Σε μια πρώτη ανάγνωση η είδηση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί έως και… τρομακτική. Ένα κράτος της Ευρώπης -και μάλιστα ένα κατά τεκμήριο σοβαρό κράτος της Ευρώπης όπως είναι η Νορβηγία- αποφάσισε να αποθηκεύσει χιλιάδες τόνους σιτηρών, ώστε σε περίπτωση που χρειαστεί να είναι εξασφαλισμένη η τροφοδοσία του πληθυσμού της χώρας για τρεις μήνες. «Η δημιουργία αποθέματος σιτηρών σημαίνει προετοιμασία για το αδιανόητο», επισημαίνει η κυβέρνηση της χώρας, η οποία οριοθετεί ως χρονικό όριο για την πλήρη κάλυψη του στόχου σε επίπεδο ποσότητας το 2030. Κάτι που σημαίνει ότι ο προγραμματισμός δεν βρίσκεται στην κατηγορία του κατεπείγοντος, ούτε καν του επείγοντος, αλλά του μεσοπρόθεσμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τη σκανδιναβική χώρα, οι λόγοι που οδήγησαν σε μια τέτοια ασυνήθιστη έως ακραία απόφαση και ενέργεια την κυβέρνηση σχετίζονται με όσα συνέβησαν και εξακολουθούν να συμβαίνουν μαζί και ταυτοχρόνως τα τελευταία χρόνια. Η κλιματική αλλαγή, που έχει εξελιχθεί σε κλιματική κρίση. Η πανδημία του Covid-19, που ναι μεν έχει ξεπεραστεί, αλλά οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η επόμενη δεν θα αργήσει 100 χρόνια. Κυρίως, όμως, ο πόλεμος στην Ουκρανία, που συνεχίζεται και η διεξαγωγή του ακυρώνει εν πολλοίς δύο βεβαιότητες:
-Πρώτον, ότι οι πόλεμοι μπορούν να κρατηθούν μακριά από την Ευρώπη, αφού υπάρχουν τα διδάγματα των δύο παγκοσμίων πολέμων, των εκατομμυρίων νεκρών και της απέραντης δυστυχίας στην Γηραιά Ήπειρο.
-Δεύτερον, ότι τα οικονομικά συμφέροντα και το διεθνές δίκαιο είναι στοιχεία ικανά να συγκρατήσουν ακόμη και τα πιο επιθετικά ένστικτα ηγετών, όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν στο να πραγματοποιήσουν τα… οράματά τους, όσο άρρωστα κι αν είναι.
Στην ουσία η κυβέρνηση της Νορβηγίας χωρίς να το επιδιώκει βάζει στη δημόσια συζήτηση τη ζοφερή προοπτική για το μέλλον της Ευρώπης και του κόσμου. Μια διάσταση που συνήθως μένει εκτός προσκηνίου, καθώς φωτίζονται τα σενάρια της προόδου και της ανάπτυξης. Τα οποία ναι μεν δίνουν διαχρονικά τον τόνο, αφού και πρόοδος και ανάπτυξη υπάρχει διαχρονικά στον πλανήτη, μόνο που η διαδρομή αυτή δεν είναι… ευθεία γραμμή. Έχει ζιγκ ζαγκ και πισωγυρίσματα, διαστήματα ολέθρου και καταστροφής, τα οποία πολύ δύσκολα μπορούν να προβλεφθούν. Κι αυτό επειδή οι άνθρωποι -ανεξαρτήτως εάν πρόκειται για δικά τους ή γενικότερα ζητήματα, αλλά και ανεξαρτήτως του ποιοι είναι και τι ρόλο και αποστολή έχουν- προτιμούν να βλέπουν το αισιόδοξο από το απαισιόδοξο. Μάλλον αποστρέφουν το βλέμμα στο δυσάρεστο, κάτι που ισχύει πολύ περισσότερο όταν δεν πρόκειται για κάτι χειροπιαστό αλλά για μία πρόβλεψη.
Τα ιστορικά παραδείγματα είναι πολλά, πάρα πολλά. Ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά των τελευταίων αιώνων μέχρι τις μέρες μας καταγράφει στο βιβλίο του «Τύφλωση», ο Γάλλος ιστορικός Μαρκ Φερό. Όπως αναφέρει, σε μια εποχή όπου η πρόσβαση στην πληροφόρηση είναι πιο εύκολη από ποτέ, σε μια εποχή όπου οι ειδικοί αφθονούν και οι αναλύσεις των γεγονότων εμφανίζονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, παρ’ όλα αυτά η λίστα των απρόβλεπτων κοσμοϊστορικών εξελίξεων μεγαλώνει ολοένα. Η 11η Σεπτεμβρίου, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008 -όπως και η κρίση του 1929-, η άνοδος των εξτρεμιστών ισλαμιστών, ακόμη και η μεγάλη οικονομική άνοδος της Κίνας -λέει ο Φερό- είναι καταστάσεις στις οποίες ολόκληρες χώρες, πολιτικοί ηγέτες και απλοί πολίτες δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να δουν την πραγματικότητα κατάματα. Όλοι τους υπέφεραν από διάφορες μορφές τύφλωσης: έλλειψη κρίσης ή γνώσεων, άρνηση, αναξιοπιστία, ψευδαισθήσεις, δογματισμό, αναποφασιστικότητα μπροστά στις τραγωδίες και τις επερχόμενες εξελίξεις. Όπως παλαιότερα συνέβη με το πογκρόμ Εβραίων από τους Ναζί ή την επίθεση των Γιαπωνέζων στο Περλ Χάμπορ. Ακόμη και ο Στάλιν δεν πίστευε ότι ο Χίτλερ θα του επιτεθεί.
Στις μέρες μας είναι χαρακτηριστικό ότι την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία μόλις πρόπερσι, τη θεωρούσαν οι περισσότεροι -εκτός ίσως από τις ΗΠΑ- απίθανο ενδεχόμενο «επειδή δεν συνέφερε τον Πούτιν». Κι όμως όλα αυτά έγιναν. Όπως ενδεχομένως και οι βαρύτατες και ορατές δια γυμνού οφθαλμού συνέπειες της περιβαλλοντικής καταστροφής, που θα έρθουν οπωσδήποτε, αλλά οι πράξεις δείχνουν ότι ελάχιστοι άνθρωποι το πιστεύουν και το έχουν συνειδητοποιήσει.
Ανεξάρτητα από το εάν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με κάποιες από τις εξηγήσεις που κατά περίπτωση δίνει για την αδυναμία πρόβλεψης διάφορων γεγονότων και καταστάσεων ο Φερό, η… τύφλωση παραμένει. Προφανώς για τους ανθρώπους η αμεριμνησία αποτελεί επιλογή, που, όμως, σε πολλές περιπτώσεις ακυρώνεται δραματικά από την πραγματικότητα. Τώρα, λοιπόν, οι Νορβηγοί σπάνε αυτό το ταμπού και ετοιμάζονται στην πράξη για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες ενός ακόμη Παγκοσμίου Πολέμου, όποια μορφή κι αν έχει αυτός. Γι’ αυτό και η είδηση έχει πάρει διεθνώς μεγάλες διαστάσεις. Οπότε -κατά κάποιο τρόπο- έχει ήδη επιτελέσει μια σημαντική αποστολή. Έχει επιτύχει στόχο. Διότι η προετοιμασία για το χειρότερο είναι ένα κόστος που οφείλουν να αναλαμβάνουν οι άνθρωποι και οι κοινωνίες. Κάτι που είναι δύσκολο, όχι μόνο πρακτικά, αλλά και ψυχολογικά, αλλά παράγει αποτέλεσμα με θετικό πρόσημο ότι κι αν συμβεί. Είτε επιβεβαιωθούν, είτε δεν επιβεβαιωθούν οι Κασσάνδρες.
Στην Ελλάδα η προετοιμασία για τα χειρότερα -ακόμη και στα πολύ πιο απλά θέματα των φυσικών καταστροφών- δεν υπάρχει. Το αντίθετο. Η μεγάλη πλειοψηφία των σχεδιασμών γίνεται πάνω σε μετριοπαθή και συμβατικά σενάρια, ακόμη και στα εθνικά θέματα. Ως αποτέλεσμα η χώρα και η κοινωνία μονίμως εκπλήσσονται με ό,τι δυσάρεστο συμβεί. Όχι μόνο με τον πόλεμο -ούτε το 1974 η ελληνική πλευρά πίστευε ότι οι Τούρκοι θα εισβάλουν και θα φτάσουν να κατέχουν στρατιωτικά επί 50 χρόνια το 40% της Κύπρου-, αλλά ούτε με τον καύσωνα, τον παγετό, τον κατακλυσμό, την ξηρασία, την κάθε μορφής σύγχρονη βία, τις οικονομικές δυσκολίες είμαστε συμβιβασμένοι και άρα προετοιμασμένοι. Κι ας συμβαίνουν κι ας ξανασυμβαίνουν όλο και συχνότερα. Η… τύφλωση είναι γενικευμένη κι ένα από τα χαρακτηριστικά της είναι το ενδιαφέρον για την επόμενη ώρα, άντε την επόμενη ημέρα. Σχεδόν ποτέ, όμως, για την επόμενη εβδομάδα, τον επόμενο μήνα και τον επόμενο χρόνο.