Όσοι ρομαντικοί έχουν πιστέψει πως οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην αρχαία Ελλάδα ήσαν δείγμα ειρηνοφιλίας, σίγουρα αναρωτιούνται γιατί δεν σταματούν και τώρα οι πόλεμοι, κατά την διάρκεια τέλεσης των Ολυμπιακών στο Ρίο, αφού «αναβίωσε το αρχαίο πνεύμα των αγώνων», ως συνηθίζεται να λέγεται;
Εκείνο το οποίο καλύφθηκε από τις συνηθισμένες «προοδευτικές σαπουνόφουσκες» είναι ότι η εκεχειρία κατά την αρχαία εποχή, επιβαλλόταν από την κατάσταση ανάγκης, και όχι από ειρηνόφιλη διάθεση, σε ένα λαό -τότε- που είχε σε ύψιστο βαθμό την αγωνιστική διάθεση, και δόγμα του την ρήση του Δημοσθένους «Πόλεμος ένδοξος, ειρήνης αισχράς αιρετώτερος», αλλά και του Αριστοτέλους «Πόλεμος γαρ σχολείον αρετής εστί». Αυτό το πνεύμα μεταλαμπαδεύθηκε και στους Ρωμαίους με τον Βιργίλιο να συστήνει «Si vis pacem, para bellum» ("Αν θέλεις ειρήνη, ετοιμάσου για πόλεμο").
Πώς είχαν τα πράγματα, κατ’ εκείνη την εποχή. Κατά τον Πολυδεύκη, η εκεχειρία κηρυσσόταν από ειδικό κήρυκα, τον εκεχειροφόρο. Υπήρχαν και οι ιερές εκεχειρίες, διαρκείας συνήθως ενός μηνός, που λέγονταν ιερομηνίες, κατά τις οποίες γινόταν διακοπή εχθροπραξιών για να είναι δυνατή η συμμετοχή όλων των Ελλήνων στους κοινούς ιερούς αγώνες (Ολύμπια, Ίσθμια κ.λπ.). Λέγει ο Παυσανίας πως στο δίσκο του Ιφίτου ήταν γραμμένοι οι όροι της εκεχειρίας (οι μαρτυρίες όμως για την ύπαρξη του Ιφίτου δεν είναι και τόσο ισχυρές).
Με την εκεχειρία επομένως επέρχεται ειρήνη, έστω και προσωρινή. Ειρήνη δε, είναι η κατάσταση γαλήνης, ησυχίας και τάξης. Η αρχαιότερη συστηματική προσπάθεια προς επίτευξη ειρήνης θεωρείται η ίδρυση Αμφικτυονιών, οι οποίες κατά πρώτο φρόντιζαν για τη διατήρησή της, κι αν αυτό δεν ήταν δυνατό, υποχρέωναν τους εμπολέμους στην τήρηση στοιχειωδών κανόνων ανθρωπισμού κατά τη διάρκεια των μαχών.
Υπήρχε ανάγκη της εκεχειρίας κατά τη διάρκεια τέλεσης των Ολυμπιακών Αγώνων, επειδή αλλιώς θα ήταν αδύνατη η οργάνωσή τους, αφενός διότι θα απουσίαζαν οι πολεμιστές-αθλητές (μόνον πολεμικά αγωνίσματα περιλάμβαναν οι Ολυμπιακοί Αγώνες) και αφετέρου έπρεπε να υπάρχει πρόσβαση στην Ολυμπία, διότι οι πολεμιστές-αθλητές και οι συνοδοί τους, δεν θα μπορούσαν φυσικά να περάσουν από θέατρα πολέμου.
Έγραψα σε παλαιότερο σημείωμα: «Οι καλύτεροι αθλητές, ήσαν και οι καλύτεροι πολεμιστές κάθε πόλης, αφού τα αγωνίσματα ήσαν αυτά που κυριαρχούν στον πόλεμο. Αν, λοιπόν, ένας καλός πολεμιστής ήταν στο πεδίο της μάχης, δεν θα μπορούσε να λάβει μέρος στους ιερούς αγώνες, και η πόλη του θα συμμετείχε σ' αυτούς με τους "αναπληρωματικούς", αν επιτρέπεται η έκφραση, χωρίς πιθανότητες επιτυχίας και προβολής της ή δεν θα συμμετείχε καθόλου. Ούτε αυτό όμως μπορούσε να γίνει γιατί οι αγώνες ήσαν ιεροί και ο Δίας δεν θα εκτιμούσε καθόλου την αποφυγή ύμνησής του»
Τα δε αγωνίσματα που τελούνταν κατά τους Ολυμπιακούς αγώνες, ήσαν όλα ανεξαιρέτως πολεμικά. Δρόμος, πάλη, πυγμαχία, παγκράτιο, άλμα, δίσκος, ακόντιο, ιπποδρομίες. Όλα δηλαδή, στα οποία έπρεπε οι πολεμιστές να έχουν ιδιαίτερη επίδοση.
Κάποιοι μπορεί να έχουν παρεξηγήσει αυτό που επαναλάμβανε συχνά ο αθλητής και προπονητής Γιάννης Ιωαννίδης «ο πρώτος είναι νικητής, ο δεύτερος δεν είναι τίποτε». Εκτός από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, που και η μόνη συμμετοχή ήταν τιμητική αφού ούτως ή άλλως συμμετείχαν οι καλύτεροι πολεμιστές, στους άλλους αγώνες τα πράγματα δεν ήσαν έτσι.
Κι εδώ φαίνεται ότι έβαλε κάποιος το δάκτυλό του και αφαίρεσε σημαντικό τμήμα της προτροπής που αλλοιώνει το πνεύμα της. «Αιέν αριστεύειν» αναγράφεται και σήμερα στους επαίνους όσων διακρίνονται. Ευγενής προτροπή. Πάντοτε να αριστεύεις. Κατά περίεργο τρόπο όμως αποκόπηκε η συνέχεια της φράσης «και υπείροχον έμμεναι άλλων» («και να υπερέχεις των άλλων»). Μόνη της η φράση «αιέν αριστεύειν» αποτελεί μια καλή ευχή, αλλά δεν αλλάζει το νόημά της με την πλήρη φράση «να ξεπερνάς τους άλλους»; Τυχαία απαλείφθηκε το δεύτερο μέρος της προτροπής;
Η ζωή είναι ένας συνεχής αγώνας. Καλώς ή κακώς, ο ανταγωνισμός κυριαρχεί και όχι ο συναγωνισμός. Η θέση στην οποία βρίσκεται ο καθένας έχει δυναμική, δεν μπορεί να είναι στατική, διότι ο άλλος που τον ακολουθεί και τον πολεμά, θα τον ξεπεράσει αν τον βρει επαναπαυμένο. Και προς άρση κάθε παρεξηγήσεως, ο «πόλεμος = αγώνας» δεν είναι απαραίτητο να είναι ένοπλος. Ο Πλάτων στους «Νόμους» αναφέρει τον εσωτερικό πόλεμο, αυτόν που γίνεται σε ψυχικό επίπεδο ανάμεσα στις ανώτερες και κατώτερες ορμές μας, τα πάθη μας. Το να υπερισχύσει κάποιος σ’ αυτόν τον εντός του διεξαγόμενο πόλεμο αποτελεί την μέγιστη νίκη, και ο νικητής αναδεικνύεται «κρείττων εαυτού».