Από τις 20 Νοεμβρίου και για 15 περίπου ημέρες θα πραγματοποιηθούν οι εκλογές στα τρία Επιμελητήρια της Θεσσαλονίκης. Επτά χρόνια μετά το μακρινό 2017 οι επιχειρήσεις του νομού Θεσσαλονίκης θα κληθούν να εκλέξουν διοικήσεις στο Εμπορικό και Βιομηχανικό, στο Επαγγελματικό και στο Βιοτεχνικό Επιμελητήριο. Θα κληθούν, δηλαδή, να δώσουν τα κλειδιά σε κάποιους συναδέλφους τους, οι οποίοι θα ηγηθούν όχι κάποιας συνδικαλιστικής συλλογικότητας, αλλά Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, που με βάση τον νόμο που τα διέπει έχουν δύο βασικές υποχρεώσεις: Είναι σύμβουλοι της πολιτείας, αλλά και συμπαραστάτες των μελών τους.
Στη Θεσσαλονίκη, εδώ και δεκαετίες, τα Επιμελητήρια κινούνται σε… ρηχά νερά. Και την πολιτεία συμβουλεύουν, αλλά χωρίς η γνώμη τους να «περνάει» και πολύ. Και στα μέλη τους συμπαραστέκονται, αλλά μάλλον σε μεμονωμένες περιπτώσεις και αναλόγως του ενδιαφέροντος που επιδεικνύει το ίδιο το μέλος. Και συνδικαλιστική δουλειά κάνουν σε ορισμένες περιπτώσεις, αν και δεν είναι στα καθήκοντά τους. Έτσι κι αλλιώς, με βάση τη νομοθεσία, στηρίζουν οικονομικά τις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, επειδή τα ίδια έχουν αρκετούς θεσμοθετημένους πόρους. Παλαιότερα λόγω της υποχρεωτικότητας συμμετοχής όλων των επιχειρήσεων, οι οποίες πλήρωναν θέλοντας και μη τις συνδρομές τους, και τα τελευταία χρόνια, από τη στιγμή που καταργήθηκε η υποχρεωτικότητα, λόγω των εσόδων που προκύπτουν από τη λειτουργία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, που έχουν στην ευθύνη τους. Με δύο λόγια: ο επιμελητηριακός θεσμός θα μπορούσε να είναι πολύ σημαντικός -όπως είναι σε άλλες χώρες σε Δύση και Ανατολή-, αλλά στην Ελλάδα γενικώς και στη Θεσσαλονίκη ειδικότερα απέχει πολύ από το να εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων του.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το μέλλον, αλλά σύμφωνα με τα στοιχεία που αναδεικνύονται στην τρέχουσα προεκλογική περίοδο η εικόνα για τα Επιμελητήρια της Θεσσαλονίκης δύσκολα θα αλλάξει τα επόμενα χρόνια, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της κάλπης. Κυρίως επειδή στα δύο από τα τρία Επιμελητήρια της πόλης -στο Επαγγελματικό και στο Βιοτεχνικό- επικρατούν συνθήκες εμφυλίου πολέμου.
Τι γίνεται στο ΕΕΘ και…
Στο μεν Επαγγελματικό Επιμελητήριο ο σημερινός πρόεδρος Μιχάλης Ζορπίδης, ο οποίος αποχωρεί μετά από περίπου δύο δεκαετίες, είχε καταφέρει το 2017 να συγκεντρώσει γύρω του πολλούς έμπειρους και δυναμικούς επιμελητηριακούς παράγοντες, οι οποίοι τον σέβονται, αλλά τώρα που δεν υπάρχει ο ίδιος στην εικόνα των εκλογών ο καθένας προωθεί τη δική του υποψηφιότητα και τη δική του… αλήθεια. Επειδή, μάλιστα, το κράτος τα προηγούμενα χρόνια πήρε δύο φορές την εγκληματική απόφαση αναβολής των εκλογών, με αποτέλεσμα η τετραετής θητεία των σημερινών Διοικητικών Συμβουλίων να διαρκεί ήδη επτά χρόνια, τα όργανα της διαδοχής στο ΕΕΘ ξεκίνησαν νωρίς. Εδώ και τρία χρόνια. Κι επειδή όλο αυτό το διάστημα καθένας από τους υποψηφίους προσπαθούσε να καταστήσει διακριτή την παρουσία του, καταγράφηκαν πολλές αρνήσεις και αδυναμία συνεργασίας. Ως αποτέλεσμα το ΕΕΘ -όπως λένε όλοι οι σημερινοί υποψήφιοι πρόεδροι- έχει βαλτώσει. Με δεδομένο, μάλιστα, ότι στις εκλογές κατέρχονται πέντε συνδυασμοί και για τον σχηματισμό διοίκησης θα χρειαστούν συμπράξεις, οι προοπτικές δεν είναι και πολύ ευοίωνες. Οι διαφορετικές αντιλήψεις θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν και με τον τρόπο που λειτουργούν τα Επιμελητήρια, ακόμα και το μοίρασμα θέσεων δύσκολα θα γεφυρώσει τα χάσματα που υπάρχουν. Στο χέρι όσων εκλεγούν είναι να κάνουν την έκπληξη και να διαψεύσουν αυτές τις εκτιμήσεις, βάζοντας πριν από όλα το καλό των Επιμελητηρίων και τελικά των μελών τους και της ίδιας της επιχειρηματικότητας.
…τι συμβαίνει στο ΒΕΘ
Στο δε Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης η κατάσταση είναι από μία άποψη απλούστερη και από μία άλλη πιο περίπλοκη. Διότι ο σημερινός πρόεδρος Αναστάσιος Καπνοπώλης διεκδικεί επανεκλογή, αλλά πριν από επτά χρόνια, στις εκλογές του 2017, δεν ήταν ο ίδιος που κέρδισε τις εκλογές. Είχε εκλεγεί η παράταξη υπό τον αείμνηστο Παναγιώτη Παπαδόπουλου, ο οποίος, όμως, έφυγε από τη ζωή λίγους μήνες μετά, την Άνοιξη του 2018. Έτσι ο κ. Καπνοπώλης εξελέγη πρόεδρος από ενδοπαραταξιακή διαδικασία, που είναι σημαντική και νομιμοποιημένη, αλλά ασφαλώς διαφέρει από την απευθείας εκλογή από τη βάση. Τον άλλο μήνα, αντίπαλοί του θα είναι μέλη της σημερινής διοίκησης του ΒΕΘ, που αποφάσισαν να διαχωρίσουν τη θέση τους. Κι επειδή αυτή η απόφαση ελήφθη τρία χρόνια πριν -με κανονικές συνθήκες οι εκλογές θα έπρεπε να έχουν γίνει το 2021- στην ουσία λειτουργούσαν όλο αυτό το διάστημα ως αντιπολίτευση για να φθείρουν τον σημερινό πρόεδρο και ταυτόχρονα αντίπαλό τους. Το λέει ο ίδιος και το επιβεβαιώνουν οι συνεργάτες του, οπότε προφανώς αποτελεί τουλάχιστον μέρος της αλήθειας. Οι παρατάξεις που κατεβαίνουν στις εκλογές του ΒΕΘ είναι μέχρι στιγμής δύο (η άλλη είναι του Μάριου Παπαδόπουλου, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι υπάρχει προσπάθεια να συγκροτηθεί και τρίτο ψηφοδέλτιο) αλλά μία θα κερδίσει την ψηφοφορία και την πλειοψηφία. Κάπως έτσι, η προεκλογική περίοδος είναι ήδη σκληρή και αναμένεται να… αγριέψει περισσότερο. Γεγονός που δεν αφήνει και πολλά περιθώρια για σύμπνοια την επόμενη ημέρα.
Η διαφορετική περίπτωση του ΕΒΕΘ
Στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης τη διοίκηση διεκδικεί μία παράταξη, υπό τον σημερινό πρόεδρο Ιωάννη Μασούτη. Προφανώς οι εκλογές δεν έχουν αγωνία και ενδεχομένως τα πράγματα στο ΕΒΕΘ να φαίνονται -και να είναι- απλούστερα. Μόνο που υπάρχουν δύο ζητήματα: η έλλειψη αντιπολίτευσης είναι το ένα και η πεποίθηση του κ. Μασούτη ότι τα θέματα προωθούνται με βάση την επαφή με την κεντρική εξουσία -κάτι που είναι σωστό- είναι το δεύτερο. Ο ίδιος, ως πρόεδρος τα τελευταία χρόνια της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, κάτι παραπάνω γνωρίζει από την εμπειρία του επί του ζητήματος. Καθόλου τυχαία, λοιπόν, ακόμη και σήμερα, λίγες ημέρες πριν τις εκλογές στα Επιμελητήρια, αναφέρεται περισσότερο στην ΚΕΕΕ παρά στο ΕΒΕΘ. Πιθανότατα έχει δίκιο. Άλλο να εκπροσωπείς ένα σημαντικό κομμάτι της επιχειρηματικότητας του νομού Θεσσαλονίκης και άλλο το σύνολο της επιχερηματικότητας της χώρας, όπως συμβαίνει -θεωρητικά τουλάχιστον- με την ΚΕΕΕ. Αλλά αυτό μάλλον δεν λειτουργεί ενισχυτικά για το ΕΒΕΘ, το οποίο ως το μεγάλο Επιμελητήριο στο νομό Θεσσαλονίκης έχει εξ’ ορισμού μια βαρύτητα, την οποία δεν προβλέπεται να μπορεί να αυξήσει.
ΥΓ1: Ένα εξίσου σημαντικό πρόβλημα για τα Επιμελητήρια της Θεσσαλονίκης είναι η σχετικά μικρή συμμετοχή στις εκλογές, ακόμη και των επιχειρήσεων που δικαιούνται να πάρουν μέρος στη διαδικασία, δηλαδή είναι ταμειακώς τακτοποιημένες. Από την εμπειρία των προηγούμενων διαδικασιών και τις προβλέψεις για τις επερχόμενες εκλογές, το μικρό κλάσμα των συμμετεχόντων δημιουργεί σαφώς πρόβλημα ηθικής νομιμοποίησης. Όχι νομικής, ούτε τυπικής, αλλά σίγουρα ουσιαστικής.
ΥΓ2: Επίσης ο κόσμος των Επιμελητηρίων δεν μπορεί πολλές φορές να ξεπεράσει την αυτοαναφορικότητα. Τι σημαίνει αυτό; Προφανώς η διοίκηση και το σύστημα κάθε Επιμελητηρίου παίρνει πρωτοβουλίες και παράγει δράσεις, τις οποίες προβάλλει. Αλλά το αποτέλεσμα όλων αυτών ως προς τις επιχειρήσεις - μέλη, χάριν των οποίων υπάρχει ως οργανισμός, παραμένει στις περισσότερες περιπτώσεις ασαφές.