«Κάπου μάλλον έχω κρατήσει στο συρτάρι μου σε στικάκι το βίντεο με την εμπορική αμαξοστοιχία 63503, την ώρα που περνούσε από τη σήραγγα των Τεμπών, για να συγκρουστεί λίγο αργότερα με το τρένο σκοτώνοντας 57 ανθρώπους». Οι προηγούμενες 36 λέξεις θα μπορούσαν υποθετικά να είναι το σκεπτικό ενός υπαλλήλου της εταιρίας σεκιούριτι Interstar, συνεργαζόμενης με τη Hellenic Train, ο οποίος ξαφνικά την περασμένη Παρασκευή θυμήθηκε να δώσει ένα στικάκι στον ανακριτή της υπόθεσης των Τεμπών - με τη μεσολάβηση του δικηγόρου της εργοδότριας εταιρίας του. Φυσικά, δημοσιεύτηκε άμεσα παντού κι από εκείνη την ώρα ασχολούμαστε με τη γνησιότητά του, το πώς βρέθηκε, τι δείχνει, τι μας λέει, αναλύσεις επί αναλύσεων.
Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται δύο χρόνια από τη μοιραία νύχτα που χάθηκαν 57 ψυχές. Το τι έγινε αυτά τα δύο χρόνια, ώστε να μάθουν πρωτίστως οι συγγενείς των θυμάτων και στη συνέχεια όλοι μας τα γεγονότα, το ξέρουμε. Το ποιος καθυστερεί, ποιος κρύβεται πίσω από το δάχτυλό του, ποιος έκανε τι, ποιος δεν έκανε τι, ποιος χρεώνεται τη θαμπή εικόνα της υπόθεσης, πόσο τρέχει η δικαιοσύνη, ποιος εμπειρογνώμονας καταθέτει την α’ άποψη, ποιος τη β΄ και πολλά άλλα τα παρακολουθούμε όλοι μας, πιστεύω, με αγωνία, μπερδευόμαστε, αλλά με μεγάλη προσμονή περιμένουμε όλοι να λάμψει η αλήθεια κι εφόσον το κρίνει η Δικαιοσύνη, να πληρώσουν δεόντως οι υπαίτιοι.
Έτσι ξαφνικά όμως να βρίσκεται βίντεο που είχε κάποιος υπάλληλος, το οποίο να δείχνει ένα πέρασμα εμπορικού τρένου από τη σήραγγα των Τεμπών με άδεια τα τρία πρώτα βαγόνια, ε, αυτό είναι πέραν κάθε φαντασίας. Μέχρι τώρα γνωρίζαμε πως από τις 880 κάμερες που παρακολουθούν το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν υπήρχε ούτε ένα καρέ αξιοποιήσιμο! Κι αυτό γιατί κανείς δεν τα ζήτησε ποτέ τα καρέ! Και γιατί μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο σβήνουν αυτόματα και πάνω τους γράφονται τα νεότερα πλάνα. Και γιατί ζητήθηκαν κάποια στιγμή οι σκληροί δίσκοι όπου αποθηκεύονταν τα βιντεοληπτικά υλικά, στάλθηκαν σε ειδικές μονάδες επεξεργασίας εικόνας στο Λονδίνο, αλλά μάθαμε πως δεν μπόρεσε να ανακτηθεί ούτε δευτερόλεπτο από τη μοιραία νύχτα!
Ξαφνικά, προέκυψε πως υπήρχαν καρέ, όχι σε σκληρό δίσκο, αλλά σε στικάκι (!) ενός υπάλληλου που το είχε στο συρτάρι του δύο χρόνια τώρα και το κρατούσε για τις… δύσκολες νύχτες. Φυσικά, δεν είμαι ειδικός για να κρίνω το υλικό, ας το κάνουν άλλοι αυτό, αλλά με ξεπερνά αυτό το νέο στοιχείο. Δηλ. δύο χρόνια τώρα έχει βουίξει ο τόπος για την τραγωδία στα Τέμπη κι εμείς τώρα βλέπουμε καρέ από τη σήραγγα; Μέχρι τώρα ξέραμε πως το μοναδικό βίντεο από εκείνη τη βραδιά είχε προέλθει από την κάμερα ασφαλείας ενός σούπερ μάρκετ στη Λεπτοκαρυά, εκείνο με τη φλόγα, την πυρόσφαιρα.
Επίσης, το στικάκι με το βίντεο που βλέπουμε τα τελευταία 24ωρα μας δείχνει ένα καθαρό πλάνο και μάλιστα αρκετά καλοφωτισμένο (!). Θυμίζω πως εκείνα τα πρώτα 24ωρα μετά τη μοιραία νύχτα, συνάδελφοί μου κάνοντας ρεπορτάζ εκεί στις σήραγγες και στη γύρω περιοχή μετέδιδαν εικόνες εγκατάλειψης, υποφωτισμένο το σιδηροδρομικό δίκτυο κι όλα τα συναφή. Τώρα εγένετο φως. Μα δεν είναι να αναρωτιόμαστε;
Το τι θα αξιοποιηθεί από το εν λόγω οπτικό υλικό θα το κρίνει ειδικός ανακριτής. Το τι θα προσθέσει στη δικογραφία θα το δούμε στη συνέχεια. Ωστόσο, τα ελάχιστα ψήγματα κριτικής σκέψης που διαθέτουμε μας κάνουν στο τέλος να αμφιβάλλουμε πραγματικά και για το τι βλέπουν τα μάτια μας.
Σε αυτό το σημείο μου έρχονται στον νου οι σκέψεις που κατέθεσε στο τελευταίο Voria Podcast, που δημοσιεύσαμε μόλις χτες στη Voria, με τον καθηγητή του Τμήματος Πληροφορικής του ΑΠΘ Ιωάννη Πήτα για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όπως μας είπε ο ίδιος, πρέπει να διαμορφώσουμε και να αναπτύξουμε τη γνώση και την κριτική μας σκέψη, για να μπορούμε να χρησιμοποιούμε σωστά κι ασφαλέστερα τη φυσική νοημοσύνη απέναντι στην τεχνητή. Το εν λόγω βίντεο και οι συνθήκες δημιουργίας και αποκάλυψής του, όπως και οι συνθήκες ανάδειξής του τώρα στη δημόσια σφαίρα, νομίζω ότι αδικούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική μου νοημοσύνη κι ας μην έχω IQ Αϊνστάιν. Σαν να βλέπω, ας πούμε, το βίντεο του 1969 με τον Νιλ Άρμστρογκ να φορά μαύρη -αντί της σωστής άσπρης- στολή αστροναύτη πατώντας στη σελήνη, αλλά να το ανακαλύπτω σε ψηφιακό υλικό του 1999!
Είμαστε μια χώρα που έβλεπε τα τρένα να περνούν, μέχρι να συγκρουστούν, και τώρα καλούμαστε να πιστέψουμε τα βίντεο που έβλεπαν τα τρένα άδεια.
Κανείς φυσικά δεν αμφισβητεί τη δύναμη που μπορεί να έχει η εικόνα και ο ήχος απέναντι σε γραπτές μαρτυρίες. Υποχρεούμαστε όμως με κάθε τρόπο να τεκμηριώσουμε την αλήθεια τους, γιατί αλλιώς οδηγούμαστε σε εκτροχιασμό της πραγματικότητας με θύματα όλους μας.
ΥΓ: Πριν από 44 χρόνια, τα μεσάνυχτα της 1ης Αυγούστου του 1981, το αμερικάνικο τηλεοπτικό κανάλι MTV (Music TeleVision) μετέδωσε το πρώτο μουσικό βίντεο. Ο τίτλος του χαρακτηρίστηκε από πολλούς σχεδόν προφητικός, «Video killed the radio star» (δηλ. «Ένα βίντεο σκότωσε το αστέρι του ραδιοφώνου»), και προερχόταν από ένα σχετικά άγνωστο μέχρι τότε ποπ συγκρότημα, τους Buggles. Το βίντεο τελικά δεν σκότωσε κανέναν, έγραψε ιστορία κι έμεινε ως ένα από τα πλέον πετυχημένα στη μουσική και οπτική βιομηχανία. Τα βίντεο μένουν, όταν εγκλωβίζουν την αλήθεια μας.