Επί τρεις δεκαετίες είχα την ατυχία να καλύψω τις σημαντικότερες πυρκαγιές στην Κεντρική Μακεδονία, στη Χαλκιδική και στη Θεσσαλονίκη, με αποκορύφωμα τη φωτιά του 1997, που κατέκαψε το Σέιχ Σου.
Η φωτιά δύσκολα δαμάζεται. Είτε με επίγεια είτε με εναέρια μέσα. Ειδικά όταν είναι δασική, τότε τα πράγματα είναι εξαιρετικά δύσκολα και οι απώλειες τελειώνουν μόνον εκεί που η φωτιά πλέον θα σβήσει μόνη της.
Τις τελευταίες μέρες, που σχεδόν η μισή χώρα φλέγεται και οι εικόνες είναι αποκαρδιωτικές, το μόνο που πήγε καλά είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, που έτσι κι αλλιώς πρέπει να είναι η πρώτη προτεραιότητα. Βοήθησε πολύ το 112. Παλιά, όταν δεν υπήρχε, η έγκαιρη ειδοποίηση των πολιτών ήταν ζητούμενο και κόστιζε σε ζωές. Αποδείχτηκε πολύτιμο εργαλείο συντονισμού.
Από εκεί και πέρα οι παθογένειες και τα προβλήματα είναι ανάλογα του παρελθόντος. Και σε επίπεδο συντονισμού, αν και με τόσα ταυτόχρονα μέτωπα, με τις δυνάμεις που διαθέτει η χώρα και με τη διασπορά των πυρκαγιών, όποιος πει ότι μπορούσαν οι αρμόδιοι και καλύτερα θα είναι πολύ βιαστικός.
Τις ευθύνες έχουμε χρόνο να τις δούμε. Ειδικά για τις καταγγελίες στις εκτός Αττικής φλεγόμενες περιοχές για ελάχιστες επιχειρήσεις εναέριων μέσων. Τώρα δίνεται ακόμη η μάχη για να ελεγχθούν πυρκαγιές.
Θυμίζω πάντως πως η Πολιτική Προστασία στη χώρα ουσιαστικά οργανώθηκε τα τελευταία λίγα χρόνια, ενώ η Πυροσβεστική δεν έχει ενισχυθεί επαρκώς παρά τα πολλά παθήματα του παρελθόντος.
Τις εικόνες που είδαμε σε Εύβοια, Πελοπόννησο, Φωκίδα, Γρεβενά, Αττική, δεν είναι καθόλου δύσκολο να τις δούμε και στην περιοχή μας. Η έγκαιρη επέμβαση είναι πάντα σωτήρια και γι' αυτόν τον λόγο σταδιακά πρέπει η χώρα ειδικά στις δασικές εκτάσεις πέριξ των μεγάλων αστικών κέντρων και σίγουρα των δυο μεγάλων πολεοδομικών συγκροτημάτων να αποκτήσει συστήματα άμεσης ειδοποίησης και παρακολούθησης των δασών, ξεπερνώντας ατυχείς (;) ενδοιασμούς και δικηγορίστικα κόλπα περί παρακολούθησης των πολιτών κτλ., που παλαιότερα δεν επέτρεψαν τη λειτουργία καμερών και αισθητήρων.
Πρέπει κάποια στιγμή να μπουν προτεραιότητες. Σοβαρές και υπεύθυνες, δίχως δόλο και δεύτερες σκέψεις. Και φυσικά να μην επιτραπεί σε ορισμένους «υπερευαίσθητους» να καθορίζουν το μέλλον μας και του περιβάλλοντός μας. Φυσικά με προϋποθέσεις, με όρια, με ποινές σε περιπτώσεις που μέσα παρακολούθησης χρησιμοποιούνται για αλλότριους σκοπούς από εκείνους για τους οποίους υιοθετήθηκαν. Για να λειτουργήσει ένα τέτοιο σύστημα στο Σέιχ Σου πόσα χρόνια πέρασαν; Και ελπίζουμε πια να αρχίσει να λειτουργεί.
Θεωρώ ότι αρκετά μέσα για να αντιμετωπίσει η χώρα τέτοιες καταστάσεις, όπως αυτές που βιώνουμε, δεν θα έχει ποτέ. Δεν τα έχει καμιά χώρα στον κόσμο. Οπότε πρέπει να είμαστε αποφασισμένοι για απώλειες. Πρώτιστο μέλημα πρέπει να είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής – κάθε ανθρώπινης ζωής. Και ακολούθως του ζωικού κεφαλαίου, των περιουσιών, του φυσικού περιβάλλοντος και των βασικών υποδομών.
Αυτή την προτεραιοποίηση την έκαναν οι αρμόδιοι στις τελευταίες πυρκαγιές. Στην πρώτη προτεραιότητα πέτυχαν (ωστόσο ένας εθελοντής πυροσβέστης χάθηκε), στις υπόλοιπες όχι. Μπορούσαν; Πιστεύω πως ακόμη είναι νωρίς να το πούμε.
Ένα σημείο που παραμένει για μένα θολό είναι γιατί δεν κατέστη εφικτό να σβήσει πλήρως η πυρκαγιά στη Βαρυμπόμπη, που υποτίθεται ότι είχε οριοθετηθεί και ελεγχθεί και στη συνέχεια αναζωπυρώθηκε, επεκτάθηκε και με την αύξηση της έντασης των ανέμων δημιούργησε τη χαώδη κατάσταση που έζησε η Αττική. Με σχεδόν άπνοια εκείνες τις πρώτες ώρες μετά το 24ωρο καύσης η φωτιά έπρεπε να είχε σβήσει πλήρως. Πιθανώς να υπάρχουν σοβαροί λόγοι που αυτό δεν έγινε και θα περιμένουμε να μας τους πουν οι αρμόδιοι.
Πάντως, να βιώνει η πιο προστατευμένη περιοχή της χώρας, η Αττική, όπου εδρεύουν τα περισσότερα μέσα εναέριας κατάσβεσης και η μεγαλύτερη δύναμη πυρόσβεσης, μέσα σε λίγα χρόνια δυο τεράστιες ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, δεν δικαιολογείται. Κάπου υπάρχει πρόβλημα, κάπου υπάρχει κενό προστασίας, που έπρεπε να έχει καλυφθεί.
Στη δε Εύβοια επίσης γίνεται δύσκολα κατανοητό πώς επί τόσες μέρες μια πυρκαγιά δεν μπορεί να ελεγχθεί... και ουσιαστικά σβήνει μόνο όταν φτάσει στη θάλασσα.
Κάποια στιγμή θα πρέπει και οι επιχειρησιακοί να αποκτήσουν φωνή και αντί των πολιτικών να βγουν σε «νεκρό» χρόνο, σε περίοδο που δεν έχουμε πυρκαγιές να ενημερώσουν όλους μας με ποιο τρόπο θα μπορούσαμε να θωρακίσουμε καλύτερα τη χώρα απέναντι στις πυρκαγιές.
Τα λένε στους πολιτικούς προϊσταμένους. Σωστό. Εκ των υστέρων όμως βρίσκουν κι αυτοί δικαιολογίες, με συνηθέστερη το γεγονός ότι δεν εισακούστηκαν. Ε λοιπόν, και οι επιχειρησιακοί πρέπει να εξηγήσουν στην κοινή γνώμη τι πρέπει να γίνει και δεν γίνεται ασκώντας πίεση προς εκείνους που λαμβάνουν τις αποφάσεις για την πυροπροστασία της χώρας. Δεν είναι υπέρβαση αρμοδιοτήτων, δεν είναι κακό, είναι η αλήθεια, που πρέπει επιτέλους να τη μάθει ο κόσμος, ώστε να γνωρίζει τους κινδύνους και να απαιτήσει ή να επιδιώξει καλύτερη προστασία. Και κάποια στιγμή και η μεταξύ τους "κόντρα" (δασικών - πυροσβεστών) για το ποιος είναι πιο κατάλληλος να σβήνει τις φωτιές στα δάση, για το αν πρέπει να επανασυσταθεί η δασοπυρόσβεση, για το πού ανήκουν οι δασικές υπηρεσίες κτλ. ας εξαντληθεί κι ας αναλάβουν τις ευθύνες τους αυτοί που εκλέχθηκαν για να αποφασίσουν για όλους μας.
Και εκτός αυτών (πυροσβεστών και δασικών υπαλλήλων) υπάρχουν και οι ειδικοί πανεπιστημιακοί, που οι γνώσεις τους δεν πρέπει να μένουν στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, αλλά να γίνουν κτήμα όλων και κυρίως όσων έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες. Ορισμένες φορές η εξωστρέφεια, η δημοσιοποίηση, είναι ωφέλιμη έως... σωτήρια.
Όσο για τις άλλες παθογένειες, τις γνωρίζουμε όλοι καλά, αλλά ακόμη και μετά τόσα παθήματα δεν είμαστε διατεθειμένοι να τις εγκαταλείψουμε. Τόσα σπίτια μέσα σε δάση, τόσα αυθαίρετα... Μια χώρα που δομήθηκε στη βάση των αυθαιρέτων δεν μπορεί να περιμένει καλύτερη τύχη.
Με τις επιχειρήσεις που κάηκαν στις άτυπες βιομηχανικές ζώνες, ορισμένοι θα πρέπει να βάλουν μυαλό πια και να πάψουν να επιμένουν σε ημίμετρα. Η Πολιτεία έχει υποχρέωση να προστατεύσει τους πολίτες και το φυσικό περιβάλλον. Και οι οργανωμένοι χώροι άσκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι σοβαρή λύση. Οργανωμένοι βιομηχανικοί χώροι, που λειτουργούν με ασφάλεια, κι όχι όπως η άτυπη βιομηχανική ζώνη στις Αφίδνες. Οργανωμένοι βιομηχανικοί χώροι με δικά τους συστήματα πυρόσβεσης, με τήρηση των νόμων ασφάλειας και υγείας, με έλεγχο...
Δεν φταίνε οι αυθαιρετούντες, φταίνε όσοι δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν την αυθαιρεσία. Κι αυτό δεν αφορά μόνο στις Αφίδνες. Το παράδειγμα το έχουμε δίπλα μας στη Θεσσαλονίκη, όπου πολλές επιχειρήσεις δεν θέλουν να λειτουργήσουν σε οργανωμένους χώρους και πολλές άλλες προσπαθούν να ανοίξουν «παράθυρα» για τη δημιουργία άτυπων εργοστασιακών ζωνών σε βάρος μάλιστα του περιβάλλοντος. Και στην ανάπτυξη υπάρχουν όροι και όρια...
Υ.Γ.: Πολιτεία που αποτυγχάνει εκ του αποτελέσματος να επιτελέσει επαρκώς το ρόλο της οφείλει να ζητήσει εγκαίρως συγγνώμη. Ασχέτως ευθυνών. Εδώ ζήτησαν συγγνώμη οι αθλητές τού πόλο επειδή χάρηκαν με τη χαρά που προσέφεραν σε όλους μας...