Η είδηση - ή μήπως «είδηση» - είναι χθεσινή, δηλαδή… μπαγιάτικη, αλλά δυστυχώς για την ίδια παραμένει… είδηση. Χθες, Τετάρτη 14 Μαΐου 2025, πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα φοιτητικές εκλογές, έστω κι αν η μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων δεν πήρε χαμπάρι. Στα πανεπιστήμια της χώρας δεν έγιναν μαθήματα, στήθηκαν κάλπες και οι φοιτητές κλήθηκαν να επιλέξουν τη φοιτητική παράταξη της αρεσκείας τους. Οι συντριπτικά περισσότεροι αγνόησαν τη διαδικασία. Δεν καταδέχθηκαν να προσέλθουν, αλλά προτίμησαν να καθίσουν στο σπίτι και να αράξουν στα καφέ. Τα… πολλά και διαφορετικά αποτελέσματα, αναξιόπιστα στο σύνολό τους, αφού εκδίδονται από τις φοιτητικές παρατάξεις, θα γίνουν γνωστά τις επόμενες ημέρες, αλλά δεν θα απασχολήσουν κανέναν. Ούτε καν τα κόμματα, στα οποία εφάπτονται κάποιες από τις παρατάξεις. Πολύ περισσότερο δεν θα απασχολήσουν τους φοιτητές και τους πανεπιστημιακούς. Για την ελληνική κοινωνία ούτε λόγος!
Κι όμως τα πράγματα δεν ήταν πάντοτε έτσι. Οι κάπως μεγαλύτερης ηλικίας θυμούνται ότι οι φοιτητικές εκλογές στις πρώτες τρεις δεκαετίες της Μεταπολίτευσης -ή μήπως δύο – δυόμισι;-ήταν αφενός μια νεανική γιορτή και αφετέρου το δεύτερο σε σημασία πολιτικό γεγονός, μετά τις εξελίξεις στην κεντρική πολιτική σκηνή. Στην προεκλογική περίοδο, που ήταν έντονη, συμμετείχαν πρωτοκλασάτα στελέχη των κομμάτων, μέχρι και οι αρχηγοί τους. Ακόμη και εν ενεργεία πρωθυπουργοί μίλησαν σε φοιτητικές συγκεντρώσεις μέχρι τη δεκαετία του 2010, ενώ από τα αποτελέσματα -που κάποτε ήταν κοινώς αποδεκτά- έβγαιναν πολιτικά συμπεράσματα. Με βαρύτητα που ξεπερνούσε ακόμη και τις εκλογές στην αυτοδιοίκηση.
Στη Θεσσαλονίκη, λόγω του μεγέθους του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, μέχρι και τη δεκαετία του 1990 η κινητοποίηση ενόψει των εκλογών, αλλά και τα… μεθεόρτια, αφορούσαν ολόκληρη την πόλη και διαρκούσαν επί εβδομάδες. Καθόλου τυχαία οι φοιτητικές παρατάξεις εξελίχθηκαν σε εκκολαπτήρια κομματικών στελεχών και πολιτικών προσώπων, με πολλούς από τους σημερινούς εθνοπατέρες να ξεκινούν την… καριέρα τους από τα φοιτητικά αμφιθέατρα. Μερικοί -ανάμεσα τους κι ένας πρώην πρωθυπουργός- από τα μαθητικά θρανία.
Πέρα από τις αναμνήσεις, η διεξαγωγή των φοιτητικών εκλογών κάθε χρόνο επαναφέρει -έστω στιγμιαία ή για μία μόνο ημέρα- τους προβληματισμούς για τα ελληνικά πανεπιστήμια ως κοινότητες. Και το δίλημμα, πότε ήταν καλύτερα τα πράγματα: Όταν υπήρχε ενεργό φοιτητικό κίνημα; Ή σήμερα, που η αδιαφορία των πολλών έχει δημιουργήσει «προνομιακές» καταστάσεις για τους λίγους, που πατρονάρουν την τύποις εκπροσώπηση των φοιτητών; Η απάντηση είναι μεν εύκολη, αλλά έχει αρκετές παραμέτρους. Προφανώς η συμμετοχή στις πολιτικές διαδικασίες είναι ζητούμενο, αλλά ο «επαγγελματισμός» με τον οποίο ασκήθηκε και η εργαλειοποίησή της μέσω των κομματικών καπελωμάτων, δεν οδήγησε σε θετικά αποτελέσματα.
Σε συνθήκες άκρας πολιτικοποίησης τα ελληνικά πανεπιστήμια μετεξελίχθηκαν σε δημόσιες υπηρεσίες και οι ενεργοί φοιτητές σε φοιτητοπατέρες με συνδικαλιστική νοοτροπία, που ουδέποτε ενδιαφέρθηκαν για την αναβάθμιση των σπουδών, παρά μόνο για την πριμοδότηση των πτυχίων με δικαιώματα.
Από την άλλη, η απαξίωση των συλλογικών διαδικασιών που βιώνουν στις μέρες μας τα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν δύο αντιφατικές συνέπειες. Κατ’ αρχάς οι φοιτητές έχουν τη δυνατότητα να αφοσιωθούν στις σπουδές τους πιο απερίσπαστοι, αφού -για παράδειγμα- οι καταλήψεις των σχολών, που αποτελούσαν ανέκαθεν κλασική και επαναλαμβανόμενη τακτική των φοιτητοσυνδικαλιστών, εν είδη επαναστατικής γυμναστικής, έχουν περιοριστεί.
Επίσης, οι ατέρμονες συζητήσεις και κινητοποιήσεις επί ζητημάτων που είτε έλυσε, είτε ξεπέρασε ο χρόνος, όπως -για παράδειγμα- η απρόσκοπτη διακίνηση των ιδεών και το πανεπιστημιακό άσυλο, έχουν εξαλειφθεί. Το πάνω χέρι -και με την ώθηση του διδακτικού προσωπικού- φαίνεται να έχουν πάρει οι σπουδές, τα πτυχία, η έρευνα, η εξειδίκευση, η επαγγελματική προοπτική. Τα υπόλοιπα θέματα αποτελούν σήμερα εξαιρέσεις, που απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα, ενώ -όπως αποδεικνύεται με κάθε ευκαιρία- η δήθεν διεκδικητική κινητικότητα στα πανεπιστήμια οφείλεται σε εξωπανεπιστημιακούς ή αιώνιους φοιτητές, οι οποίοι μέσω των καταλήψεων ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, διοργανώνοντας πάρτι, πουλώντας ποτά και διευκολύνοντας τη διακίνηση ναρκωτικών.
Από την άλλη η ακύρωση της διαδικασίας μιας πρωτόγονης μύησης στη συλλογικότητα, που υπήρξε επί δεκαετίες το ελληνικό πανεπιστήμιο, ασφαλώς στερεί από τους σημερινούς φοιτητές εμπειρίες κοινωνικοποίησης που θα τους χρησίμευσαν στη ζωή τους. Βέβαια, στην εποχή της δικτύωσης μέσω των κοινωνικών και των πάσης φύσεως δικτύων, το πρόβλημα μπορεί να ξεπεραστεί από διαφορετικό δρόμο. Σαφώς πιο σύγχρονο και πιθανώς πιο δημιουργικό, από την παρουσία σε ένα χαοτικό αμφιθέατρο με εκατοντάδες παρόντες, στο οποίο οι συζητήσεις γίνονταν -σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως να γίνονται ακόμη- γενικώς και αορίστως, όπου συχνά ακούγονταν ακατάληπτα τσιτάτα και εξάγονταν πλήρως ακατάληπτα συμπεράσματα. Κυρίως, όμως, καλλιεργούνταν μια νοοτροπία «πολιτικής διευθέτησης» των βασικών αιτημάτων ενός νέου ανθρώπου, όπως είναι η πρόοδος και η προκοπή.
Σήμερα οι φοιτητές, ως κοινωνικό σώμα, ενδιαφέρονται ελάχιστα για τα θεσμικά ζητήματα του πανεπιστημίου. Κάποιος θα έλεγε ότι αδιαφορούν. Ως εκ τούτου, όμως, έχουν, πιο καθαρό βλέμμα. Πέρα από την αθωότητα της ηλικίας, κάτι που είναι συζητήσιμο, παρατηρούν από απόσταση τον χώρο στον οποίο κινούνται στην κρίσιμη ηλικία 18 – 24 ετών. Υπό τους ήχους ενός σάουντρακ, που οι ίδιοι επιλέγουν στα ακουστικά του κινητού από τις σύγχρονες πλατφόρμες του διαδικτύου και όχι πλήττοντας αφόρητα φωνάζοντας μονότονα συνθήματα σε μια συγκέντρωση που παραπέμπει σε αποτυχημένη διαδήλωση και ακούγοντας ακόμη πιο μονότονα εμβατήρια, που γράφτηκαν από γιαλαντζί στην πλειοψηφία τους επαναστάτες, για επαναστάσεις που δεν έγιναν ποτέ.
Οι φοιτητικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν χθες με τον καθιερωμένο, πατροπαράδοτο τρόπο, αφού στη διαδικασία δεν προβλέπεται ψήφος εξ αποστάσεως. Ούτε επιστολική, ούτε διαδικτυακή. Μάλλον για το φόβο της… νοθείας του αποτελέσματος! Μια αυταπόδεικτα αδιάφορη διαδικασία, που όμως ενίοτε μπορεί να οδηγήσει σε συμπεράσματα. Που είναι χρήσιμα, έστω κι αν εκκινούν από αναμνήσεις και μελαγχολικές διαπιστώσεις. Τελικά πάντα -ή έστω σχεδόν πάντα- το σήμερα, που διανύουμε, και το αύριο, που έρχεται, είναι πιο φωτεινά από το χθες, που πέρασε και χάθηκε.
Υ.Γ.: Πριν το facebook αλλάξει το εμείς, από ένα απρόσωπο συλλογικό αίσθημα σε κάτι που προκύπτει από το άθροισμα μεμονωμένων και ξεχωριστών καταγραφών, οι Έλληνες φοιτητές από τη δεκαετία του 2000 είχαν συντονιστεί σε αυτούς τους ρυθμούς. Θα πρέπει να τους το πιστώσουμε!