Η Δικαιοσύνη σε όλο τον κόσμο είναι το καταφύγιο των ασθενέστερων. Όσων πιστεύουν ότι αδικούνται και διεκδικούν το δίκιο τους. Κάτι που συνάδει με τον δυτικό πολιτισμό, στον οποίο υπάρχει η αρχή της πλειοψηφίας, αλλά σημασία έχει να προστατεύονται τα δικαιώματα των μειοψηφούντων, ενώ οι πολίτες έχουν αναχώματα έναντι των εξουσιών, οι οποίες λόγω της δύναμής τους ενδέχεται να αυθαιρετούν.
Αυτό το κοινώς αποδεκτό σχήμα ισχύει και στην Ελλάδα. Με πολλές, όμως, στρεβλώσεις. Που έχουν ως αποτέλεσμα συχνά οι δικαστικές δυσλειτουργίες και τα ιδιωτικά καπρίτσια να ορθώνουν φρένο σε σημαντικές εξελίξεις. Είναι κοινώς παραδεκτό ότι συχνά στη χώρα μας τα ανώτατα δικαστήρια -ειδικά το Συμβούλιο της Επικρατείας και το Ελεγκτικό Συνέδριο – ασκούν στην ουσία πολιτική. Ανεξάρτητα από το πνεύμα και τη διάθεση με την οποία αποφασίζουν οι ανώτατοι δικαστές, οι οποίοι ασκούν το εκ του νόμου λειτούργημα τους. Όταν εγκρίνουν και κυρίως όταν απορρίπτουν αποφάσεις της διοίκησης για σοβαρά θέματα, όπως για παράδειγμα τα δημοσιονομικά ή τα περιβαλλοντικά, υπάρχει πρακτικό αποτέλεσμα, το οποίο συχνά πυκνά φέρνει σε δύσκολη θέση αυτούς που αποφασίζουν και οφείλουν να εφαρμόσουν. Δεν είναι τυχαίο πως, όταν στην Αθήνα παραμονές των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις στα έργα που θα εξέθεταν διεθνώς τη χώρα, επελέγη μιας fast track διαδικασία, που -μεταξύ άλλων- ξεπερνούσε και κάποια δικαστικά επίπεδα. Τελικά, όλα έγιναν στην ώρα τους και η πρωτεύουσα της χώρας φάνηκε συνεπής στο ραντεβού της με τη σύγχρονη αθλητική ιστορία. Ούτε είναι τυχαίο ότι πέριξ των δικαστηρίων έχει αναπτυχθεί από τους νομικούς ολόκληρη τεχνογνωσία ακόμη και για το πώς θα πετύχουν ή θα αποτρέψουν μια αναβολή, που τελικά θα λειτουργήσει υπέρ ή κατά της υπόθεσης που έχουν αναλάβει.
Στη Θεσσαλονίκη των ατελείωτων καθυστερήσεων σε μεγάλα έργα τα Δικαστήρια -άθελά τους- έχουν παίξει το δικό τους ρόλο. Κι όχι μόνο τα Ανώτατα Δικαστήρια, αλλά και τα χαμηλότερης βαθμίδας. Διότι όταν η γραφειοκρατία, που (υποτίθεται ότι) έχει δημιουργηθεί για να διασφαλίζει τη νομιμότητα και τη διαφάνεια «βγαίνει στο δρόμο» τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά. Και όταν στην εξίσωση δεν λαμβάνεται υπόψιν το δημόσιο συμφέρον, οι αρνητικές συνέπειες μεγαλώνουν. Το χθεσινό παράδειγμα των απαλλοτριώσεων της οδού Πόντου στην Καλαμαριά, έργο που συνδέεται με την επέκταση του μετρό στην περιοχή είναι χαρακτηριστικό. Όπως έγραψε στο σχετικό ρεπορτάζ η Voria.gr ,«Πολύμηνη καθυστέρηση στη διάνοιξη της οδού Πόντου, ενός έργου απαραίτητου για την ομαλή λειτουργία της επέκτασης του Μετρό Θεσσαλονίκης στην Καλαμαριά, φέρνει η απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης για αναβολή το φθινόπωρο της αίτησης του δήμου για προσδιορισμό προσωρινής τιμής μονάδος σε ό,τι αφορά τα οικόπεδα που πρέπει να απαλλοτριωθούν. Μετά τη δέσμευση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών να καλύψει το ποσό των περίπου 11,5 εκατ. ευρώ που απαιτούνται για να απαλλοτριωθούν περί τις 180 ιδιοκτησίες, ώστε να διανοιχθεί το επίμαχο τμήμα του δρόμου μήκους περί τα 2,5 χιλιόμετρα, ο δήμος Καλαμαριάς έτρεξε με γρήγορους ρυθμούς όλες τις διαδικασίες, προκειμένου να καταθέσει ολοκληρωμένο φάκελο στα Δικαστήρια. Η δικάσιμος ορίστηκε για τη Δευτέρα 7 Απριλίου, ωστόσο πήρε αναβολή για το φθινόπωρο, προκαλώντας πονοκέφαλο στις υπηρεσίες του δήμου. Η αναβολή ήταν αναμενόμενη, ακριβώς γιατί η δικάσιμος ορίστηκε γρήγορα, με αποτέλεσμα να μην προλάβουν να ενημερωθούν επαρκώς οι δικηγόροι των δικαιούχων. Ωστόσο, ο δήμος ήλπιζε η νέα δικάσιμος να προσδιοριστεί για πριν από το καλοκαίρι, έτσι ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για να ολοκληρωθούν οι υπόλοιπες -επίσης χρονοβόρες- διαδικασίες».
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Ότι για ένα μεγάλο έργο -το μεγαλύτερο εδώ και δεκαετίες- που βρίσκεται στα τελειώματα και αναμένεται να ανακουφίσει ολόκληρη την πυκνοκατοικημένη Καλαμαριά και την ευρύτερη Ανατολική Θεσσαλονίκη, για ένα έργο το οποίο η πολιτική απόφαση έχει ληφθεί και δεν αμφισβητείται, οι διοικητικές πράξεις έχουν προετοιμαστεί και τα λεφτά υπάρχουν, δόθηκε δικαστική αναβολή έξι μηνών, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η πλήρης ολοκλήρωσή του, που περιλαμβάνει και την διάνοιξη της Πόντου. Κι αυτό επειδή δεν ενημερώθηκαν έγκαιρα και επαρκώς οι δικηγόροι των δικαιούχων. Δηλαδή στον «χρυσό αιώνα» των άμεσων, γρήγορων και αξιόπιστων επικοινωνιών, η ενημέρωση από τα Δικαστήρια Θεσσαλονίκης δεν μπορεί να είναι πολύ γρήγορη. Κι όχι μόνο αυτό. Η αναβολή δεν ήταν μικρή -ας πούμε ένας ή δύο μήνες- αλλά ένα ολόκληρο εξάμηνο. Πράγμα που ενδεχομένως σημαίνει ότι το δημόσιο συμφέρον από την πλήρη ολοκλήρωση του έργου δεν βάρυνε με κυρίαρχο τρόπο. Κάποιοι ακολούθησαν την… πεπατημένη, εκτός κι αν -λέμε τώρα- η αντίστοιχη αναβολή για μια ανάλογη υπόθεση μεταξύ ιδιωτών ήταν τα δύο ή τα τρία χρόνια!
Προφανέστατα ο χρόνος θα περάσει. Οι έξι μήνες θα παρέλθουν, η υπόθεση θα συζητηθεί και η απόφαση θα ληφθεί κάποτε, αφού κανείς δεν αποκλείει την εμπλοκή και άλλων δικαστηρίων. Διότι δεν μιλάμε για την ουσία, δηλαδή για την δικαστική απόφαση, αλλά για τον χρόνο, που σαφώς μπορεί να είναι ταχύτερος. Κάποια στιγμή, λοιπόν, η διάνοιξη της Πόντου θα γίνει και η ελάφρυνση του κυκλοφοριακού της περιοχής θα είναι γεγονός. Τώρα γιατί όλα αυτά θα πρέπει να γίνουν με τόση βραδύτητα και καθυστέρηση είναι κάτι ανεξήγητο. Όπως παραμένει ανεξήγητο το γιατί στην Ελλάδα η εμπειρία των fast track έργων δημοσίου συμφέροντος δεν γενικεύεται, αλλά ενεργοποιείται μόνο όταν σε κάποιο πεδίο υπάρχει διεθνής εποπτεία.