Ένα από τα διαχρονικά ζητήματα, που οδηγούν σε μεγάλες καθυστερήσεις σημαντικά έργα υποδομής, σε βαθμό εγκληματικό πολλές φορές, είναι η ατέρμονη γραφειοκρατία και η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία σε βαθμό αδιαφορίας, την οποία παρά τις φιλότιμες προσπάθειες πολλών κυβερνήσεων, καμιά δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.
Να κατηγορείς τους πολίτες που εναντιώνονται σε ένα έργο με συγκεκριμένα επιχειρήματα, που ορισμένες φορές είναι σε αντίθεση και με το συλλογικό συμφέρον, όταν δεν έχεις διορθώσει τα του οίκου σου, είναι αδόκιμο στην καλύτερη των περιπτώσεων. Και προφανώς μη αποδεκτό από την κοινωνία ως αιτία για να δικαιολογήσεις καθυστερήσεις, για τις οποίες ευθύνεται ο κρατικός μηχανισμός ή όσοι -προκειμένου να καλύψουν την ευθυνοφοβία τους- αναλώνονται σε διαδικασίες, που βλάπτουν τελικά όλη την κοινωνία, το κράτος, την Πολιτεία, το Δημόσιο, την Αυτοδιοίκηση και όλους όσοι υλοποιούν έργα για τον τόπο και τους πολίτες.
Δικαιολογίες γι' αυτή τη νοοτροπία υπάρχουν πολλές. Πιθανώς και σοβαρές αιτίες. Πλην όμως δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που δεν αναγνωρίζει αυτό το γεγονός ως παθογένεια, την οποία επιτέλους πρέπει να ξεριζώσουμε. Το παράδειγμα των έργων υποδομής στη Θεσσαλονίκη είναι από τα πλέον ενδεικτικά του προβλήματος.
Εκείνο που μου κέντρισε το ενδιαφέρον εσχάτως είναι η περιπέτεια του πρότζεκτ για το παραλιακό μέτωπο της Θεσσαλονίκης. Για ένα τόσο μεγάλο έργο, για μια τόσο εμβληματική παρέμβαση, τα τελικά και μέχρι σήμερα ανυπέρβλητα εμπόδια τα βάζουν όχι πολίτες, όχι εκείνοι στους οποίους δεν αρέσει το πρότζεκτ ή διαφωνούν με μία ή περισσότερες παραμέτρους του ή με το σύνολο της ιδέας, αλλά τέσσερις φορείς. Η ΓΑΙΑΟΣΕ, ο ΟΣΕ, το ΤΑΙΠΕΔ και τα ΕΛΠΕ, όπως τουλάχιστον επισήμανε στην πρόσφατη συνεδρίαση λογοδοσίας του περιφερειακού συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας, ο αντιπεριφερειάρχης Υποδομών και Δικτύων, Πάρις Μπίλλιας.
Αυτοί οι φορείς είναι ιδιοκτήτες εκτάσεων στο παραλιακό μέτωπο της Θεσσαλονίκης. Από τότε που ως χώρα πέσαμε σε καθεστώς επιτήρησης και ξεπουλήσαμε και τα ασημικά, με τα μνημόνια και την οικονομική κρίση στα όρια της χρεωκοπίας, οργανισμοί και φορείς, όπως η ΓΑΙΑΟΣΕ και ο ΟΣΕ πέρασαν από τον έλεγχο του κράτους σε άλλα χέρια. Αντί να λογοδοτούν σε μια κυβέρνηση και μια πολιτική διοίκηση, λογοδοτούν σε άλλους, που ως αποκλειστικό στόχο έχουν το κέρδος ή κομψότερα την προάσπιση και αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων των οργανισμών. Βγήκε από την εξίσωση η έννοια του δημοσίου συμφέροντος και μιλάμε για εταιρίες, που δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να επιδιώξουν το κέρδος και το εταιρικό όφελος, ακόμα κι αν βάλουν απέναντί τους τον παλιό «ιδιοκτήτη», το κράτος. Δεν συζητάμε βέβαια για το ΤΑΙΠΕΔ, που πήρε μια προίκα, την οποία διαχειρίζεται με όρους real estate, ανεξάρτητα εάν μέρος της μπορεί να αξιοποιηθεί σε όφελος του κοινωνικού συνόλου. Το ΤΑΙΠΕΔ πρέπει να φέρνει οικονομικά αποτελέσματα και η λογική του είναι ότι δεν χαρίζεται τίποτα και για κανέναν λόγο, ούτε για κάτι κοινωφελές, ωφέλιμο για το κοινωνικό σύνολο, τον τόπο, τους πολλούς. Φυσικά και τα ΕΛΠΕ είναι μια ιδιωτική εταιρία, η οποία παρά τη μεγάλη ατζέντα έργων και δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, προφανώς και δεν θα θυσιάσει για οποιονδήποτε λόγο περιουσιακά στοιχεία του.
Κάπως έτσι, ο σχεδιασμός για την ενοποίηση, ανάπλαση και αξιοποίηση του παραλιακού μετώπου της Θεσσαλονίκης σκόνταψε στις εκτάσεις και τα συμφέροντα των τεσσάρων αυτών φορέων και οργανισμών.
Δεν ήταν όμως ένα απλό εμπόδιο, που με κάποιες υποχωρήσεις θα μπορούσαν οι αρμόδιοι να το υπερκεράσουν. Αποδείχτηκε εξαιρετικά χρονοβόρο.
Για παράδειγμα χρειάστηκε να γίνουν συσκέψεις επί συσκέψεων για κάθε έκταση, με κάθε ιδιοκτήτη για να βρεθούν κοινά αποδεκτές λύσεις. Στις περιπτώσεις των δυο οργανισμών μάλιστα, κι ενώ όλα είχαν καταλήξει, κάπου στο προηγούμενο καλοκαίρι άλλαξαν οι διοικήσεις και οι μελετητές του σχεδίου έπρεπε να πείσουν και να μπουν σε νέα διαπραγμάτευση με τις νέες διοικήσεις. Φτου κι απ' την αρχή...
Επίσης, όπως αποδείχτηκε ήταν πολύ πιο εύκολο να αποδεχτεί ένας δήμος τη νέα ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη της Θεσσαλονίκης (περιλαμβάνεται στο σχέδιο για το ενιαίο παραλιακό μέτωπο), συγκριτικά με το ΤΑΙΠΕΔ, που δεν έχει ιδιοκτησία στην έκταση των ναυπηγείων, αλλά σε διπλανή...
Το αποτέλεσμα είναι τροποποιήσεις επί τροποποιήσεων στη μελέτη Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, χρονοβόρες διαδικασίες, στο βαθμό της διενέργειας νέας διαβούλευσης, που θα αρχίσει τις επόμενες μέρες επί των τροποποιήσεων. Συνεπώς; Καθυστερήσεις.
Για να μπορεί κάποιος να κάνει μια σύγκριση θα επισημάνω ότι η διαβούλευση για το σχέδιο έχει γίνει, κατατέθηκαν πάρα πολλές απόψεις και θέσεις, προσαρμόστηκε ο σχεδιασμός και τελικά ένα τόσο μεγάλο σχέδιο, το μεγαλύτερο πολεοδομικό από τη δεκαετία του 1960 που γνώρισε η Θεσσαλονίκη, καταρτίστηκε με τη μεγαλύτερη κοινωνική συμφωνία και συναίνεση. Να όμως που τέσσερις ιδιοκτήτες το πήγαν όλο πίσω.
Σύμφωνα με το νέο χρονοδιάγραμμα, η διαβούλευση θα γίνει το αμέσως επόμενο διάστημα, το τελικό πλέον σχέδιο με τις τροποποιήσεις θα πάει στο Συμβούλιο της Επικρατείας καλώς εχόντων των πραγμάτων το καλοκαίρι και το Προεδρικό Διάταγμα, που σημαίνει ότι πλέον έχουμε Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο για την ενιαία παραλιακή ζώνη της Θεσσαλονίκης, μήκους 40 χλμ., από το Καλοχώρι μέχρι το Αγγελοχώρι, ελπίζουμε ότι μπορεί να εκδοθεί μέχρι το τέλος του 2024.
Προσωπικά είμαι εξαιρετικά επιφυλακτικός με κάθε χρονοδιάγραμμα στα έργα υποδομής, στις μελέτες κτλ. Ειδικά στη Θεσσαλονίκη κι όχι προφανώς για το παραλιακό μέτωπο μόνο. Γι' αυτό και πολιτικά επιμένω ότι η ανακοίνωση χρονοδιαγραμμάτων και οι εξαγγελίες πρέπει να αποφεύγονται, διότι αλλιώς διακυβεύεται η αξιοπιστία. Για να γίνει κάτι τέτοιο όμως πρέπει να υιοθετηθεί ένα άλλο πολιτικό μοντέλο, στο οποίο δυστυχώς δεν έχει εκπαιδευτεί ούτε το πολιτικό προσωπικό, ούτε όμως και η κοινωνία. Πορευόμαστε στο περίπου μάς αρέσει δεν μας αρέσει...
Στο ίδιο έργο θεατές είμαστε με την παραχώρηση των ανενεργών στρατοπέδων της Θεσσαλονίκης και την αξιοποίησή τους, όπου εκεί διάφορα υπουργεία και φορείς που έχουν ιδιοκτησίες εντός των συγκεκριμένων χώρων βάζουν εμπόδια στο πάνδημο αίτημα για απελευθέρωση των χώρων και για απόδοσή τους στις τοπικές κοινωνίες, όπως και σε πολλά άλλα έργα υποδομής. Στην παραλιακή ζώνη της Καλαμαριάς, στο Flyover, στην επέκταση της παλιάς παραλίας, σχεδόν παντού.
Από τη μια τα εμπόδια, από την άλλη η γραφειοκρατία, η εμμονή στο γράμμα του νόμου, οι ιδεοληψίες, η προσπάθεια αποποίησης της ευθύνης και αποφυγής της υπογραφής...
Κακοδαιμονίες, τις οποίες πρέπει να ξεπεράσει κάποτε αυτό το κράτος για να μπορέσει να γίνει έργο, για να πάψουν οι αδικαιολόγητες καθυστερήσεις, η κρυψίνοια και η στασιμότητα. Αυτή είναι μια μεταρρύθμιση για την οποία αξίζει να δοθούν μάχες. Κι από τους πολιτικούς κι από την κοινωνία. Και πιστέψτε με σε μια τέτοια μάχη σίγουρα δεν είμαστε όλοι μαζί. Θα βρεθούν πολλοί απέναντι στον πραγματικό εκσυγχρονισμό του κράτους, πολύ απλά επειδή πολλοί ξεβολεύονται από αυτή τη γάγγραινα των εμποδίων, των καθυστερήσεων, του μηδενικού έργου, ενός συστήματος χωρίς ονοματεπώνυμο...