Αν ως θαύμα ορίζεται κάτι που δεν μπορεί να εξηγηθεί με την απλή λογική και την κατακτημένη γνώση τότε το βράδυ της 27ης προς την 28η Οκτωβρίου 1940 στην Ελλάδα συνέβη ένα θαύμα. Με την κήρυξη του πολέμου από την Ιταλία οι Έλληνες συντάχθηκαν κι έκαναν δικό τους το «Όχι» που απάντησε στο τελεσίγραφο ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς κι ας ήταν ένας δικτάτορας. Από την επόμενη ημέρα στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας πολέμησαν δίπλα δίπλα επώνυμοι κι ανώνυμοι, βιομήχανοι και εργάτες, κάτοικοι των πόλεων και αγρότες, πλούσιοι και φτωχοί, θρησκευόμενοι και άθεοι, Βασιλικοί και Βενιζελικοί, δεξιοί και αριστεροί, ντόπιοι και πρόσφυγες. Χωρίς ενστάσεις, χωρίς επιφυλάξεις, ούτε υποσημειώσεις. Το ότι εκείνη η μάχη κερδήθηκε δικαίωσε πλήρως το πνεύμα ομόνοιας που επικράτησε, δυστυχώς μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Αυτή η φωτεινή ημέρα, η 28η Οκτωβρίου 1940, ακριβώς 85 χρόνια από σήμερα, μας θυμίζει ότι η ενότητα των Ελλήνων, που δυστυχώς παραμένει η εξαίρεση στον κανόνα των διχασμών και των εμφυλίων, μπορεί να πετύχει το ακατόρθωτο. Διότι στην πράξη τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο από το να νικήσεις στον πόλεμο έναν αντίπαλο που είναι μεγαλύτερος σε μέγεθος και πολύ καλύτερα εξοπλισμένος. Εάν γίνεται αυτό, τότε όλα μπορούν να γίνουν.
Από τότε μέχρι σήμερα -όπως συνέβαινε άλλωστε και πριν το 1940, ας μην ξεχνιόμαστε- στην χώρα επικρατεί η φαγωμάρα. Ήδη από το 1943, στη μέση της μαύρης και σκληρής κατοχής των Ναζί, οι Έλληνες άρχισαν να σκοτώνονται μεταξύ τους στα βουνά. Ο εμφύλιος εντάθηκε μετά την απελευθέρωση, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρώπη προσπαθούσε να αναδιοργανωθεί -στην πράξη να αναγεννηθεί από τις στάχτες της- μετά την επέλαση του φασισμού και τον καταστροφικό Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά και μετά το τέλος του ελληνικού εμφυλίου οι μεν νικητές κυνήγησαν τους ηττημένους, οι δε ηττημένοι ορκίστηκαν -κάποιοι ορκίζονται μέχρι σήμερα- εκδίκηση και ρεβάνς. Ακόμη και στη μεταπολίτευση, το πνεύμα ενότητας που τροφοδότησε η χαρά από την πτώση της Χούντας κράτησε λίγους μήνες, ίσως μόνο κάποιες εβδομάδες. Οι μεγάλες επιτυχίες της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες -η είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αργότερα στην Ευρωζώνη-, που χωρίς αυτές η Ελλάδα θα ήταν απλώς μια ακραία βαλκανική χώρα με τουρισμό, υπονομεύθηκαν εξ αρχής από τους διαφωνούντες για πολιτικούς λόγους. Όσο για την επόμενη μεγάλης κλίμακας κρίση, ακριβώς 70 χρόνια από το 1940, την ουσιαστική χρεοκοπία της χώρας το 2010, αντί για ενότητα τροφοδότησε νέο διχασμό στα όρια του μίσους. Μέχρι σήμερα, οι πολιτικές δυνάμεις και οι φανατικοί που ακολουθούν πιστά την κάθε κομματική γραμμή, δεν καταφέρνουν να συνεννοηθούν ούτε για τα βασικά. Ούτε καν στην κηδεία ενός σημαντικού Έλληνα, που με την Τέχνη του δεν κόσμησε απλώς την καθημερινότητα της κοινωνίας, αλλά διαμόρφωσε συνειδήσεις, δεν κατάφεραν να βρεθούν μαζί. Οι άδειες καρέκλες στην κηδεία του Σαββόπουλου, στην Μητρόπολη Αθηνών, θα υπογράφουν αιωνίως αυτή την ημέρα και αυτές τις συμπεριφορές. Όπως άλλωστε και η δημόσια συζήτηση για όλα τα μεγαλύτερα και μικρότερα ζητήματα της χώρας (εξωτερική πολιτική, Οικονομία, Παιδεία, Υγεία, Θεσμοί, Τέμπη, μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη κλπ.) το μόνο που εισφέρει είναι τοξικότητα. Και σήμερα που όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί θα… ποζάρουν στην εξέδρα της παρέλασης στη Θεσσαλονίκη το κάνο0υν με το ζόρι. Δεν θα ανταλλάξουν ούτε μία ματιά, ενώ θα μιλήσουν στις κάμερες για την ενότητα που σηματοδοτεί η 28η Οκτωβρίου. Σκέτη -και φτηνή- υποκρισία.
ΥΓ1: Το δημόσιο ταμείο στην Ελλάδα ήταν και παραμένει πάντα ελκυστικό. Από αρχαιοτάτων χρόνων. Ο Αριστοφάνης στο τελευταίο χορικό της «Λυσιστράτης» βάζει τον τελάλη να καλεί τους Αθηναίους στη γιορτή για την λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου που υποτίθεται ότι είχαν πετύχει οι γυναίκες με την αποχή τους από το σεξ. «Ελάτε στο συμπόσιο / πληρώνει το δημόσιο» φώναζε ο τελάλης για να προσελκύσει τους… τζαμπατζήδες της εποχής. Η αξιοποίηση (;) του δημοσίου πλούτου προς μικρότερο ή μεγαλύτερο ίδιον όφελος είναι ίσως το μόνο σημείο στο οποίο διαχρονικά συμφωνούν στην Ελλάδα οι φορείς της εξουσίας. Συχνά ερήμην των πολιτών, οι οποίοι ακόμη και όταν νομίζουν ότι επωφελούνται σε εκείνους επιστρέφει ο λογαριασμός. Ή στα παιδιά τους…
ΥΓ2: Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ένας νεαρός δημοσιογράφος από τη Θεσσαλονίκη είχε βρεθεί στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη, στις παρυφές της Πλάκας, με θέα τον ιερό βράχο της Ακρόπολης και τον Παρθενώνα. Εκεί, στο φθινοπωρινό μπαλκόνι βρισκόταν και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος. Οι δυο τους συζητούσαν για το ηθικό χάλι της ελληνικής κοινωνίας, που -όπως οι διορατικοί έβλεπαν από τότε- βάδιζε από το κακό στο χειρότερο, εξαιτίας του εσωτερικού διχασμού και της αδυναμίας συνεννόησης. Τότε ο νεαρός Θεσσαλονικιός, ο οποίος κατά βάσιν άκουγε, ρώτησε εάν ένας πόλεμος ήταν αναγκαίος για να συνέλθει η ελληνική κοινωνία και να αποκτήσει ορισμένα χαρακτηριστικά του 1940, τον πατριωτισμό, την αλληλεγγύη, την συμφιλίωση, τον εθελοντισμό. Και οι δύο ήταν κατηγορηματικοί: «Μη σκέφτεσαι τέτοια πράγματα. Δεν ξέρεις τι εστί πόλεμος!». Προφανώς ο… μικρός της παρέας το βούλωσε ντροπιασμένος για την σκέψη του και την επιπολαιότητά του. Από τότε -παρά τον «πόλεμο» του 2010- ο τρόπος να συνεννοηθούν οι Έλληνες δεν έχει βρεθεί. Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει…
* H φωτογραφία είναι του Λάζαρου Ακερμανίδη, από την Κατερίνη, ο οποίος ήταν από τους πρώτους φωτογράφους που πήγαν στο μέτωπο. Παρέμεινε εκεί σε όλη τη διάρκεια του βαρύτατου χειμώνα του 1940-1941 και τράβηξε πάνω από 2.500 φωτογραφίες.