και ακόμα ένας παράγοντας: η αναποφασιστικότητα. Αποφάσεις και δράση χρειάζεται η Θεσσαλονίκη και οι κάτοικοί της. Να γίνουν αυτά τα έργα. Να πλησιάσει η πόλη στην αλλαγή. Να αναλάβουν όλοι οι αρμόδιοι τις ευθύνες τους για τη νέα ταυτότητα της πόλης και να προχωρήσουν με αποφασιστικότητα στην... έκδοσή της το συντομότερο. Κι αν χρειαστεί να σπάσουν αβγά, να συγκρουστούν, να ηγηθούν κάθε μικρής και μεγάλης μάχης, όταν αυτή δίνεται για να φτάσει η Θεσσαλονίκη στον επόμενο προορισμό της στο χρόνο.