Η μεγάλη καθυστέρηση -σε βαθμό πλήρους αστοχίας- στην ανάδειξη των νέων πρυτανικών αρχών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εκθέτει τόσο το υπουργείο Παιδείας όσο και το ίδιο το πανεπιστήμιο.
Χωρίς να έχουμε φτάσει ακόμη -απέχουμε λίγο- στο αδιανόητο σημείο εκλογής φυσικής ηγεσίας του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας και των Βαλκανίων με… κλήρωση! Ούτε καν δια… βοής!
Καταρχάς ο νόμος Κεραμέως αποδεικνύεται προφανέστατα μη λειτουργικός, καθώς λίγο έως πολύ προβλήματα παρουσιάστηκαν στην εκλογική διαδικασία των περισσότερων ΑΕΙ της χώρας. Ίσως επειδή το υπουργείο Παιδείας δεν θέλησε -στην πράξη απέφυγε- να ορίσει τα πέντε εξωτερικά μέλη του 11μελούς Συμβουλίου Διοίκησης, τα οποία με βάση τον νόμο επιλέγονται με απίθανες πλειοψηφίες από τα έξι εκλεγμένα μέλη. Το υπουργείο θα μπορούσε να κάνει την επιλογή από τον κατάλογο των υποψηφίων ή ενδεχομένως να αναθέσει το συγκεκριμένο έργο στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, διότι έχει την τελική ευθύνη για την ύπαρξη και τη λειτουργία των ΑΕΙ.
Από την άλλη στο ΑΠΘ οι εμπλεκόμενοι στις πρυτανικές εκλογές εκτίθενται διότι προφανώς δείχνουν ότι δεν μπορούν να συνεργαστούν. Όταν οι υποψήφιοι πρυτάνεις δεν τα βρίσκουν στην επιλογή των εξωτερικών μελών του Συμβουλίου Διοίκησης -έστω αναλογικά-, διότι ο καθένας έχει τις δικές του προσωπικές προτιμήσεις, πώς ακριβώς θα συνεργαστούν ή θα ομονοήσουν σε άλλα περισσότερο ουσιώδη ζητήματα;
Παράλληλα, η… πρυτανική περιπέτεια του ΑΠΘ επαναφέρει στο επίκεντρο το ζήτημα της περιορισμένης αυτονομίας και αυτοδιάθεσης των ΑΕΙ, τα οποία ούτε οικονομική ανεξαρτησία έχουν ούτε τον αριθμό των εισακτέων τους μπορούν να καθορίσουν, ούτε τα ακαδημαϊκά κενά μπορούν να καλύψουν ούτε νέες σχολές και τμήματα μπορούν να ιδρύσουν -για κατάργηση υφιστάμενων ούτε λόγος. Ούτε καν στρατηγική χαράσσουν για το πού βρίσκονται και πού θέλουν να πάνε τα επόμενα 10-15 χρόνια. Όλα αυτά και ακόμη περισσότερα ρυθμίζονται με την ευθύνη της κεντρικής πολιτείας, δηλαδή του υπουργείου παιδείας και των συναρμόδιων ανά περίπτωση υπουργείων. Για όλους όσοι πιστεύουν ακόμη σε αυτό το ξεπερασμένο από την ίδια την κανονική ζωή και πραγματικότητα διοικητικό μοντέλο λειτουργίας του κράτους, αγκυλώσεις σαν κι αυτήν του ΑΠΘ συνιστούν «βούτυρο στο ψωμί» τους.
Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που υποστηρίζουν ότι είναι ακριβώς αυτή η απουσία αυτονομίας και ανεξαρτησίας που υπονομεύει τη δυνατότητα να λαμβάνονται πάση θυσία σημαντικές αποφάσεις. Διότι οι παράγοντες του ΑΠΘ -και των άλλων ΑΕΙ- στην καθημερινότητά τους δεν χρειάζεται να λάβουν δύσκολες ή κρίσιμες αποφάσεις και επομένως δεν έχουν εκπαιδευτεί σε κάτι τέτοιο. Οι πρυτανικές αρχές έχουν λυμένα εξ’ ορισμού -άσχετα εάν αυτό γίνεται με τον καλύτερο ή τον χειρότερο τρόπο- τα λειτουργικά τους θέματα. Η πιο δύσκολη απόφαση που μπορεί να τους τύχει -κι αυτό για πολιτικούς λόγους- είναι εάν θα πρέπει σε περιόδους έντασης στα κτήρια και στο campus να καλέσουν ή όχι την Ελληνική Αστυνομία. Με βάση όλα αυτά δεν έχουν παράδοση συνεννόησης για βαριά θέματα ούτε επίλυσης δύσκολων γρίφων με συναινέσεις. Ίσως -θα πει κάποιος- δεν είναι αυτή η δουλειά τους. Αποστολή τους είναι να εκπαιδεύουν και να μορφώνουν κατάλληλα τους νέους φοιτητές, ώστε να παραδίδουν στην κοινωνία χρήσιμους, αποτελεσματικούς και δημιουργικούς επιστήμονες. Έτσι είναι τα πράγματα, μόνο που οι πανεπιστημιακοί παραδοσιακά αντιδρούν στην είσοδο σε διαχειριστικές θέσεις ευθύνης επαγγελματιών από αυτό που θα λέγαμε αγορά και οι οποίοι αποδεδειγμένα βάζουν στόχους, παίρνουν αποφάσεις και λογοδοτούν. Όπως συνέβη -με επιτυχία από την πλευρά τους- στις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν ο νόμος-πλαίσιο της Άννας Διαμαντοπούλου, παρά την αυξημένη πλειοψηφία με την οποία πέρασε από τη Βουλή, δεν εφαρμόστηκε ούτε για μία ημέρα. Ή σχεδόν ούτε για μία ημέρα.
Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα και οι πανεπιστημιακοί αφενός δεν επιθυμούν να απωλέσουν τη διοικητική ευθύνη των ΑΕΙ και αφετέρου ζητούν περισσότερους πόρους και αρμοδιότητες από την κεντρική εξουσία, μήπως οφείλουν στον εαυτό τους μια… επανάσταση; Κυρίως να αποδείξουν ότι μπορούν να συνεργάζονται, ξεπερνώντας πολιτικές φιλοδοξίες και προσωπικές ιδεοληψίες. Αλλά και να φροντίσουν ώστε οι αρμοδιότητες που τους αναλογούν να εκτελούνται απρόσκοπτα και οι αποφάσεις που έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν να διαθέτουν τόλμη και… γοητεία; Με αυτούς τους τρόπους και καλύτερα θα λειτουργούν στην καθημερινότητα των ΑΕΙ και θα πιέσουν το πολιτικό προσωπικό να ανοίξει περισσότερο τον κύκλο των αρμοδιοτήτων τους. Κάτι ίσως ευκολότερο στη σημερινή συγκυρία κατά την οποία η συζήτηση για τα πανεπιστήμια έχει ανοίξει εκ νέου και διευρύνεται με τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων.
ΥΓ. Για τη Θεσσαλονίκη το ΑΠΘ είναι κάτι πολύ περισσότερο από σύμβολο. Το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο των Βαλκανίων, το οποίο επιπροσθέτως είναι εγκατεστημένο στην καρδιά του αστικού ιστού, είναι οικονομικός, κοινωνικός, ακαδημαϊκός και πνευματικός πνεύμονας της πόλης. Στις περιόδους που η Θεσσαλονίκη εξελίχθηκε και έκανε βήματα μπροστά το ΑΠΘ έπαιξε πάντα σοβαρό, ενεργό ρόλο, τροφοδοτώντας την κοινωνία με σημαντικές προσωπικότητες. Αντίθετα, σε περιόδους στασιμότητας της πόλης και της περιοχής, το ΑΠΘ ήταν -ή τουλάχιστον είναι η εντύπωση- υποτονικό. Προφανώς όλα αυτά συνδέονται…
ΥΓ2. Προ αποφυγήν παρεξηγήσεως εννοείται πως η αφορμή για τη δυσλειτουργία στο ΑΠΘ είναι ο ατυχής, ατυχέστατος, νόμος της κ. Νίκης Κεραμέως. Και θα περιμένουμε να δούμε εάν η κυβέρνηση Μητσοτάκη, στη νέα της εκδοχή με τον Κυριάκο Πιερρακάκη υπουργό Παιδείας, θα τον αλλάξει.