«Όμορφη και παράξενη πατρίδα /
Ωσάν αυτή που μου 'λαχε δεν είδα /
Ρίχνει να πιάσει ψάρια πιάνει φτερωτά /
Στήνει στην γη καράβι κήπο στα νερά /
Μπαίνει σ' ένα βαρκάκι πιάνει ωκεανούς /
Ξεσηκωμούς γυρεύει θέλει τύραννους /
Όμορφη και παράξενη πατρίδα…»
Οι ποιητές -λένε κάποιοι- είναι προφήτες. Το βέβαιον είναι ότι οι μεγάλοι ποιητές, όπως ο Οδυσσέας Ελύτης στον οποίο ανήκουν οι στίχοι στην αρχή του κειμένου, έχουν έναν μοναδικό τρόπο να ερμηνεύουν και να κωδικοποιούν τις καταστάσεις. Ειδικά στην Ελλάδα, τη χώρα που γέννησε την ποίηση και την καλλιέργησε όσο λίγες περιοχές του κόσμου, οι σημαντικοί ποιητές σκύβουν σταθερά και με συνέπεια πάνω από την πατρίδα, την ιστορία της και τον χαρακτήρα των Ελλήνων. Και όλοι τους, όπως ακριβώς ο Ελύτης, εντοπίζουν τις… καραμπινάτες αντιφάσεις, που αποτελούν βασικό συστατικό της ελληνικής ιδιομορφίας. Άλλες φορές πανηγυρίζουν και άλλες θρηνούν γι’ αυτές.
Τις τελευταίες δύο ημέρες το… έργο «Ελλάδα» προβάλλεται με φόντο τις αγροτικές κινητοποιήσεις με τους κλεισμένους δρόμους και τη βασική εικόνα «σπασμένη» στα δύο. Από τη μια η διεθνής επιτυχία του Έλληνα υπουργού Οικονομικών Κ. Πιερρακάκη, ο οποίος εκλέχτηκε στην προεδρία του Eurogroup και του ESM και από την άλλη η παρουσία στη Βουλή του κ. Φραπέ, με τις Πόρσε του χιλιάρικου, και της κ. Κωνσταντοπούλου, με τα… σκισμένα καλσόν.
Για μία ακόμη φορά, λοιπόν, οι αντιφάσεις της χώρας στο προσκήνιο. Με τους περισσότερους να είναι μπερδεμένοι. Να μην ξέρουν με ποιους να παν και ποιους να αφήσουν. Διότι -σου λένε- σημαντικό γεγονός και με πολλούς συμβολισμούς αποτελεί η ανάδειξη ενός Έλληνα -και μάλιστα εκλεγμένου υπουργού- σε ένα υψηλό ευρωπαϊκό αξίωμα, αλλά… Και ως γνωστόν στην Ελλάδα συχνά οι ειδήσεις ξεκινούν από ένα κάποιο αλλά. Αλλά οι αγρότες ξεσηκώνονται διότι δεν πήραν τις επιδοτήσεις προηγούμενων χρόνων, το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί, η ύπαιθρος έχει εγκαταλειφθεί και δεν μπορούν να ζήσουν ούτε οι ίδιοι, ούτε οι οικογένειες τους. Στο ίδιο μήκος και πλάτος κύματος και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, που αφενός συνεχάρησαν -έστω μα το ζόρι- τον Πιερρακάκη για την επιτυχία του, ενώ αφετέρου συνεχίσουν να στηρίζουν «τον δίκαιο αγώνα των αγροτών» και να καταγγέλλουν την κυβέρνηση όπου σταθούν κι όπου βρεθούν για τον ΟΠΕΚΕΠΕ και γενικά για ότι περπατάει, για ότι πετάει και ότι κολυμπάει.
Ευτυχώς ή δυστυχώς -αναλόγως της οπτικής γωνίας του καθενός- όλα συνδέονται μεταξύ τους. Η εκλογή Πιερρακάκη, που πέραν της συγκυρίας οφείλεται στην καλή πορεία της ελληνικής οικονομίας και ιδιαιτέρως των δημοσιονομικών τα τελευταία χρόνια, είναι απόλυτα συνυφασμένη με όσα συμβαίνουν στην πραγματική οικονομία, στην καθημερινή ζωή των Ελλήνων. Διότι η ανάπτυξη που καταγράφεται είναι μεν πραγματική, αλλά όχι οριζόντια. Επιπροσθέτως όσο εκσυγχρονίζεται το κράτος, κυρίως μέσω της ψηφιακότητας, τόσο θα περιορίζονται οι… θολές, γκρίζες και μαύρες καταστάσεις στην οικονομία, δηλαδή στις συναλλαγές, στην εργασία, στις επιδοτήσεις. Εξελίξεις που αναδιατάσσουν τις ισορροπίες μιας κοινωνίας στην οποία επί δεκαετίες οι αγρότες -για παράδειγμα- έμαθαν να ζουν και να καλοζούν μέσω των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και των υπερβάσεών τους, ενώ -δεύτερο παράδειγμα- οι μικροί, οι μικρομεσαίοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες επιβιώνουν και κάτι πολύ παραπάνω μέσω της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής, της φοροκλοπής. Για να μην μιλήσουμε για κάποιους μεγάλους του επιχειρείν, οι οποίοι καλλιεργούν συστηματικά το σπορ του λαθρεμπορίου.
Όλα αυτά σημαίνουν ότι το κράτος -επομένως και η κοινωνία- γενικώς προοδεύει, αλλά αρκετοί στη χώρα ξεβολεύονται. Πρόκειται για μία διαδικασία που ακολουθεί τους νόμους της κλασικής φυσικής και δεν μπορεί να συμβεί διαφορετικά. Ενδεχομένως μπορεί να μη συμβαίνει -όπως γινόταν επί χρόνια με κατάληξη τη χρεοκοπία-, αλλά όταν συμβαίνει όσο δυναμώνει και εκσυγχρονίζεται το κράτος, τόσο περιορίζεται η γκρίζα οικονομία. Και όσο η χώρα πετυχαίνει τους δημοσιονομικούς της στόχους και επομένως μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον της συντονισμένη με τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες, τόσο κάποιοι ανάμεσά μας -αρκετοί ακόμη, αλλά ο αριθμός τους φθίνει- θα ξεβολεύονται. Όσο, δηλαδή, ο κάθε Πιερρακάκης θα εισπράττει εύσημα, τόσο ο κάθε Φραπές θα εκτίθεται απολογούμενος, η κάθε Κωνσταντοπούλου θα εμφανίζεται ωρυόμενη και ασχημονούσα και οι κάθε αγροτοπατέρες θα κλείνουν τους δρόμους φανερά και θα διαπραγματεύονται μικρο-ρυθμίσεις στα… κρυφά.
Σε αυτή την… ιδιότυπη Ελλάδα που βιώνουμε καθημερινά με διάφορες ευκαιρίες υπάρχουν δύο ακόμη συνιστώσες, που εμφανώς σχεδόν κανείς από τους πρωταγωνιστές δεν δίνει σημασία ενώ θα έπρεπε. Ίσως, επειδή όσοι το έκαναν τα άκουσαν πολιτικά και κοινωνικά από τους φωνασκούντες. Η μία είναι η σιωπηλή πλειοψηφία, διότι πάντα οι περισσότεροι είναι σιωπηλοί. Άλλοι από χαρακτήρα, άλλοι γιατί δεν έχουν τι να πουν, άλλοι επειδή ζορίζονται και πρωτίστως προσπαθούν να επιβιώσουν και άλλοι επειδή γνωρίζουν ότι η ευθύνη για την πορεία του τόπου είναι όχι μόνο συλλογική, αλλά και ατομική, άρα αγγίζει και τους ίδιους, οπότε σεμνύνονται. Και η δεύτερη συνιστώσα είναι οι επόμενες γενιές. Δηλαδή το μέλλον του τόπου, που οι πάντες επικαλούνται, αλλά κανείς δεν προετοιμάζει πραγματικά.
Ο Πιερρακάκης - πρόεδρος, ο Φραπές - πόρσε και η Κωνσταντοπούλου -σκισμένο καλσόν, όπως και τα αγροτικά μπλόκα, συνυπάρχουν και η τελική συνολική εικόνα είναι δισυπόστατη. Πέρα από το ποιόν και τις προθέσεις των πρωταγωνιστών, το τελικό αποτέλεσμα έχει να κάνει με το βλέμμα του θεατή. Ο σπουδαίος Ιταλός και Ευρωπαίος θεατράνθρωπος του 20ου αιώνα Τζιόρτζιο Στρέλερ, ιδρυτής στο Μιλάνο του περίφημου Piccolo Teatro, συνήθιζε να λέει: Σήμερα η παράσταση πήγε καλά, το κοινό είχε ταλέντο. Άρα στο χέρι -ή περίπου στο χέρι- του καθενός είναι ποια Ελλάδα θα βλέπει, με ποιους θα πορεύεται και πώς ο ίδιος θα κινείται μεταξύ Πιερρακάκη – Φραπέ - Κωνσταντοπούλου και αγροτικών μπλόκων. Το ζητούμενο φυσικά θα εξακολουθήσει να είναι κάποια στιγμή οι συνιστώσες της χώρας να συγκλίνουν, ο ορθός λόγος να επικρατήσει και η τελική εικόνα να αποπνέει κάτι από το ένδοξο παρελθόν, το καλύτερο παρόν και το ελπιδοφόρο μέλλον. Μέχρι τότε, όμως, ο καθείς και τα… γούστα του. Όπως και οι ευθύνες του.