Στον πυρήνα του δημοσίου διαλόγου στην Ελλάδα βρίσκεται πάντα το κράτος. Ως μηχανισμός εξουσίας, που με νόμους και αποφάσεις λύνει προβλήματα. Αντίθετα στις πιο ανεπτυγμένες χώρες, σε αυτές που είχαν Αναγέννηση όταν εμείς για 400 χρόνια ήμασταν κομμάτι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η δημόσια συζήτηση συνήθως ξεκινάει από την κοινωνία και καταλήγει στο κράτος. Η διαφορά είναι μεγάλη, διότι στην Ελλάδα δεν… κόβουμε απλώς δρόμο. Με την απευθείας και… αυτονόητη αναφορά στο κράτος, αναβαθμίζουμε τους διαχειριστές του, οι οποίοι αισθάνονται ότι έχουν το μαχαίρι και το πεπόνι και κινούνται αναλόγως.
Δύο πρόσφατα παραδείγματα που αφορούν πολιτικούς της Νέας Δημοκρατίας, δηλαδή πολιτικά πρόσωπα που ανήκουν στο ελληνικό κοινοβουλευτικό κόμμα που θεωρητικά πρεσβεύει λιγότερο τον κρατισμό, αν και φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους, αποδεικνύουν για άλλη μια φορά ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη νοοτροπία κι ένας εξίσου συγκεκριμένος τρόπος σκέψης. Η πρόσφατη… νυχτερινή τροπολογία Φλωρίδη – Κεφαλογιάννη για τις δικαστικές διαδικασίες που αφορούν την επιμέλεια ή την συνεπιμέλεια των τέκνων ζευγαριών σε διάσταση, αλλά και οι δηλώσεις της εκ Θεσσαλονίκης καταγόμενης βουλευτού Αχαΐας και πρώην υφυπουργού Μεταφορών Χριστίνας Αλεξοπούλου, η οποία αντέδρασε σε δημοσιογραφική ερώτηση για το πώς θα τα βγάλει πέρα ένας πρωτοδιόριστος εκπαιδευτικός με μισθό 800 ευρώ καθαρά και ενοίκιο 400 ευρώ, λέγοντας κάτι απαράδεκτες αστειότητες του τύπου «το τζάμπα πέθανε», αλλά και ότι αυτό το… τζάμπα μας οδήγησε στην… κόλαση του ΣΥΡΙΖΑ, έχουν στον πυρήνα τους κοινές παραδοχές.
Στη μεν τροπολογία για την επιμέλεια των τέκνων οι δύο υπουργοί, ο υπουργός Δικαιοσύνης που την πέρασε αργά το βράδυ σε άσχετο νομοσχέδιο και η υπουργός Τουρισμού που έσπευσε να την αξιοποιήσει για την προσωπική της περίπτωση την επόμενη ημέρα, ούτε καν σκέφτηκαν να ακολουθήσουν στοιχειώδεις διαδικασίες. Διότι η τροπολογία αφορά ένα κοινωνικό θέμα που (υποτίθεται ότι) καλούνται μέσω της νομοθεσίας να διευθετήσουν τα δικαστήρια. Παράγοντες με άποψη για το θέμα υπάρχουν και στην κοινωνία και στην Δικαιοσύνη, αλλά -προφανώς- σε μια ειλημμένη απόφαση περισσεύουν. Οι σχετικοί, οι αρμόδιοι, όσοι μπορούν να εισφέρουν μια διαφορετική άποψη δε χρειάζονται ούτε καν ως υποσημείωση. Για την ακρίβεια οι δύο υπουργοί αποφάσισαν να… κόψουν δρόμο, αφού μάλλον τους ενδιέφερε περισσότερο να κινηθούν γρήγορα και να αιφνιδιάσουν, παρά να τροφοδοτήσουν διάλογο στο φως του ήλιου. Και η υπόθεση της κ. Κεφαλογιάννη ήταν επείγουσα! Κάπως έτσι το όποιο δίκιο υπάρχει στο περιεχόμενο της τροπολογίας χάνεται στην ομίχλη των αυθαίρετων διαδικασιών.
Όσο για την κ. Αλεξοπούλου, η οποία στις δηλώσεις της που κατέληξαν στο κλείσιμο των τραπεζών επί ΣΥΡΙΖΑ, εκτός του ότι προσπέρασε ένα πολύ σοβαρό στάδιο, ότι το… τζάμπα υπό την ευρεία έννοια μας οδήγησε στη χρεοκοπία, για την οποία ευθύνονται η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ που κυβερνούσαν, το πιο σημαντικό είναι ότι συνέδεσε την ερώτηση για ένα πρόβλημα απευθείας με το κράτος. Το οποίο μπορεί να παρέμβει και να δώσει λύση. Ούτε καν της πέρασε από το μυαλό ότι ένα πραγματικό ζήτημα μπορεί να έχει άλλη διέξοδο. Για την κ. Αλεξοπούλου -και πιθανώς για τους περισσότερους βουλευτές, αλλά και για την πλειονότητα των Ελλήνων- η απευθείας κρατική παρέμβαση προκειμένου τα διευθετηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα είναι μονόδρομος. Δεν υπάρχουν άλλες διαδρομές. Δεν υπάρχουν -για παράδειγμα- η αυτοδιοίκηση, ο συνδικαλισμός, ο εθελοντισμός, η ιδιωτική πρωτοβουλία. Πολύ περισσότερο δεν υπάρχει ούτε η κοινωνική ευθύνη, μέσω της οποίας η ευρύτερη κοινωνία ενδεχομένως οφείλει να αναζητήσει λύσεις σε προβλήματα που την αφορούν άμεσα και θα μπορούσε να παρέμβει. Έστω κι αν αυτή παρέμβαση καταλήξει τελικά σε κάποιου είδους κρατική συμμετοχή, θα έχει προηγηθεί μια επεξεργασία από τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Μια συζήτηση, ένας διάλογος, ένας αντίλογος, έως και μια σύνθεση απόψεων.
Ειδικά για την περίπτωση των νεοδιόριστων εκπαιδευτικών σε περιοχές με ακριβά ενοίκια, οι λύσεις μπορούν να αναζητηθούν στις τοπικές κοινωνίες, τις οποίες άλλωστε αφορά το έργο αυτών των δημόσιων λειτουργών. Τα δικά τους παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο και μαθαίνουν γράμματα. Η κριτική, πάντως, της αντιπολίτευσης με αφορμή τις δηλώσεις Αλεξοπούλου κινήθηκε σε προβλέψιμο πλαίσιο, στην… κακή κυβέρνηση που δημιούργησε το πρόβλημα της ακριβής στέγης και τώρα δεν μπορεί να το λύσει ούτε για τους εκπαιδευτικούς. Αλλά και η… κάλυψη της κυβέρνησης στη βουλευτή της δια του κυβερνητικού εκπροσώπου δεν ήταν σε πολύ διαφορετική κατεύθυνση.
Η νοοτροπία κινεί την ιστορία και στην Ελλάδα ευθύνεται για πολλά από τα στραβά κι ανάποδα. Διότι η απόλυτη ιδιώτευση, με την έννοια του μικροσυμφέροντος, είναι τόσο εκτεταμένη, ώστε βρίσκεται σε πολλές από τις αποφάσεις και τις ενέργειες του κράτους και των λειτουργών του, οι οποίοι σκέφτονται ακριβώς με αυτό τον τρόπο. Όπως κάποιοι υπουργοί, πολλοί βουλευτές και πάει λέγοντας προς τη βάση της πυραμίδας, στην οποία βρίσκονται οι πολίτες, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί να αποδέχονται αυτή τη λογική.
Καθόλου τυχαία στη Θεσσαλονίκη της γενικότερης στασιμότητας και των χιλίων προβλημάτων τα παραδείγματα των τοπικών εξουσιών που αισθάνονται ως καθήκον να αποφασίζουν και να ενεργούν με… κυβερνητική λογική, δηλαδή με προσχηματικό ή καθόλου διάλογο, είναι πολλά. Όπως, επίσης, πολλά είναι και τα παραδείγματα με τις θορυβώδεις μειοψηφίες, οι οποίες αδιαφορούν πλήρως για τη μεγάλη εικόνα, την διαφορετική άποψη και την δημιουργική σύνθεση, αλλά προσπαθούν να επιβάλλουν τις ιδιοτελείς απόψεις τους δίπλα ή κόντρα στις εξουσίες, αναζητώντας την… άνωθεν παρέμβαση.
Χωρίς μέτρο
Κάποιοι πιστεύουν ότι η κοινωνία δεν είναι τίποτε λιγότερο και τίποτε περισσότερο από άθροισμα και διαγκωνισμός συμφερόντων. Αν υποθέσουμε ότι κάτι τέτοιο ισχύει μέχρι ενός σημείου, στη χώρα μας η έλλειψη μέτρου είναι απόλυτη. Ακόμη και για τα μεγαλύτερα θέματα οι αποφάσεις είναι… κλειστές. Ίσως γι’ αυτό σε κάποιες πιο ανεπτυγμένες χώρες οι μεγάλες υποθέσεις δημοσίου συμφέροντος θεσμικά. Έτσι -για παράδειγμα- στη Γερμανία το δημόσιο χρέος, η συνθήκη που οδήγησε την Ελλάδα στη χρεοκοπία και στα μνημόνια, δεν μπορεί με βάση το σύνταγμα να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ στις ΗΠΑ πολλές αποφάσεις του πανίσχυρου προέδρου, όπως και η λειτουργία του δημοσίου τομέα, χρειάζονται αυξημένες πλειοψηφίες στο Κογκρέσο και τη Γερουσία.
