Οι πτυχές της πορείας της ανεύρεσης των αρχαιοτήτων στους σημερινούς σταθμούς του Μετρό Θεσσαλονίκης αλλά και όλα όσα ακολούθησαν όσον αφορά στην απόσπαση και στην επανατοποθέτησή τους βρέθηκαν στο επίκεντρο της έναρξης του αρχαιολογικού συνεδρίου με τίτλο «Διαχείριση Αρχαιοτήτων στο πλαίσιο Μεγάλων Τεχνικών Έργων» το οποίο διεξάγεται στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.
Με κεντρικούς ομιλητές ανθρώπους οι οποίοι πρωταγωνίστησαν τα τελευταία χρόνια σε όλα τα επεισόδια της κατασκευής σταθμών του Μετρό όπου βρέθηκαν αρχαιότητες, μίλησαν για τις δικές τους εμπειρίες και έδωσαν τη δική τους εκτίμηση για όσα διαδραματίστηκαν στο παρελθόν.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, η οποία δεν κατάφερε να παραβρεθεί στο συνέδριο, έστειλε τον χαιρετισμό της μέσω βίντεο και σε αυτόν ανέφερε πως ήταν έτσι κι αλλιώς αναμενόμενο «έργα όπως είναι το Μετρό να αποκαλύψουν μνημεία». Έτσι, είπε, «εμφανίστηκαν αρχαία σε όλα τα σημεία και η καθυστέρηση επιβράδυνε το έργο του υπουργείου».
Ωστόσο, όπως τόνισε, η «επίπονη απόσπαση και επανατοποθέτηση δικαιώθηκε εκ του αποτελέσματος», ενώ πρόσθεσε πως η κατασκευή του μετρό Θεσσαλονίκης ανέδειξε «μία ακόμη σχολή για την προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων».
Αναφερόμενη στα μεγάλα τεχνικά έργα η κ. Μενδώνη, σημείωσε πως η κατασκευή της Εγνατίας Οδού, έφερε στο φως πάνω από 270 άγνωστους αρχαιολογικούς χώρους, οικισμούς, οχυρά, νεκροταφεία, πανδοχεία, τεχνικά έργα και κινητά ευρήματα, που καλύπτουν χρονολογικά όλες τις περιόδους.
«Στο μετρό Θεσσαλονίκης δώσαμε μια υποδειγματική, επιστημονικά ορθή λύση, την ανάδειξη των αρχαιοτήτων και κάναμε πράξη το "και μετρό και αρχαία"», είπε η κ. Μενδώνη, συμπληρώνοντας πως αν είχε επιλεγεί η κατά χώραν παραμονή των αρχαιοτήτων «το μετρό δεν θα υπήρχε ακόμη και δεν είχε αναδειχτεί ο αρχαιολογικός χώρος. Η επιλογή προσωρινής απόσπασης και επανατοποθέτησης δικαιώθηκε από το αποτέλεσμα».
Η υπουργός επανέλαβε πως στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια των εργασιών του μετρό, έγινε «η μεγαλύτερη ανασκαφική έρευνα σωστικού χαρακτήρα που έχει συμβεί ποτέ στη χώρα και το ιστορικό όφελος είναι τεράστιο».
Από την πλευρά του, μέσω βίντεο, ο υπουργός Μεταφορών και Υποδομών, Χρήστος Σταϊκούρας είπε πως οι ανασκαφές για το Μετρό έφεραν στο φως σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα. «Τηρήσαμε απαρέγκλιτα τις προβλέψεις του νόμου», πρόσθεσε ο υπουργός και τόνισε ότι στη Θεσσαλονίκη έχουμε και μετρό και αρχαία χάρις στην αγαστή συνεργασία του υπουργείου με τις αρμόδιες υπηρεσίες.
«Ο σταθμός Βενιζέλου είναι ο μεγαλύτερος αρχαιολογικός χώρος σε τεχνικό έργο διεθνώς», είπε ο κ. Σταϊκούρας.
Ο υφυπουργός Υποδομών, Νίκος Ταχιάος, στάθηκε στην καθυστέρηση του έργου μετά τον εντοπισμό των αρχαιοτήτων στον σταθμό Βενιζέλου. «Η αρχική διαχείριση ήταν ατυχής, για να είμαι πιο ακριβής ήταν λάθος, το θέμα ή μετρό ή αρχαία. Παγιδευτήκαμε πολλαπλώς ως πόλη για ένα μεγάλο διάστημα σε αυτό το ζήτημα» και τόνισε πως «το πιο σημαντικό πισωγύρισμα ήταν του 2015 όταν τέθηκε το θέμα της παράλειψης του σταθμού της Βενιζέλου και η παραμονή του αρχαιολογικού χώρου. Στη συζήτηση που ακολούθησε αυτή δεν πολιτικοποιήθηκε απλώς, εξελίχτηκε σε διαμάχη που πήρε τα χαρακτηριστικά του πολέμου δύο ταυτοτήτων "ή εμείς ή εσείς"».
Σύμφωνα με τον κ. Ταχιάο, η κατασκευή του μετρό ανέδειξε τη Θεσσαλονίκη ως ένα παλίμψηστο οικομημάτων διαφόρων χρονικών περιόδων και ανέφερε πως το κόστος των αρχαιολογικών εργασιών ξεπέρασε τα 200 εκατ. ευρώ.
«Η πόλη πρέπει να καταλάβει ότι το έργο στο σύνολό του της ανήκει», είπε ο υφυπουργός.
Ο Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού, Γιώργος Διδασκάλου, έκανε μια ιστορική αναδρομή τόσο στην κατασκευή του μετρό -«έφερε πολύχρονη αναστάτωση σε ανθρώπους και επιχειρήσεις και δημιούργησε μια ανοιχτή πληγή στην πόλη για χρόνια», όσο κυρίως στις καθυστερήσεις μετά τον εντοπισμό των αρχαιοτήτων στον σταθμό της Βενιζέλου. Όπως είπε χρειάστηκαν 38 συνεδριάσεις του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), με σημαντικότερη την πολύωρη εκείνη συνεδρίαση τον Δεκέμβριο του 2019, για την οποία είπε πως ήταν καθοριστικής, καθώς «προέκρινε την ανάδειξη των αρχαιοτήτων», παράλληλα με την κατασκευή του τεχνικού έργου.
«Τον Αύγουστο του 2022 ολοκληρώθηκε η προσωρινή απόσπαση και ξεκινήσαμε να κατασκευάζουμε τον σταθμό. Κλείσαμε τα αφτιά και ανοίξαμε τα μάτια μας στις μελέτες», είπε κατά τον χαιρετισμό του, ο διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικό Μετρό Α.Ε., Νίκος Κουρέτας.
Τον λόγο έλαβε και ο διευθυντής της εταιρείας Άκτωρ, αναδόχου του έργου, Σπύρος Καλαϊτζής. Όπως είπε, «όταν κράτος και επιχειρήσεις συνεργάζονται σε υγιή βάση, τα αποτελέσματα μπορούν να είναι εντυπωσιακά», ενώ χαρακτήρισε τους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας ως «στολίδια», λέγοντας ότι είναι μοναδικοί στην Ευρώπη.
Είπε ακόμη, πως «η διαχείριση των αρχαιοτήτων ήταν μια από τις πιο δύσκολες και σύνθετες περιστάσεις στην Ελλάδα, παρότι δίχασε την τοπική κοινωνία». Ειδικά για τον σταθμό Βενιζέλου, σημείωσε πως αποσπάστηκαν 325 αρχαιολογικές ενότητες και επανατοποθετήθηκαν 280.
«Το μετρό της Θεσσαλονίκης είναι ένα από τα πιο απαιτητικά τεχνικά έργα της ελληνικής ιστορίας και η λειτουργία του αλλάζει την πόλη για πάντα», κατέληξε ο κ. Καλαϊτζής.
Της σημερινής έναρξης του συνεδρίου προηγήθηκαν ξεναγήσεις στους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας, ενώ οι εργασίες του συνεδρίου θα συνεχιστούν και την Παρασκευή 31 Ιανουαρίου και θα ολοκληρωθούν το Σάββατο 1 Φεβρουαρίου 2025, με ξεναγήσεις σε μνημεία της πόλης.
