Μια ανάγνωση του εκλογικού αποτελέσματος της 21ης Μαΐου και της διαφοροποίησης της τρέχουσας προεκλογικής περιόδου με εκείνη του προηγούμενου μήνα -έστω και αυθαίρετα υποκειμενική- δείχνει μια σειρά από αλλαγές στην αντιμετώπιση της πολιτικής και των πολιτικών από την κοινωνία.
Αλλαγές, που σε συνδυασμό με το αποτέλεσμα της κάλπης του Μαΐου, έχουν επηρεάσει σημαντικά τον προεκλογικό αγώνα του Ιουνίου. Και φαίνεται ότι είναι αλλαγές που ήρθαν για να μείνουν, καθώς δεν υπαγορεύτηκαν από τους επικοινωνιολόγους, αλλά από το ίδιο το εκλογικό σώμα, διότι πολύ απλά αυτό μίλησε...
Είναι νωρίς για απολογισμούς και αποτιμήσεις. Η διπλή κάλπη θα εκτιμηθεί αργότερα από ειδικότερους εμού και θα βγουν τα συμπεράσματα για το μέλλον. Είναι όμως προφανές ότι ο διπλός αυτός εκλογικός αγώνας θα αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα του στα πολιτικά πράγματα της χώρας και στην πορεία της πολιτικής στο εξής.
Δεν γίνεται έτσι έπειτα από κάθε εκλογική αναμέτρηση; Ναι, αλλά πόσες εκλογικές αναμετρήσεις έχουν καθορίσει την ουσία της πολιτικής, την πολιτική στάση, τη συμπεριφορά και τα μηνύματα των κομμάτων στην κοινωνία, την προεκλογική συμπεριφορά κομμάτων και πολιτικών, την αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού, τις ιδεολογικές προσεγγίσεις, τη στάση των πολιτικών σχηματισμών απέναντι στις προκλήσεις και στα μείζονα εθνικά ζητήματα όπως και στα τοπικά προβλήματα;
Δεν είναι πολλές. Αυτή η διπλή εκλογική αναμέτρηση προοιωνίζεται σημαντικές αλλαγές, ακόμα και στη σχέση της πολιτικής και των πολιτικών με τους πολίτες.
Ήδη είχαμε ένα καλύτερο ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές του Μαΐου. Εφόσον αυτό καταγραφεί και στις 25 Ιουνίου, τότε θα μπορούμε να μιλάμε για μια αύξηση του ενδιαφέροντος των πολιτών για την πολιτική. Κάτι που είχαμε να το δούμε καιρό. Προσθέστε εδώ ότι στις εκλογές του Μαΐου συμμετείχαν και οι «απόμακροι» για τους πολιτικούς και την πολιτική νέοι, ηλικιών 17 – 24 ετών, οι οποίοι απέναντι στη γενική πεποίθηση ότι δεν ενδιαφέρονται και δεν θα ψηφίσουν, διέψευσαν τους πάντες.
Το ενδιαφέρον αυτό προκλήθηκε μάλιστα σε μια περίοδο όπου τα πολιτικά πάθη, οι αντιπαραθέσεις σε πολύ υψηλούς τόνους και οι μάχες χαρακωμάτων ήταν περιορισμένες. Αντιθέτως, οι πολιτικοί αρχηγοί απέφυγαν την πεπατημένη των συγκεντρώσεων – μαμούθ με πολλούς μεταφερόμενους ψηφοφόρους για να κερδίσουν τη μάχη των εντυπώσεων, επιλέγοντας να κατέβουν στην κοινωνία και να μιλήσουν σε περιορισμένο ακροατήριο, αλλά πιο κοντά στον πολίτη από την απόσταση της εξέδρας.
Αυτά τα δυο στοιχεία συνιστούν μια πολύ σημαντική αλλαγή στις προεκλογικές συνήθειες. Οι μεγάλες συγκεντρώσεις του παρελθόντος δεν εγκαταλείφθηκαν από τους πολιτικούς. Υπαγορεύτηκαν από την ίδια την κοινωνία. Οι πολίτες κουράστηκαν να συμμετέχουν σε συγκεντρώσεις, που μόνο σκοπό είχαν τις εντυπώσεις. Εντυπώσεις, που αμφισβητήθηκαν έντονα και εκ του αποτελέσματος ορθώς. Αντιθέτως, έδειξαν ότι θέλουν να ακούσουν από κοντά έναν πολιτικό αρχηγό, να ακούσουν τι έχει να τους πει και να το κουβεντιάσουν με τους συμπολίτες τους, αντί να βρίσκονται ανάμεσα σε άγνωστους και επισκέπτες στον τόπο τους. Έδειξαν ενδιαφέρον για το τι θα πει ο κάθε πολιτικός αρχηγός για τον τόπο τους, για την καθημερινότητά τους, για τη ζωή τους, εκτός βέβαια από τα γενικής πολιτικής θέματα, που επηρεάζουν και τη ζωή όλων μας.
Η περιορισμένη απόσταση των πολιτικών αρχηγών από τους πολίτες, από το ακροατήριο των συγκεντρώσεων, βοήθησε σημαντικά στην αλλαγή της εικόνας των πολιτικών και της πολιτικής. Πιο ανθρώπινοι, γήινοι, προσιτοί, ανάμεσά μας, κάποιοι από εμάς... Με τα σαρδάμ, τσαλακωμένοι, χωρίς χαρτιά και υποβολείς, δίχως να χρειάζεται να σηκώσουμε στον ουρανό το βλέμμα για να τους δούμε. Όλα αυτά βοήθησαν και έβαλαν τους πολίτες να ασχοληθούν με τις εκλογές. Σημαντικά κέρδη και μια νέα συνθήκη, που επιτέλους απαντά στις ανάγκες της κοινωνίας από την πολιτική.
Το εύπεπτο μήνυμα πλέον περνάει μέσα από βιντεάκια στο Tik Tok και με αναρτήσεις στα social media. Κι εκεί η μάχη των εντυπώσεων έχει ουσία, όπως έχει ουσία για τους τακτικούς χρήστες των συγκεκριμένων μέσων κάθε δική τους ανάρτηση και η ανταπόκριση ή μη που αυτή βρίσκει σε μια κοινότητα «φίλων».
Μια επιπλέον αλλαγή είναι η κυριαρχία της ατζέντας θεμάτων, έναντι των συνθημάτων, έναντι των ιδεολογιών, έναντι των διαχωριστικών γραμμών. Όποιος μιλάει συγκεκριμένα, όποιος τεκμηριώνει, όποιος μπαίνει στη λεπτομέρεια και αφήνει πίσω του τις γενικολογίες, κερδίζει τον ψηφοφόρο. Του μιλάει και εκείνος τον ακούει. Τα συνθήματα μπορεί να είναι επιτυχημένα ή αποτυχημένα. Όμως φαίνεται ότι τελικά δεν επηρεάζουν τόσο πολύ τις αποφάσεις των ψηφοφόρων. Ή σωστότερα τις επηρεάζουν λιγότερο σε σχέση με την ουσία του πολιτικού λόγου και το περιεχόμενό του. Οι αντιθέσεις του παρελθόντος έχουν περιοριστεί. Οι εξυπνακισμοί έχουν περισσέψει. Οι πομπώδεις εκφράσεις περισσότερο απομακρύνουν, παρά έλκουν. Η κοινωνία άλλαξε και αυτή η αλλαγή πέρασε (επιτέλους) και στην πολιτική.
Κυρίαρχα τρία ζητήματα
Και αυτές οι εκλογικές αναμετρήσεις φέτος έβαλαν και για τους πολιτικούς οργανισμούς ως κυρίαρχα διακυβεύματα έναντι όλων των άλλων τρία ζητήματα: την τσέπη, το έργο και την προοπτική. Οι ψηφοφόροι ενδιαφέρονται, όπως έδειξαν, για τα οικονομικά τους πρώτα και πάνω από όλα. Η πιο πιστευτή οικονομική πρόταση κερδίζει. Επίσης, κρίνουν με βάση το έργο, την ατζέντα κάλυψης των ελλειμμάτων, που στην Ελλάδα και σε κάθε τοπική κοινωνία, είναι δυστυχώς ακόμη πολλά. Ακόμη και στην καθημερινότητα, παρά τις βελτιώσεις της ψηφιοποίησης, τα αγκάθια παραμένουν πολλά και ταλαιπωρούν. Και τέλος η προοπτική, η ελπίδα, που εδράζεται όμως σε δεδομένα κι όχι σε θεωρίες, αποτελεί πλέον κυρίαρχο κριτήριο επιλογής στην κάλπη. Ο φόβος, η απειλή, η κόντρα, η στοχοποίηση, ακόμη και η ανάδειξη «σκανδάλων», δεν αποδίδουν πια στον βαθμό που απέδιδαν κάποτε. Οι πολίτες είναι κουρασμένοι και έχουν πολλά προβλήματα για να ακούσουν κάποιον που τους προσθέτει περισσότερα ή τους υπενθυμίζει μονότονα όλα αυτά που τους βαραίνουν κάθε μέρα. Λύσεις ψάχνει ο κόσμος κι όχι να ακούσει ποιος είναι χειρότερος από τον άλλο. Προοπτική για το αύριο. Η πρώτη κάλπη έδειξε ότι δεν είναι όλοι ίδιοι για τους ψηφοφόρους. Ας παραδειγματιστούν όσοι επενδύουν σε παρωχημένες τακτικές αντί να επενδύουν στο θετικό αφήγημα. Αυτό κερδίζει πια. Μη μου λες με ποιον θα πάω χειρότερα. Πες μου γιατί με σένα θα πάω καλύτερα.
Ήδη αλλαγές τακτικής έχουμε στην τρέχουσα προεκλογική περίοδο, κάτι που σημαίνει ότι το μήνυμα της 21ης Μαΐου ελήφθη από τα κόμματα. Τα μηνύματα της 25ης Ιουνίου όμως είναι εκείνα που θα διαμορφώσουν το νέο τοπίο στη σχέση πολιτικής – κοινωνίας.