Βαρύ και πολύπλοκο είναι το φορτίο που θα πρέπει να σηκώσουν στις πλάτες τους οι νέες πρυτανικές αρχές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της χώρας «κατάφερε» να μείνει ακέφαλο το τελευταίο διάστημα, θύμα τόσο του πολύπλοκου νόμου για την εκλογή πρύτανη που ψήφισε η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όσο και της προφανούς πολιτικής ανωριμότητας σημαντικού ποσοστού από τους ακαδημαϊκούς δασκάλους, που έχουν εκφράσει την επιθυμία να επιφορτιστούν και με διοικητικά καθήκοντα. Τα δύσκολα για τους καινούριους αρχίζουν τώρα και οι προκλήσεις που υπάρχουν σε διάφορα επίπεδα είναι μπροστά για τον νέο πρύτανη Κυριάκο Αναστασιάδη.
Κατ’ αρχάς τα οικονομικά του ΑΠΘ, λόγω του μεγέθους του ιδρύματος, χρειάζονται ιδιαίτερες διαχειριστικές ικανότητες. Εν προκειμένω μια γενικότερη τακτοποίηση, αφού υπάρχουν ανοικτά μέτωπα, ορισμένα εκ των οποίων έχουν πάρει την οδό της Δικαιοσύνης, καθώς υπάρχει οσμή σκανδάλου. Στο ΑΠΘ κυκλοφορούν πολλά λεφτά -κυρίως από ευρωπαϊκά προγράμματα- που ενδεχομένως λειτουργούν ως πειρασμός για κάποιους, ενώ μάλλον συνηθέστερο είναι το φαινόμενο αδυναμίας διαχείρισης, δηλαδή κακοδιαχείρισης δίχως σώνει και καλά δόλο. Επίσης, στο πανεπιστήμιο εργάζονται χιλιάδες και σπουδάζουν δεκάδες χιλιάδες, κάτι που εξ ορισμού απαιτεί επάρκεια στο πεδίο της διαχείρισης ανθρώπων. Για όλους αυτούς τους λόγους ο θρυλικός νόμος Διαμαντοπούλου, που ψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία στη Βουλή τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2010, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ, προέβλεπε και τεχνοκράτες στο αμιγώς διοικητικό επίπεδο και καθηγητή -πρύτανη για τα ακαδημαϊκά ζητήματα.
Μοιραία το διαχειριστικό και οικονομικό κομμάτι του ΑΠΘ κάπως θα καλυφθεί -στο κάτω κάτω υπάρχει και αυτό που στο Δημόσιο ονομάζεται διοικητικός μηχανισμός, που πρέπει να κινητοποιηθεί- το σημαντικότερο για τις νέες πρυτανικές αρχές είναι η ακαδημαϊκή πρόοδος και η εξωστρέφεια του πανεπιστημίου. Κυρίως η επανασύνδεσή του με την κοινωνία της Θεσσαλονίκης, της πόλης που το φιλοξενεί και αυτονόητα είναι το σημείο αναφοράς του. Διότι τα τελευταία χρόνια το ΑΠΘ, όπως άλλωστε και τα άλλα δύο πανεπιστήμια της πόλης, έχει κλειστεί στον εαυτό του και κατά κάποιον τρόπο έχει περιθωριοποιηθεί. Με την αυτοαναφορικότητα να επικρατεί και την τοπική ακαδημαϊκή κοινότητα να λειτουργεί στη δική της… φούσκα, αν και η πανδημία του κορωνοϊού έχει παρέλθει. Ίσως να έχουν αλλάξει και οι εποχές. Η τεχνολογία και τα δίκτυα επιτρέπουν «αθόρυβες» συναντήσεις, συζητήσεις και ανακοινώσεις επιστημονικού χαρακτήρα. Ωστόσο ο κοινωνικός ρόλος του ΑΠΘ παραμένει. Διότι η Θεσσαλονίκη, επειδή δεν είναι Αθήνα, δηλαδή πρωτεύουσα, και ως εκ τούτου στερείται κέντρα πολιτικής και εκτελεστικής εξουσίας, βασίζεται στη δυναμική των ακαδημαϊκών, οικονομικών και πνευματικών της δυνάμεων. Επειδή, μάλιστα, η επιχειρηματικότητα στην περιοχή τις τελευταίες δεκαετίες έχει υποχωρήσει και το οικονομικό περιβάλλον έχει υποβαθμιστεί -απόδειξη ο περιορισμένος κοινωνικός ρόλος των Επιμελητηρίων και των Συνδέσμων-, ενώ και η εμβέλεια του πνευματικού και καλλιτεχνικού προσωπικού έχει υποχωρήσει -το ίδιο ισχύει και για το πολιτικό της προσωπικό-, το βάρος τόσο για τη διαμόρφωση του κλίματος, όσο και για την εκπροσώπηση της τοπικής κοινωνίας «πέφτει» κυρίως στους ώμους των πανεπιστημιακών. Κάτι που αποδεικνύεται στα δύσκολα, αφού -για παράδειγμα- στην πανδημία ή σε περιπτώσεις σεισμών οι πάντες απευθύνονται στο ΑΠΘ για έγκυρη και υπεύθυνη ενημέρωση. Μόνο που στις πρώτες οκτώ δεκαετίες της 100ετούς ζωής του η παρέμβαση και η επιρροή του πανεπιστημίου στη Θεσσαλονίκη εκτείνονταν πέρα από τα όρια της πανεπιστημιούπολης, στα καθημερινά αλλά και στα σημαντικά εθνικά θέματα.
Το θέμα της ασφάλειας -καταλήψεις και λοιπή παραβατικότητα- θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί. Το ΑΠΘ είναι ένα από τέσσερα ή πέντε ελληνικά πανεπιστήμια στα οποία έκνομα φαινόμενα συμβαίνουν και καταγράφονται σχεδόν καθημερινά. Ίσως και λόγω της χωροταξικής του θέσης, αλλά και του ελεύθερου και ανοιχτού campus εντός του οποίου βρίσκονται τα κτήρια και λειτουργούν οι σχολές. Είναι, μάλλον, προφανές ότι η συγκεκριμένη κατάσταση, που πάντως τα τελευταία χρόνια έχει σε σημαντικό βαθμό περισταλεί από την αστυνομία, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Μόνο που για να εξαλειφθεί πλήρως, αλλά και για να καλλιεργηθεί μια πιο δημιουργική κουλτούρα στο ΑΠΘ, που θα οδηγήσει στην αποκατάσταση του κύρους του, η συνεργασία των παραγόντων που συνδιαμορφώνουν την καθημερινότητα είναι απαραίτητη. Ανάμεσα τους, πρώτη και καλύτερη, είναι ασφαλώς η πρυτανεία και τα πρόσωπα που την εκπροσωπούν, τα οποία μπορεί να χρειαστεί να εκτεθούν και γενικότερα να περάσουν δύσκολα. Αλλά αυτά έχουν τα αξιώματα…
Παράλληλα η αλλαγή του τοπίου της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας, με την επίσημη παρουσία των ξένων πανεπιστημίων και του ιδιωτικού τομέα, που αναμένεται να διευρυνθεί τα επόμενα χρόνια, αποτελεί επίσης πρόκληση για τα δημόσια πανεπιστήμια γενικότερα και το Αριστοτέλειο ειδικότερα. Διότι κατά γενική ομολογία η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνει αρκετά πλεονεκτήματα για την προώθηση της συγκεκριμένης δραστηριότητας. Κυρίως και πάνω απ’ όλα είναι μεγάλη πανεπιστημιούπολη. Από μόνη της η συγκεκριμένη συνθήκη δημιουργεί πρόσθετες ευθύνες στο ΑΠΘ, το οποίο, μοιραία βάζει το μέτρο, τόσο σε ακαδημαϊκό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Προφανώς, λοιπόν, η δουλειά των νέων πρυτανικών αρχών είναι δύσκολη και πολύπλοκη. Διότι θα πρέπει να κερδίσουν την εμπιστοσύνη της ίδιας της πανεπιστημιακής κοινότητας, η οποία μετά από μία εκλογική διαδικασία που από τον νόμο είναι έμμεση και επιπροσθέτως επαναλήφθηκε με δικαστική απόφαση, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Οφείλουν να επιλέξουν μια προσέγγιση που θα περιλαμβάνει τη συνείδηση της ευθύνης της θέσης τους και όχι αφ’ υψηλού. Χωρίς να επικρατήσει η βεβαιότητα του «αβύθιστου Τιτανικού», που σε σημαντικό βαθμό ισχύει στο δημόσιο. Θα πρέπει, επίσης, ο νέος πρύτανης κ. Αναστασιάδης και οι συνεργάτες του να δουν το Αριστοτέλειο ως πανεπιστήμιο και όχι απλώς ως εκπαιδευτική και ερευνητική υπηρεσία, κάτι που όπως έχει αποδείξει η ζωή δεν είναι αυτονόητο.